De coronacrisis heeft het leven voor velen een stuk eentoniger gemaakt: thuisblijven, weinig de deur uitgaan, geen feestjes en geen terrasjes. Omdat mensen erg slecht gewoon op de bank kunnen zitten, zijn we dan maar massaal ons huis gaan opruimen en gaan klussen. Waar komt die rusteloosheid vandaan?

De wachtrijen bij veel afvalbrengstations in het land deden de afgelopen weken niet onder voor de wachttijden in de Efteling of Disneyland buiten coronatijd. Op sommige locaties stonden mensen anderhalf tot twee uur in de rij om hun grofvuil te kunnen storten.

Ook kledingkasten werden massaal uitgemest tot het punt dat reinigingsbedrijven opriepen geen oude kleding meer te brengen, omdat de opslag vol raakt.

We worden nu al wekenlang door de overheid, vervoersbedrijven, natuurorganisaties en winkels dringend verzocht thuis te blijven en niet naar het bos, de meubelboulevard of de stort te gaan. Gewoon thuisblijven, volhouden en niet te veel doen dus.

Er is bijna niets voor nodig om mensen zich te laten vervelen

Maar nietsdoen is voor de meeste mensen verschrikkelijk moeilijk, zegt sociaal psycholoog Wijnand van Tilburg van de universiteit van Essex. Hij doet al ruim tien jaar onderzoek naar verveling, bijvoorbeeld door mensen in een ruimte zonder afleidingen een saaie opdracht te geven.

"Ze hoeven alleen maar op een stoel te zitten en om de zoveel tijd op een knop te drukken", licht hij toe. "Maar het lukt bijna niet om de proefpersonen stil te laten zitten. Ze staan op, gaan rondlopen of proberen met de laborant te praten."

“Zoals we bij angst wegrennen van gevaar, geeft verveling ons de drang om iets zinvols te doen”
Sociaal psycholoog Wijnand van Tilburg

Na een paar minuten nietsdoen in een lege kamer, bekruipt ons al snel het onbehaaglijke gevoel van verveling. "Als je stopt met de dingen waar je mee bezig was en je letterlijk stilstaat, dan komen er al gauw allerlei gedachtes op", zegt journalist Maartje Willems, auteur van Niksen - Lang leve het lanterfanten. "Dat kunnen vervelende of confronterende gedachtes zijn over dingen waar je niet aan wil. Dat ga je uit de weg door afleiding te zoeken."

Volgens Van Tilburg is het waarschijnlijk dat mensen zich nu vaker en langer vervelen. Zonder vrijdagmiddagborrels, verjaardagsfeestjes, festivals, concerten of uitstapjes naar de dierentuin of het museum hebben mensen immers veel minder afleiding. "De mogelijkheden om een echte toename van verveling te onderzoeken, zijn nu beperkt door het virus, maar er zijn al wel eerste signalen dat het gebeurt", zegt Van Tilburg.

Verveling spoort aan tot jezelf nuttig maken

Die verveling heeft een functie: het is een aansporing van het lichaam om te bepalen wat belangrijk is in het leven en wat niet. Van Tilburg: "Net zoals angst een onprettige emotie is waardoor we wegrennen van gevaar, geeft verveling ons de drang om een zinvolle taak te zoeken. Als het mensen ertoe aanzet om achterstallig werk in huis op te pakken, dan pakt verveling gunstig uit."

“Als je je verveelt, heb jijzelf blijkbaar je tijd niet zinvol genoeg besteed.”
Maartje Willems, journalist

De natuurlijke drang om je nuttig te maken, is bovendien stevig ingebed in de Nederlandse cultuur. Saaiheid wordt als extra negatief ervaren, zoals al blijkt uit de uitdrukking 'je kapot vervelen'.

"Mensen krijgen al van jongs af aan mee: je leven heeft een bepaalde tijdsduur. In die 75 tot 80 jaar moet het allemaal gebeuren", zegt Willems. "Je moet een studie volgen, een baan vinden en een rijk sociaal leven opbouwen. En als je je dan niet fijn voelt of je verveelt je, dan is er maar één persoon die je daarvan de schuld kan geven: jezelf. Jij moet voor je eigen levensgeluk zorgen en blijkbaar heb je je tijd dan niet zinvol genoeg besteed. Zo ervaren mensen dat."

Maar hoe bepaal je wat een zinvolle tijdsbesteding is? Volgens Van Tilburg verschilt dat per persoon en per cultuur. "Wat we wel zien, is dat mensen die zich vervelen meer bereid zijn om anderen te helpen. Hulp aanbieden is voor veel mensen een belangrijke bron van zingeving."

Dat is opvallend omdat de coronamaatregelen, zoals het zoveel mogelijk thuisblijven, juist genomen zijn om de zorgmedewerkers te helpen. Door simpelweg thuis te blijven, maak je jezelf al nuttig: het voorkomt dat de bedden op de intensive care te snel bezet raken. Toch klinkt er op sociale media een klaagzang van mensen die zich lamlendig en nutteloos voelen van al het thuisblijven. "Dat is denk ik omdat mensen niet kunnen zien wat het thuiszitten oplevert", zegt Willems.

Nietsdoen is mogelijk zonder je te vervelen

Als dat wezenloze gevoel van verveling maar van korte duur is, is dat ongevaarlijk. Schadelijker is chronische verveling. Volgens Van Tilburg leidt dat tot meer angstgevoelens, vergroot het de neiging tot risicovol gedrag zoals drugs- of alcoholgebruik en kan het polarisatie en discriminatie aanwakkeren.

Gelukkig kun je jezelf volgens Willems tot op zekere hoogte aanleren niets te doen zonder je te vervelen. "Als je een beetje naar buiten staat te kijken en je ziet dat de ramen vies zijn, probeer die gedachte dan te parkeren. Je hoeft er niet direct naar te handelen. Het is juist prettig om niet iedere minuut van de dag nuttig te hoeven zijn."