Op sociale media delen mensen beelden van dolfijnen bij Venetië of zeeleeuwen op Amerikaanse stranden, die zich weer laten zien nu de mens zich heeft teruggetrokken. Heeft de natuur inderdaad baat bij de coronacrisis? En wat betekent dit op de lange termijn?

Beelden van kristalhelder water in Venetië, blauwe luchten in China en vrije uitzichten op de besneeuwde bergtoppen van de Himalaya in het noorden van India gingen de afgelopen maand het internet over. Vaak vergezeld door jubelteksten over hoe de natuur opleeft nu mensen zich terugtrekken in hun huizen door de coronacrisis.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) verwacht dat ook in Nederland de lucht een stuk schoner wordt als gevolg van de coronacrisis. Het vliegverkeer, autoverkeer en de industrie nemen af, wat leidt tot een afname van stikstofuitstoot. De verwachting is dat de lucht daardoor 10 tot 20 procent schoner wordt.

Schone lucht zorgt niet direct voor opbloei van de natuur

Die verbetering van luchtkwaliteit is overigens nog niet concreet aangetoond. "Luchtverontreiniging is moeilijk te meten, omdat fijnstof makkelijk wegwaait", zegt onderzoeker Martijn Dorenbosch van RAVON, een kennisinstituut voor reptielen, amfibieën en vissen. "De stikstofmetingen zijn maar momentopnames. De resultaten zijn afhankelijk van de windrichting en andere zaken."

Minder stikstof is goed voor planten en dieren. Het voorkomt dat bepaalde grassen en struiken in natuurgebieden te snel groeien en kwetsbare planten overwoekeren. Als die planten beter groeien, gedijen insecten en vogels ook beter. Maar het is nog maar de vraag of de luchtkwaliteit zo lang goed blijft.

"Het duurt een tijd voordat de effecten van de stikstofafname te zien zijn bij planten en dieren", zegt Dorenbosch. "Ik verwacht dat tegen de tijd dat de planten zich goed ontwikkelen, de economie een grote inhaalslag gaat maken en het effect weer teniet wordt gedaan."

Geiten struinen door stadje in Wales tijdens lockdown
54
Geiten struinen door stadje in Wales tijdens lockdown

Stille snelwegen en vliegvelden

Een ander neveneffect van de coronacrisis, is dat het buiten stiller is. Meetinstituut Sensornet analyseerde het geluidsniveau in Nederland op negentien locaties. Daaruit blijkt dat het gemiddelde geluidsniveau nu zo'n 3 decibel lager ligt dan in januari 2020, toen er nog geen coronavirus in Nederland was. Die afname van geluid is vooral goed merkbaar op de snelwegen en rond vliegvelden.

Nachtdieren die van hun gehoor afhankelijk zijn om voedsel te vangen, zoals vleermuizen, kunnen profiteren van deze stilte, vermoedt Martijn Hammers, docent Ecologie en Evolutie van de Rijksuniversiteit Groningen. "Mogelijk heeft de afgenomen geluidshinder een kortdurend positief effect. Maar grote effecten zijn niet echt te verwachten", zegt hij.

“De coronacrisis verandert niets aan de problemen waar dieren al jaren mee te maken hebben, zoals de verdwijning van leefgebied.”
Martijn Hammers, docent Ecologie en Evolutie

De coronacrisis verandert namelijk niets aan structurele problemen waar dieren al jarenlang mee te maken krijgen. "De echt grote problemen in Nederland zijn vaak de kwaliteit en omvang van de leefomgeving en verstedelijking", zegt Hammers.

"De openbare ruimte wordt steeds meer door mensen in beslag genomen. "We bouwen wegen, fietspaden, fabrieken, steden. De omgeving wordt steeds minder geschikt voor dieren. Pas als de coronacrisis van invloed zou zijn op de mate van verstedelijking, zou je op de lange termijn misschien positieve effecten op dieren zien", licht hij toe.

Venetianen delen beelden van kristalhelder water in kanalen
39
Venetianen delen beelden van kristalhelder water in kanalen

Meer mensen het bos in

Daarnaast hebben mensen nu meer vrije tijd en voorlopig geen theatervoorstellingen, concerten of festivals meer om zich op te verheugen. Een boswandeling of fietstocht is het enige nog overgebleven uitje. Natuurmonumenten merkt op dat het op de mountainbikeroutes drukker is dan normaal en verwacht ook drukte op populaire plekken zoals de Posbank, de Loonse en Drunense Duinen en Nationaal Park Zuid-Kennemerland.

Die toegenomen drukte valt precies in de periode dat reeën actiever worden, terwijl ze op zoek gaan naar voedsel en territorium. Dus concluderen mensen ten onrechte dat de reeën zich vaker laten zien. Het zijn juist de mensen die vaker in gebieden komen waar reeën lopen.

Het is dus niet zo dat reeën bijvoorbeeld meer gaan rondtrekken doordat het rustiger is op de wegen, zegt universitair docent Ecologie en Natuurbeheer Chris Smit van de Rijksuniversiteit Groningen.

"Meer ogen observeren nu eenmaal meer dieren. Het is verleidelijk en charmant om te zeggen dat de natuur zich nu herstelt tijdens de coronacrisis, maar ik ben daar sceptisch over. Je zou het kunnen onderzoeken met wildcamera's, maar veel van die projecten liggen nu stil."

Boswachter Tim Hogenbosch: 'Ga niet massaal het bos in'
125
Boswachter Tim Hogenbosch: 'Ga niet massaal het bos in'

Herwaardering voor de natuur

Hoewel de coronacrisis dus tijdelijk positieve effecten op de natuur kan hebben in de vorm van schonere lucht en minder geluidshinder, verdwijnen de effecten daarvan waarschijnlijk weer zodra de economie weer op gang komt.

Dorenbosch hoopt dat de coronacrisis een herwaardering voor de natuur aanwakkert. "Ik hoop dat we hierdoor vragen gaan stellen over hoe we de natuur beter kunnen beschermen. En dat er meer aandacht komt voor bijvoorbeeld biologische landbouw."

Hammers sluit zich daarbij aan. "Mensen waarderen het nu extra wanneer ze buiten mogen zijn. Ik hoop dat dat een ontzettend positieve uitwerking heeft op hoe mensen over natuurbescherming denken."

Beer springt over hekwerk na bezoekje aan Turkse kabelbaan
45
Beer springt over hekwerk na bezoekje aan Turkse kabelbaan