Het houden van tijgers, lijgers, chimpansees en cheeta's als huisdier is populair. Maar achter de handel in wilde dieren schuilen niet alleen zware criminaliteit en dierenleed, ook een nieuwe gezondheidscrisis ligt op de loer.

In tijden van corona doet het Instagram-account van de privédierentuin van Saif Ahmad Belhasa uit Dubai het goed. 'Verveeld thuis', luidt het bijschrift van een compilatievideo van een chimpansee die een vogelboek leest, planten afstoft en yoga doet in de woonkamer.

Ahmad Belhasa is een ondernemer uit Dubai. Met een geschat vermogen van 2,2 miljard dollar behoort hij tot de rijksten van het emiraat. Met dat geld kocht hij naar verluidt meer dan 500 exotische dieren voor zijn 'Fame Park', van jaguars, tijgers en leeuwen tot zebra's, giraffen en beren. Naar eigen zeggen zijn het dieren die zijn "gered". Maar een kwart van de dieren die tussen 2013 en 2017 werd geïmporteerd door de oliestaten, kwamen juist uit het wild.

De dierentuin is niet toegankelijk voor publiek. Wél welkom zijn celebrities en bekende voetballers. Hakim Ziyech ging er op bezoek, net als Virgil van Dijk, Lionel Messi, Quincy Promes, Cristiano Ronaldo, Luka Modric en een hele rits anderen. Ze poseerden er met leeuwenwelpjes en tijgers aten er uit hun hand.

Chimpansee gaat los op TikTok-hit  'Bored in the House'
28
Chimpansee gaat los op TikTok-hit 'Bored in the House'

'Vermaak van mensen ten koste van dieren'

"Het gaat erom wie je kent. Als je mensen kent, kan je iedereen hier brengen", zei de zoon van de ondernemer, Rashed, in een YouTube-filmpje waarin hij een rondleiding geeft in zijn huis. Ook Paris Hilton, Rihanna en Mariah Carey kwamen er op bezoek.

“Dit soort filmpjes wakkeren de vraag aan naar wilde dieren en houden de illegale handel in stand.”
Pauline Verheij, wildlife crime onderzoeker

"Ontzettend kwalijk", noemt onafhankelijk onderzoeker en jurist op het gebied van wildlife crime Pauline Verheij de beroemdheden die zich laten fotograferen met wilde dieren. "Het is vermaak van mensen ten koste van dieren. Dit soort filmpjes wakkert de vraag aan naar wilde dieren en houdt zo de illegale handel in stand."

Verheij werkt al twintig jaar voor natuurbeschermingsorganisaties als TRAFFIC en ondersteunt overheden en de politie om de illegale handel in wilde dieren in kaart te brengen en te bestrijden.

Poseren met een lijger: 'Niet cool'

Ze is niet de enige die het opportunisme van deze beroemdheden afkeurt. Voetballer Memphis Depay kon rekenen op een stroom van kritiek toen hij onlangs op zijn Instagram-account poseerde met een lijger - een kruising tussen een mannetjesleeuw en een vrouwtjestijger.

Voetballer Memphis Depay op de foto met een lijger (Foto: Instagram Memphis Depay)

"We zien wel wat verandering, mensen realiseren zich dat het niet meer 'cool' is om een wild dier te hebben, maar wreed en onmenselijk", ziet Elsayed Ahmed Mohamed, directeur van dierenwelzijnsorganisatie IFAW in het Midden Oosten.

In de Arabische Emiraten is het particulier houden van gevaarlijke dieren verboden (voor dierentuinen is een uitzondering gemaakt), maar de vraag ernaar blijft hoog. "Alleen een boete en een gevangenisstraf is niet genoeg om de handel aan banden te leggen. De echte uitdaging schuilt 'm in het veranderen van de ideeën over exotische beesten", aldus Elsayed van IFAW.

Verdwaasde cheeta over straat

Met enige regelmaat lopen er in de emiraten verdwaasde en verdwaalde katachtigen over straat. Eind vorig jaar werden een leeuwenwelpje, twee jonge tijgertjes en twee apen die te koop stonden onderschept in Sharjah, het emiraat naast Dubai.

De Britse journalist Colin Simpson bezocht een privédierentuin in Dubai waar de nagels van een leeuw waren uitgetrokken, zodat het dier minder gevaar opleverde voor de verzorgers. "Veel dieren worden slecht behandeld door onwetendheid, mensen weten gewoon niet hoe ze ze moeten verzorgen", laat hij desgevraagd aan NU.nl weten.

Foto: Luka Modric met een beer in de 'private farm' van Saif Ahmad Belhasa in Dubai (Foto: Instagram Fame Park)

Waarom zoveel mensen er dan toch aan beginnen? "Het houden van katachtigen is een statussymbool - het laat zien dat je geld en macht hebt", verklaart Richard Thomas van TRAFFIC, dat de handel in wilde dieren tegengaat.

Alleen al legale wildedierenhandel goed voor 300 miljard dollar

Er gaat veel geld om de handel in wilde dieren. Alleen al de legale handel in wilde dieren is goed voor zo'n 300 miljard dollar op jaarbasis. De illegale handel gebeurt onder de radar, en is daarom lastiger in cijfers te vangen. Naar schatting levert het tussen de 7 en 23 miljard dollar op. Het staat op plek vier van grootste criminele handel ter wereld, na de smokkel van wapens, drugs, en mensen.

