Een gans belandt nog weleens op ons bord tijdens het kerstdiner. Een meerkoet niet en een zwaan al helemaal niet. Hypocriet en zonde, vinden ze bij de Keuken van het Ongewenste Dier. "Zwanenvlees smaakt te gek, maar ze gaan meteen de verbrandingsoven in."

Knobbelzwanen, eenden, ganzen en meerkoeten veroorzaken vraatschade en dus mogen de dieren, in overleg met provincies en gemeenten, worden verjaagd en gedood. Ook kraaien, stadsduiven, mollen, ratten en tientallen andere dieren mogen worden afgeschoten in het kader van wildbeheer, schade, overlast en gevaar voor het verkeer.

Zo zijn er van april 2012 tot en met december 2018 in heel Nederland ten minste 1,78 miljoen ganzen afgeschoten, rekende de Wageningen University & Research uit.

“Een stadsduif smaakt dankzij z'n vette dieet een stuk beter dan een houtduif.”
Rob Hagenouw, initiatiefnemer Keuken van het Ongewenste Dier

Ganzen worden veelal verwerkt voor de consumptie, maar dat geldt niet voor ratten, duiven of andere plaagdieren. Dat wil Rob Hagenouw, initiatiefnemer van de Keuken van het Ongewenste Dier, agenderen.

Neem zo'n zwaan, zegt hij, daar wordt hypocriet mee omgegaan. "Wie met een dode zwaan over z'n schouder rondloopt, wordt gelyncht. We doden ze wel, maar eten ze niet op. Terwijl het vlees te gek is." Net als dat van kraai, aldus Hagenouw. "Net biefstuk. En een gezonde stadsduif smaakt dankzij z'n vette dieet een stuk beter dan een houtduif van het platteland."

Het initiatief begon niet bij zwanen of ratten, maar bij ganzen. De term Schipholgans, claimt Hagenouw, heeft hij bedacht.

"Die beesten kwamen in motoren terecht en dankzij gewijzigd milieubeleid was er rond 2011 een enorme aanwas. We begonnen kroketjes te maken van die ganzen, en gingen ze verkopen als kunstproject."

Negen jaar later is de Keuken van het Ongewenste Dier nog steeds actief.

De Keuken van het Ongewenste dier

  • Deze keuken verkoopt ongewenste diersoorten en wil een statement maken dat de absurditeit van vleesproductie laat zien. Ze organiseren plaagdierendiners en zetten kleine bedrijven aan het werk: De Kleinstesoepfabriek maakt bouillon, Oma Bobs de kroketten en de ponyburgers worden gemaakt door slagerij Wisker. Op festivals verkoopt deze keuken bijzondere vleesgerechten en geven ze workshops kraaien fileren. Bij de plaagdierendiners kunnen gasten meerkoet proeven, rat, duif, rivierkreeft: dieren die als plaagdier geruimd worden. Via de website zijn rivierkreeftjes, ganzenbitterballen en andere producten te koop.

Sociale ratten en slimme kraaien

Bij die diners gaat het volgens Hagenouw niet om het naar binnen werken van zoveel mogelijk vlees. "We praten tijdens het eten over regelgeving en jacht en we willen de manier veranderen waarop mensen naar plaagdieren kijken. Waarom schieten we dieren af waar we een beetje last van hebben? Weten mensen wel dat ratten in familieverband leven en hoe intelligent kraaien zijn?"

De vleesproducten van de Keuken van het Ongewenste Dier roepen onvermijdelijk controverse op: toen Hagenouw een workshop kraai fileren organiseerde op een festival, was de Partij voor de Dieren daar niet over te spreken. "Terwijl het hele festivalterrein volstaat met kippenvleugels."

“We zien het dier pas terug als het volledig bewerkt in de supermarkt ligt.”
Franck Meijboom, dierethicus

Ganzen vreten m'n gras kaal, dus we gaan schieten. Zo denken mensen vaak, en de dierethiek is er om grondig na te denken over hoe wij zouden moeten omgaan met dieren. Dat zegt Franck Meijboom, dierethicus aan de faculteit Diergeneeskunde en hoofd van het Centre for Sustainable Animal Stewardship.

