Zwarte gaten, evolutie, atomen, deze onderwerpen vindt niet iedereen even interessant. Toch lijkt het wetenschapper en televisiepersoonlijkheid Neil deGrasse Tyson telkens weer te lukken het grote publiek te boeien voor deze onderwerpen. Wat is zijn geheim?

NU.nl spreekt Tyson in Parijs. De Amerikaan noemt de grootste wetenschappelijke blunders in films en belandt bij Titanic: "De sterrenhemel in die film klopt niet. Toen het schip in de nacht van 15 april 1912 zonk, stonden er andere sterrenbeelden aan de hemel dan in de film te zien zijn."

Een gemiddelde wetenschapper zou worden weggezet als een zeurpiet, maar Tyson is geen gemiddelde wetenschapper. Die komen niet veel in de media, maar Tyson wel. Zo zat hij in comedyseries als The Big Bang Theory, Amerikaanse talkshows en online series op YouTube, waar hij op een toegankelijke manier vertelt over de wetenschap.

Tyson raakte zelf als kind al geïnteresseerd in de wetenschap en nu is hij, op 61-jarige leeftijd, misschien wel de bekendste wetenschapper ter wereld. Hij heeft een doctoraat in astrofysica en werkt als directeur van het prestigieuze Hayden Planetarium in New York. Eerder onderzocht hij als presidentieel adviseur van George W. Bush de toekomst van de ruimtevaart.

De wetenschapper uit New York heeft een humoristische manier van vertellen. Die maakt hem voor veel media een geliefde bron van duiding bij een keur aan onderwerpen.

Als Tyson vertelt over het universum, de sterren en de planeten, hangt iedereen - van kinderen tot talkshowpresentatoren - aan zijn lippen. Wat is zijn truc?

Neil deGrasse Tyson in Amsterdam tijdens een opname voor het National Geographic-programma Cosmos: Possible Worlds. (Foto: National Geographic)

Tyson weet precies hoe hij het publiek in zijn verhaal kan sleuren

Tyson weet niet alleen wat hij moet vertellen om iets interessant te maken, maar ook precies hoe. Zijn geheim hiervoor? Heel goed letten op hoe mensen op hem reageren. "Gingen je wenkbrauwen omhoog? Werden je ogen een stukje groter? Let iemand beter op als ik een bepaald woord gebruik?"

Hij registreert alle reacties die hij krijgt, om de volgende keer weer wat beter te kunnen vertellen. "Lacht het publiek wanneer ik deze grap maak? Nee? Oké, dan vertel ik die niet meer."

De wetenschapper lijkt elk mogelijk platform aan te grijpen om kijkers en luisteraars weer iets wijzer te maken over het universum. Ook in het interview met NU.nl, dat zou moeten gaan over zijn nieuwe programma Cosmos: Possible Worlds, gaat het gesprek al snel over astronomie, religie en geschiedenis.

“De sterrenhemel in de film Titanic klopt niet.”
Neil deGrasse Tyson

Tyson schrijft boeken, heeft een podcast, verschijnt op televisie en radio en laat zich casten in films en series. Via al deze verschillende wegen probeert hij gecompliceerde onderwerpen, van zwarte gaten tot evolutie, op een aantrekkelijke wijze uit te leggen aan het publiek.

Zijn manier van interactie zorgde er echter ook voor dat hij genoemd werd door de #metoo-beweging. Een vrouw met een tatoeage van het zonnestelsel op haar arm en schouder wilde met Tyson op de foto, waarna de astrofysicus besloot te kijken welke planeten zijn afgebeeld. Hierbij trok hij ook een bandje van haar jurk naar achteren om te kijken.

"Hoewel ik me dit incident niet kan herinneren, klinkt het als iets dat ik in zo'n situatie gedaan zou hebben. Ik begreep pas later dat ze dit eng vond en dat was nooit mijn bedoeling", zei Tyson in een reactie. In de periode rond deze kwestie raakte de Amerikaan even uit beeld, maar hij zag geen reden om zich terug te trekken uit zijn publieke rol.

Geen film of serie is veilig

Populaire onderwerpen zijn voor Tyson een belangrijk wapen. "We weten allemaal wie Beyoncé is of wat Brexit of het WK Voetbal is", stelt de astrofysicus. Door bijvoorbeeld uit te leggen waarom de sterrenhemel van Titanic niet klopt, hoopt hij makkelijker aandacht voor zijn verhalen te krijgen.

In het geval van Titanic trok hij ook de aandacht van regisseur James Cameron, die in een nieuwe editie van de film een door Tyson verstrekte kloppende sterrenhemel verwerkte.

Titanic is slechts één van Tysons slachtoffers. Zo klaagde hij op Twitter dat in de film Gravity allerlei voorwerpen rondvliegen vanwege het gebrek aan zwaartekracht, terwijl het haar van actrice Sandra Bullock keurig op zijn plek blijft. Ook de Disney-animatiefilm Frozen moest het ontgelden. De ogen van het personage Elsa zijn zo groot, dat ze in haar schedel disproportioneel veel ruimte innemen. Daar stoort niet iedereen zich aan, maar Tyson wel.

Zijn tirades leveren echter niet alleen positieve reacties op. Zo is onder zijn berichten op Twitter vaak te lezen dat mensen niet zo zitten te wachten op zijn commentaar.

Degradatie tot dwergplaneet: 'Pluto verdiende het'

Voordat Tyson een geliefd spreker was, stond hij ook op gespannen voet met zijn publiek. Tot frustratie van velen ging hij de strijd aan met Pluto. Het hemellichaam was volgens de wetenschapper eigenlijk een dwergplaneet en geen planeet. Eind jaren negentig haalde Tyson in 'zijn' planetarium Pluto uit modellen van planeten in het zonnestelsel. Dat kwam hem op veel boze reacties van bezoekers te staan.

De Internationale Astronomische Unie volgde Tyson en degradeerde Pluto in 2006 tot dwergplaneet. Hij was niet de enige wetenschapper achter dit besluit, maar toch werd Tyson het gezicht van de degradatie.

Ook in gesprek met NU.nl kan hij niet onder de kwestie uit komen: "Get over it. Pluto verdiende het", zegt hij lachend. "Pluto is gelukkiger waar hij is, samen met de andere kleinere objecten in het zonnestelsel."

Cosmos: Possible Worlds is vanaf 9 maart elke maandag om 21.00 uur te zien bij National Geographic.