Nietsvermoedend namen Mara van Nes (26) en Sem Jonkers (26) in de eerste week van de coronaquarantaine een grappig filmpje op. Nu worden ze overspoeld door grote bedrijven die de rechten ervan willen opkopen.

Quarantined couple recreates Riding a Horse in hilarious video, kopten media van over de hele wereld vorige week. Onbedoeld kregen Van Nes en Jonkers - die overigens géén koppel, maar vrienden zijn - een miljoenenpubliek.

Hun filmpje ging viraal en dook op in de Instagram-story van David Beckham, werd enthousiast gedeeld door Sheryl Crow en vond zijn weg naar de televisieprogramma's Jinek, The Daily Show en Jimmy Kimmel Live! en nieuwszender Fox News.

Mara van Nes gaat viral met 'Horse With No Name'
41
Mara van Nes gaat viral met 'Horse With No Name'

De inspiratie voor de video (die zelfs een 'horse with no name challenge' ontketende): "We waren een beetje aangeschoten en verveeld", lacht de Amsterdamse Mara van Nes. Het was dag vier van de quarantaine en ook een van de laatste avonden samen met haar huisgenoot Sem Jonkers, die binnenkort zou verhuizen.

Een creatieve draai aan een bestaand idee

"Het idee is helemaal niet nieuw", benadrukt ze. "We hebben er gewoon een goed muziekje onder gezet, de enscenering klopt en de timing is lekker." Behalve vrienden zijn Van Nes en Jonkers ook theatermakers. Ze stuurden de video naar een aantal WhatsApp-groepen en postten het op Instagram onder de hashtag #coronaboredom.

Toen het filmpje drie dagen later op memewebsite 9GAG opdook, was het hek van de dam. Maar met alle likes en mentions stroomden ook de verzoeken van bedrijven binnen.

Zoals: "Hallo Mara, (...) Storyful vertegenwoordigt 's werelds premium virale video's en we denken dat de jouwe het heel goed zou kunnen doen." (Rachel van Storyful).

Maar ook: "Hi Mara, (...) We willen je een exclusieve samenwerking bieden voor je video." (Ingrid van Jukin Media).

En, in het rood: "HET IS IN UW BESTE BELANG OM GEEN TOESTEMMING TE GEVEN VOORDAT WE DIT VERDER HEBBEN BESPROKEN" (Greyson, ViralHog).

Speuren naar amateurparels

Jukin Media, Storyful en ViralHog zijn licentiebedrijven die dag en nacht het internet afspeuren om amateurpareltjes met virale potentie te vinden. Ze kopen het auteursrecht op en bieden de video's vervolgens aan op hun platforms.

“Het is een beetje een schimmige branche.”
Charlotte Meindersma, jurist

Zoals filmpjes van Italiaanse buren die via een touw voedsel uitwisselen en een hond die op commando de rug van zijn baasje krabt. Televisieshows komen zo gemakkelijk aan leuke content en de makers pikken ook nog een graantje mee.

Amerikaanse show Jimmy Kimmel pikt 'Horse With No Name' op
40
Amerikaanse show Jimmy Kimmel pikt 'Horse With No Name' op

"Het is een beetje een schimmige branche", zegt Charlotte Meindersma, juridisch adviseur in de creatieve sector. "Het zijn vage bedrijven en doorgaans betalen ze best weinig. Een particulier die per ongeluk een leuk filmpje opneemt, denkt misschien: oh relaxed, 500 euro voor dertig seconden werk'. Maar als het echt viral gaat, is dat natuurlijk peanuts in vergelijking met de werkelijke waarde."

Hoeveel verdienen licentiebedrijven?

In 2018 schreef Jukin Media dat het bedrijf sinds de oprichting in 2009 al meer dan 20 miljoen dollar heeft betaald aan amateurmakers. Hoeveel het bedrijf zelf verdient, is onbekend.

Als het auteursrecht eenmaal in handen is, verkopen licentiebedrijven het recht om een video te gebruiken. Voor een website met minder dan een miljoen maandelijkse bezoekers brengt Jukin Media 49 dollar per video in rekening. Tot tien miljoen bezoekers is dat al 299 dollar. Wat een televisieshow of reclamemaker ervoor moet neertellen, is niet openbaar.

'Horse With No Name' gaat viral in Amerikaanse tv-show
49
'Horse With No Name' gaat viral in Amerikaanse tv-show

Inkomsten halen licentiebedrijven ook uit YouTube, dat advertenties bij video's plaatst. Maar deze opbrengsten zijn verwaarloosbaar, liet de Chief Growth Officer van Jukin Media aan platform Mashable weten.

Winst maken door de crisisperiode

"Auteursrecht maakt exploitatie mogelijk van de dingen die je maakt. Als iedereen gewoon maar alles kan kopiëren van elkaar, waarom zou je dan nog een mooi boek schrijven?", legt Stefan Kulk, universitair docent recht en technologie bij de Universiteit Utrecht, het belang ervan uit.

Maar precies dat zit Van Nes en Jonkers dwars. Dat ze goud in handen hebben, blijkt wel uit de tsunami van Facebook-berichten en mails die ze van licentiebedrijven, tv-shows en reclamebureaus binnenkrijgen. Namens Oreo bood een reclamebureau 1.000 euro om het filmpje zes maanden in hun reclame-uitingen te mogen gebruiken. "Ik wil helemaal niet dat een multinational winst maakt met een filmpje dat opbeurend moest zijn in een crisisperiode", zegt Van Nes.

“What the hell is Jukin Media en waarom blokkeren ze 30 procent van de video's die ik op Reddit wil kijken?”
Gefrustreerde Reddit-gebruiker

Er zit ook een keerzijde aan de werkwijze van licentiebedrijven. Met het auteursrecht in handen begint ook de grote jacht: niemand mag de beelden gebruiken zonder te betalen. Zo kan het dat een YouTuber een rekening van 6.000 euro gepresenteerd kreeg voor het maken van twee memes met beelden uit video's die in handen zijn van Jukin Media. Betaalt hij niet, dan wordt het kanaal op zwart gezet.

Blokkeren van online video's

Achter de schermen van het internet maken deze bedrijven de dienst uit. Niks vrijheid, zij bepalen wie wat mag delen. "What the hell is Jukin Media en waarom blokkeren ze 30 procent van de video's die ik op Reddit wil kijken?", vraagt een gefrustreerde gebruiker van het platform zich af.

“Het romantische beeld van internet als een vrije creatieve ruimte waar we alles delen, klopt allang niet meer.”
Stefan Kulk, universitair docent technologie en recht

"Deze bedrijven passen binnen een steeds verdere commercialisering van internet", zegt universitair docent Kulk. "Het romantische beeld van internet als een vrije creatieve ruimte waar we alles delen, klopt allang niet meer." Het zijn een paar grote bedrijven die de dienst uitmaken.

Het geld kunnen Van Nes en Jonkers (beiden zzp'er) door de tijdelijke werkloosheid goed gebruiken. Maar het voelt niet goed om te verdienen aan de coronacrisis: "Ik kijk naar beelden van New Delhi, Hongarije en Griekenland en ik zit hier op mijn gouden troon in mijn huis met een sociaal vangnet", zegt Van Nes.

Ze hakt de knoop door. Jukin Media, Storyful en ViralHog kunnen fluiten naar hun geld. In plaats daarvan willen de kunstenaars kijken of ze zelf een licentiebedrijf kunnen opzetten, waar iedereen met een donatie naar keuze een licentie voor de video kan kopen.

En de opbrengst? "Die gaat dan naar de échte slachtoffers van deze crisis."