Mooie zwanen en vieze ratten

We eten geen ratten, omdat dat dier in ons collectief geheugen zit als drager van ziekten, aldus Meijboom. En een zwaan is de held in sprookjes, die is te bijzonder om in onze mond te stoppen.

"Die framing zorgt ervoor dat dieren niet gelijk zijn in ons hoofd. Maar het eten van wilde dieren geeft ook geen garantie van voedselveiligheid. Je kunt geen dieren schieten en zomaar aan iedereen verkopen - dat vlees moet gekeurd worden en de slachtmethode moet volgens de regels verlopen."

“Voor nog geen 30 euro kon je ze meenemen, die beesten die zo geliefd waren bij hun baasjes. Wij maken er My Little Pony-burgers van.”
Rob Hagenouw, initiatiefnemer Keuken van het Ongewenste Dier

De discussie die Hagenouw oproept is mooi, zegt de dierethicus. Het laat ons nadenken over waar ons eten vandaan komt. "Weet jij bijvoorbeeld waar bij jou in de buurt het slachthuis zit? Slachterijen communiceren dat niet. We zien een koe buiten in de wei en zien het dier pas terug als het volledig bewerkt en onherkenbaar in de supermarkt ligt."

Een kraaienfilet is net biefstuk, zegt Rob Hagenouw. (Foto: NU.nl/Ria Gerards)

'Kennen een jager die kraaienstoofpot maakt'

Nadenken over de herkomst van ons vlees vinden we zó vreemd, dat de hamburgers van de Keuken van het Ongewenste Dier wereldnieuws werden. De burgers worden gemaakt van afgedankte pony's. Hagenouw: "In de nasleep van de economische crisis werden veel hobbypaarden en pony's weggedaan. Voor nog geen 30 euro kon je ze meenemen, die beesten die zo geliefd waren bij hun baasjes. Wij maken er My Little Pony-burgers van. Vooral ouders vinden het niet leuk."

Geschoten wild, zoals hertenvlees, is niet aan te slepen, zegt Hagenouw. Dat vlees willen restaurants wel. Jagers bieden hun geschoten vlees aan via Wild op de Kaart van de Nederlandse Jagersvereniging of direct aan restaurants.

Geschoten dieren die niet geconsumeerd worden, zoals kraaien, kunnen worden opgehangen in het land van een boer, aldus de Nederlandse Jagersvereniging. Of ze worden als biomassa achtergelaten in het veld en wild wordt gebruikt voor de jachthondentrainingen.

"Het staat jagers vrij om hun andere dieren zelf op te eten. Zo kennen we een jager die kraaienstoofpot maakt."

'Bestrijden van dieren gebeurt nu te vaak onnodig'

De Keuken van het Ongewenste Dier draait geen massaproductie. Massaal aan de meerkoeten en pony's kan ook niet de bedoeling zijn, zegt dierethicus Meijboom. "Zwanen kweken voor het vlees lijkt me niks. Het primaire doel van plaagdierbestrijding is van de plaag afkomen en niet het tegengaan van verspilling of zorgen voor voedselzekerheid. Het bestrijden van dieren gebeurt nu nog te vaak onnodig."

"Ganzen afschieten omdat ze gras kaalvreten is symptoombestrijding en dan zou ik zo'n gans niet willen eten. We zetten onze menselijke behoeften op de eerste plaats, terwijl we moeten nadenken hoe je ten eerste een plaag voorkomt."

"Maak een graslandschap onaantrekkelijk voor ganzen, zorg dat er geen brood wordt gevoerd op straat in plaats van ze aan het einde van de rit allemaal uit te roeien."

Voor wie nieuwsgierig is, maar een kraaienfiletje te ver vindt gaan, heeft Hagenouw iets anders in de aanbieding: "We hebben net weer een hoop ganzeneieren binnen."