Vanaf een onbekende plek in Nederland keken twee anonieme advocaten deze week over de schouder van kroongetuige Nabil B. mee naar de voortgang van het Marengo-proces. Een unieke maatregel die sinds de trieste dood van B.'s vorige raadsman, Derk Wiersum, als noodzakelijk wordt beschouwd. NU.nl was erbij.

Vanuit een van de boxen in de extra beveiligde rechtbank in Amsterdam de Bunker genaamd, klinkt de vervormde stem van een anonieme raadsman die iets wegheeft van Darth Vader: "Als alle deelnemers duidelijk in de microfoon kunnen praten. Ook de officieren van justitie zijn moeilijk te verstaan."

De techniek in de rechtbank in Amsterdam-Osdorp is vaak een zorgenkindje, ook nu weer. "Ik zie meneer B. wel, maar het beeld staat stil", merkt de voorzitter van de rechtbank op. Het is de haperende videoverbinding waarmee de kroongetuige de zaak volgt. Net als zijn afgeschermde raadslieden.

De problemen met de techniek zijn deze donderdag een nog prangender probleem. De anonimiteit van de advocaten hangt namelijk af van de stemvervormer. "Het is verschrikkelijk", verzucht de rechter, als er opnieuw problemen zijn.

Dat advocaten een verdachte anoniem bijstaan is een unicum. Ook de officieren van justitie, de verdediging en de rechters kennen de namen van advocaten van B. niet. "Wij begrijpen het belang en staan het voor nu toe", aldus de rechtbank die dus nog geen definitief besluit heeft genomen.

Proces Marengo

  • Proces Marengo draait om liquidaties en pogingen daartoe
  • Hoofdverdachten zijn Ridouan T. en Saïd R.
  • De inhoudelijke behandeling zal naar verwachting in 2021 beginnen
  • Moord op Wiersum geen onderdeel van dit proces

Voorzichtigheid is nieuwe realiteit

De extreme voorzichtigheid is de nieuwe realiteit na de dood van Wiersum, de man die vermoedelijk om zijn werk als raadsman voor B. werd vermoord. Terwijl donderdag buiten de rechtbank zwaarbewapende agenten staan, drukken binnen rechters en officieren de media op het hart hun namen niet te noemen. Camera's moeten worden afgewend en tekenaars gevraagd hen niet te tekenen.

Betrokken partijen benadrukken dat openbaarheid in het beginsel het streven blijft. "Het is een vergaande stap die natuurlijk in zekere zin voor een precedent zorgt, maar alleen in de hoogst uitzonderlijke gevallen genomen moet worden", legt de Deken van Amsterdam Evert-Jan Henrichs uit als het gaat om de anonimiteit van de advocaten.

De Deken schreef in december een brief aan de rechtbank met het verzoek alle mogelijke maatregelen te treffen om de anonimiteit van de raadslieden zo lang mogelijk te waarborgen. Het is bevestigd dat het hier om ingeschreven advocaten gaat. In welk arrondissement zij werkzaam zijn, wordt niet verteld.

Problemen vooral van praktische aard

In de praktijk betekent dat de verhoren van B. ook via een videoverbinding lopen. Zijn advocaten zijn dan niet zichtbaar en de kans is groot dat zij ook hier met een stemvervormer werken.

Advocaat Inez Weski beklaagde zich vooraf wel over het feit dat ze zo niet de interactie tussen B. en zijn raadslieden kon waarnemen. Belangrijk volgens haar, omdat ze wil weten of de kroongetuige gestuurd wordt bij het geven van zijn antwoorden.

Advocaat Christian Flokstra, die onder anderen Saïd R. in het proces Marengo bijstaat, wil niet te veel ingaan op de details van het verhoor, maar zegt dat er wel enige controle mogelijk is op de communicatie tussen B. en zijn advocaten tijdens het verhoor.

"Er is daarnaast veel begrip voor de situatie", maakt Flokstra duidelijk die al eerder te maken kreeg met anonieme advocaten. Zo waren ook de raadslieden die de familie van de doodgeschoten broer van de kroongetuige bijstonden afgeschermd.

"Er is nu geen concreet strafrechtelijk belang om de advocaat te kennen", vervolgt Flokstra. "De problemen zijn tot nu toe vooral van praktische aard". Wel pleit hij voor duidelijke regelgeving in de toekomst. "Wat dat betreft is deze zaak wel een testcase."

Anonimiteit is niet nieuw

In de wet staat er namelijk niks over anonieme advocaten en daarom mag het. Anonimiteit zelf is niet nieuw in een strafzaak. Zo zijn er beschermde getuigen die aangeduid worden met letters zoals Q5, de getuige die belangrijke verklaringen aflegde tegen Willem Holleeder.

Of getuigen die zelfs een nieuw uiterlijk aangemeten krijgen zoals Fred Ros, kroongetuige in datzelfde Holleeder-proces. Om zijn nieuwe identiteit niet prijs te geven, werden de antwoorden van Ros in die rechtszaak door een derde persoon gegeven. Zo kon niet aan zijn stemgeluid worden afgeleid waar hij verbleef.

Deze getuigen werden afgeschermd in een hokje in de rechtszaal en dat zal ook met B. gebeuren als hij op zitting wordt gehoord. Of zijn advocaten dan anoniem mogen blijven en op welke manier, moet nog beslist worden.

"Sorry, ik moet toch weer even onderbreken", klinkt het door de boxen. Advocaat Weski reageert verbaasd, "misschien moeten de advocaten gebruikmaken van koptelefoons?", adviseert ze. "Alle tips voor de techniek worden meegenomen", reageert de rechter met enig sarcasme.