Hoe verliep de eerste week van de rechtszaak tegen de Amerikaanse president Donald Trump? En heeft het eigenlijk wel zin, als vrijwel zeker is dat hij niet wordt afgezet? Negen vragen en antwoorden over het historische proces in een diep verdeelde Senaat.

1. Eerst even opfrissen. Waar wordt Trump ook alweer van beschuldigd?

De eerste aanklacht is wegens machtsmisbruik. Volgens het afzettingsonderzoek van het Huis probeerde Trump vorig jaar de kersverse Oekraïense president Volodymyr Zelensky over te halen strafrechtelijke onderzoeken te starten naar de Democratische presidentskandidaat Joe Biden en de Democratische Partij.

Een uitnodiging voor president Zelensky om op bezoek te komen in het Witte Huis (waardevol voor een politieke outsider die zijn nieuwe macht moest consolideren) en een bedrag van bijna 400 miljoen dollar (ruim 362 miljoen euro) aan militaire steun aan Oekraïne (waardevol voor een land dat momenteel in oorlog is met Rusland) werden ingezet als pressiemiddelen.

De tweede aanklacht, belemmering van het Congres, gaat over het afzettingsonderzoek zelf. Het Witte Huis weigerde elke vorm van medewerking. Documenten werden achtergehouden en potentiële getuigen kregen de opdracht niet voor het Huis te verschijnen. Daarmee heeft de president het Congres dwarsgezeten bij de uitoefening van zijn grondwettelijke taak om de regering te controleren, zeggen de aanklagers.

2. Wat zeggen de verdedigers van Trump?

Die stellen dat de president vergaande bevoegdheden heeft op het gebied van buitenlandbeleid. Hij overschreed die niet in zijn contacten met Oekraïne en deed dus niks verkeerd. De verdedigers zeggen dat de Democraten de president met een onwettige en puur politiek gemotiveerde procedure proberen te wippen.

3. De rechtszaak tegen Trump in de Senaat begon op dinsdag. Wat is er in de eerste week gebeurd?

Op de eerste zittingsdag debatteerden de aanklagers en de advocaten van Trump tot in de late uurtjes over een resolutie met regels voor het proces, die was opgesteld door Mitch McConnell, de Republikeinse fractievoorzitter in de Senaat. Die sloten goed aan bij de wensen van de advocaten van Trump.

De Democraten probeerden in die regels te laten vastleggen dat er tijdens de rechtszaak nieuwe getuigen mochten worden gehoord en er nieuwe documenten mochten worden opgevraagd. De Republikeinse meerderheid hield de boot echter af: daar zal pas later over worden besloten.

De Republikeinse fractievoorzitter in de Senaat Mitch McConnell heeft een resolutie met regels voor het proces opgesteld. (Pro Shots)

4. Hoe ziet de planning er nu uit?

De aanklagers en verdediging hebben elk 24 uur gekregen, verspreid over maximaal drie dagen, om hun zaak uit de doeken te doen. Daarna mogen de senatoren in de jury beide kampen vragen stellen.

  • Woensdag 22 tot en met vrijdag 24 januari: Aanklagers presenteren zaak (24 uur in totaal)
  • Zaterdag 25 tot en met dinsdag 28 januari (excl. vrije zondag): Advocaten Trump presenteren verdediging (24 uur in totaal)
  • Woensdag 29 en donderdag 30 januari: Senatoren stellen vragen (16 uur in totaal)
  • Vrijdag 31 januari: Senaat besluit over toelaten nieuw bewijs

5. Waarom is dat besluit over nieuw bewijs zo belangrijk?

De bewijzen die de Democraten al in handen hebben, laten zien dat het Witte Huis een schaduwbeleid voerde ten aanzien van Oekraïne, buiten de gewone beleidskanalen om. Dat werd aangestuurd door Trumps persoonlijke advocaat, Rudy Giuliani. Het doel was om belastende informatie over de politieke tegenstanders van de president te vergaren.

Vooralsnog ontbreekt een overduidelijke directe link naar de president - een smoking gun. Het lijkt erop dat huidige en voormalige kabinetsleden (die weigerden te getuigen) en nog niet bekeken documenten (die door de regering worden achtergehouden) meer kunnen vertellen over zijn betrokkenheid.

6. Is het niet raar dat die getuigen konden weigeren? Kon het Huis hun medewerking niet afdwingen?

Theoretisch gezien kon dat, ja. Een genegeerde dagvaarding kan via de rechter worden afgedwongen. Dat de de Democraten dit niet hebben gedaan, toont volgens de Republikeinen aan hoe slordig hun onderzoek was. De Senaat hoeft het werk van het Huis niet over te doen, vinden zij.

De Democraten stellen dat zulke juridische gevechten maanden of zelfs jaren in beslag zouden hebben genomen. Ze vinden dat de regering van twee walletjes probeert te eten: in de rechtszaal wordt gezegd dat de zaak politiek is en daarom bij het Congres thuishoort, maar zodra dat zich erover buigt, zeggen de Republikeinen dat de Democraten het via de rechter hadden moeten spelen.

Rudy Giuliani, de persoonlijke advocaat van Donald Trump, zou een schaduwbeleid van het Witte Huis ten aanzien van Oekraine hebben aangestuurd. (Foto: Getty Images)

7. Zal de Senaat nieuw bewijs toestaan?

De Republikeinse partijtop en de advocaten van Trump hebben daar weinig zin in. De Democraten hebben hun hoop gevestigd op een handjevol Republikeinse senatoren. Die komen uit staten waar hen een lastig herverkiezingsgevecht wacht, dus ze willen kiezers kunnen vertellen dat de president op eerlijke wijze is berecht.

8. Ik hoor steeds dat Trump vrijwel zeker niet zal worden afgezet. Waarom niet?

Als de politieke wil om Trump te veroordelen ontbreekt, maakt het verder niet zo veel uit welke bewijzen er tegen hem worden gepresenteerd.

Voor afzetting moet twee derde van de honderd senatoren besluiten Trump te veroordelen. De Republikeinen hebben een meerderheid (53-47), dus tenzij een flink aantal van hen besluit over te lopen, zit er weinig schot in de zaak.

Trump heeft de Republikeinse Partij stevig in zijn greep. Zijn aanhangers kunnen de levens van Republikeinse politici die zich tegen de president keren knap lastig maken. Een breuk met de president geldt al snel als politieke zelfmoord.

9. Als afzetting bij voorbaat kansloos was, waarom zijn de Democraten dan een procedure gestart?

Zij zeggen dat het de grondwettelijke plicht van het Congres is de regering ter verantwoording te roepen. Trumps gedrag liet hen geen andere keus.

Uiteraard hopen ze dat er iets uit het proces komt dat de publieke opinie zo doet omslaan, dat Trumps partij hem wel moet laten vallen. Maar ook als de president 'slechts' beschadigd de campagne voor de verkiezingen in november ingaat, is dat meegenomen voor de Democraten.

De Republikeinen stellen dat de Democraten alleen worden gemotiveerd door die naderende stembusgang.