“Om een babychimpansee te vangen, is de rest van de groep doodgeschoten”
Pauline Verheij, wildelife crime-onderzoeker

"Achter wilde dieren die in hokken wonen, zit veel leed", zegt wildlife crime-specialist Verheij. "Cheeta's en chimpansees worden bijvoorbeeld als jonkie uit het wild gehaald in Afrikaanse landen. 70 procent van de jonge cheeta's overleeft de reis naar het Midden-Oosten vervolgens niet door de stress. En om een babychimpansee te kunnen vangen, is de rest van de groep doodgeschoten. Het heeft een enorme impact op dierenpopulaties."

Een hub in de handel van wilde dieren is de Chatuchak-markt in de Thaise hoofdstad Bangkok. Hier worden duizenden wilde dieren opgestapeld in kooitjes verhandeld. "Er zijn al zoveel rapporten over geschreven, het is algemeen bekend dat het niet in de haak is", verzucht Verheij. "Maar er gaat te veel geld in om, de belangen zijn te groot. We moeten beseffen dat dit soort praktijken varen bij corruptie, criminaliteit en zwart geld."

Dood minstens zoveel waard als levend

De exotische dierentrend is zeker niet voorbehouden aan Azië en de Verenigde Arabische Emiraten. In de Verenigde Staten worden meer tijgers privé gehouden dan er wereldwijd nog in het wild leven, zoals ook te zien is in de Netflix-serie Tiger King. Thomas van TRAFFIC wijst op maffiabazen als de Colombiaanse drugsbaron Pablo Escobar, die in zijn privédierentuin onder meer nijlpaarden, krokodillen en panters hield.

Ook oud-topvoetballer Edgar Davids bracht een bezoek aan de privédierentuin in Dubai (Foto: Instagram Fame Park)

Ook Europa doet eraan mee. In Tsjechië werd twee jaar geleden nog een 'horrorslachthuis voor tijgers' ontdekt. De dieren werden gefokt en geslacht. Voor dierenonderdelen als huiden, klauwen en tanden wordt veel geld neergeteld in landen als Vietnam.

Dood zijn veel wilde dieren minstens zoveel waard als levend. Dat komt goed uit, want chimpansees of leeuwen zijn misschien schattig zolang ze klein zijn, later kunnen ze agressief en gevaarlijk worden. Verheij: "Dan worden ze geëuthanaseerd. Dat gebeurde ook met de schattige welpjes van de befaamde Tiger Temple in Thailand waar massa's toeristen op afkwamen om tijgers te aaien en met ze op de foto te gaan."

Grijze roodstaartpapegaaien en stralenschildpadden

Zelfs Nederland is een belangrijke bestemming voor exotische dieren. "Hobbyisten vinden het leuk om reptielen of vogels te houden. Dat zijn niet alleen gewone kanaries en parkieten, maar soms ook bijzondere diersoorten, zoals de streng beschermde grijze roodstaartpapegaaien uit Congo of stralenschildpadden uit Madagascar", zegt Verheij.

Ook wordt er voor miljoenen euro's aan tropische, wilde vissen geïmporteerd. 80 procent van die dieren overleeft zo'n reis niet, schatte de VN voedsel en landbouworganisatie FAO.

Behalve criminaliteit en dierenwelzijn is er nóg een reden om de internationale handel in wilde dieren in te perken: de volksgezondheid. "We halen allerlei beesten uit oerbossen en vliegen ze de hele wereld over. Die dieren dragen allerlei ziektes met zich mee, die met een kleine mutatie overdraagbaar zijn op mensen", zegt Verheij.

Dierenhandel en pandemieën

"Het is niet de vraag of, maar de vraag wanneer", zei Maria Van Kerkhove tegen de BBC over de link tussen wildedierenhandel en de uitbraak van een volgende pandemie. Van Kerkhove is epidemioloog bij de gezondheidsorganisatie WHO en het hoofd van de afdeling voor opkomende ziekten en zoönosen, ziektes die overdraagbaar zijn van dieren op mensen.

Feiten:

  • De meeste wilde dieren die legaal worden verhandeld komen uit Soedan, Indonesië, Uruguay, Guyana en Suriname;
  • Het merendeel wordt verscheept naar China, de Verenigde Staten, Zuid-Afrika, Vietnam, Thailand en de Verenigde Arabische Emiraten;
  • Tussen 2004 en 2014 hebben EU-lidstaten officieel meer dan 20 miljoen levende reptielen geïmporteerd.

Zo ontstond het coronavirus dat leidt tot COVID-19 naar alle waarschijnlijkheid op een Chinese markt waar duizenden wilde dieren werden verhandeld onder slechte hygiënische omstandigheden. In januari verbood de Chinese overheid om die reden álle handel in wilde dieren in het land. Ook hiv, ebola en SARS zijn ziektes waarvan wordt aangenomen dat ze van wilde dieren op mensen zijn overgesprongen.

De rijke ondernemer uit Dubai heeft nog wel een tip die niet eens ironisch bedoeld is. 'Princess zegt jullie allemaal de verspreiding van het virus te stoppen. Was je handen', vermeldt een post op Instagram van zijn dierentuin. Daarbij een filmpje van een chimpansee die uitgebreid de handen inzeept en afspoelt.