De rechtszaak wegens machtsmisbruik en belemmering van het Congres tegen president Donald Trump gaat dinsdag van start in de Amerikaanse Senaat. Wie zijn de hoofdrolspelers in dat historische proces?

De beklaagde: Donald J. Trump

De 45e president van de Verenigde Staten werd op 18 december de derde uit de Amerikaanse historie die te kampen kreeg met impeachment (inbeschuldigingstelling) door het Huis van Afgevaardigden.

Hij wordt beschuldigd van twee high crimes and misdemeanours (hoge misdrijven en overtredingen).

  • Machtsmisbruik. De aanklagers stellen dat Trump de Oekraïense regering onder druk te zetten voor een persoonlijk politiek belang: een Oekraïense aankondiging van strafrechtelijke onderzoeken naar de Democratische presidentskandidaat Joe Biden en diens partij.
  • Belemmering van het Congres. Trump weigerde elke vorm van medewerking aan het afzettingsonderzoek. Dagvaardingen voor getuigen en documenten werden op zijn instructie genegeerd.

Zijn verdediging: Cipollone, Dershowitz & Starr

Pat Cipollone. (Foto: Reuters)

Trumps verdediging wordt geleid door Witte Huis-raadsman Pat Cipollone. De Republikein wekte vorig jaar oktober opzien met een brief aan het Congres, waarin hij uiteenzette waarom het Witte Huis elke medewerking aan het afzettingsonderzoek weigerde.

Vrijdag werd bekend dat de bekende advocaten Alan Dershowitz, recent in opspraak vanwege zijn lange vriendschap met misbruikmiljonair Jeffrey Epstein, en Ken Starr, speciaal aanklager in de Whitewater-affaire die leidde tot de impeachment van Bill Clinton, zich bij Cipollone zullen voegen.

Naar verwachting zullen Trumps advocaten stellen dat de president niets verkeerd heeft gedaan en het afzettingsproces afdoen als een politiek gemotiveerde "schertsvertoning", zoals Cipollone het in zijn brief noemde.

De aanklagers: zeven Democratische leden van het Huis

(v.l.n.r.) Hakeem Jeffies, Sylvia Garcia, Jerry Nadler, Nancy Pelosi, Adam Schiff, Val Demings, Zoe Lofgren en Jason Crow. (Foto: Reuters)

De Democratische voorzitter van het Huis, Nancy Pelosi, maakte op woensdag 15 januari de impeachment managers voor de rechtszaak bekend. Deze afgevaardigden zullen tijdens de rechtszaak in de Senaat optreden als de aanklagers.

Adam Schiff (Californië), voorzitter van het inlichtingencomité in het Huis, leidt de procederende partij. Hij is een voormalig federaal aanklager, leidde de eerste fase van het afzettingsonderzoek en geldt als een van de politieke aartsvijanden van Trump.

De overige leden zijn:

  • Hakeem Jeffries (New York): Lid justitiecomité. Fractievoorzitter in het Huis. Oud-jurist.
  • Sylvia Garcia (Texas): Lid justitiecomité. Oud-jurist en oud-rechter.
  • Jerry Nadler (New York): Voorzitter van het justitiecomité. Oud-jurist.
  • Val Demings (Florida): Lid van inlichtingen- en justitiecomité. Oud-jurist en oud-politiechef.
  • Zoe Lofgren (Californië): Voorzitter administratiecomité. Oud-jurist.
  • Jason Crow (Colorado): Lid strijdkrachtencomité. Militair veteraan en oud-jurist.

De rechtbankvoorzitter: John Roberts

John Roberts. (Foto: Reuters)

De opperrechter van het Hooggerechtshof leidt de rechtszaak in de Senaat. John Roberts is een conservatief, maar omdat hij erop gebrand is de politieke onafhankelijkheid van de hoogste rechtbank van het land te waarborgen, komt hij bij uitspraken soms verrassend uit de hoek. Zo stemde hij in februari mee met de vier progressieve rechters om een strenge abortuswet in Louisiana te blokkeren en deed hij in 2012 hetzelfde ter verdediging van de zorghervormingen van Barack Obama.

Of Roberts zich tijdens de rechtszaak vaak zal laten gelden, laat zich aanzien. Waarschijnlijk zullen veel van de beslissingen over de voortgang van het proces worden genomen aan de hand van stemmingen.

De 'juryvoorzitters': Mitch McConnell en Chuck Schumer

Chuck Schumer (links) en Mitch McConnell (rechts). (Foto: Reuters)

De voorzitter van de Republikeinse meerderheid in de Senaat, Mitch McConnell (rechts op de foto), staat bekend als een machtige politieke operator, die de parlementaire regels tot in de puntjes beheerst.

Zijn grootste wapenfeit was het blokkeren van de aanstelling van een nieuwe rechter in het Hooggerechtshof door Barack Obama. McConnell voerde aan dat een president zo'n belangrijke benoeming niet in het laatste jaar van zijn termijn kon nemen, ondanks enorme ophef over dat dubieuze argument. Hij staat niet bekend als een man die snel bezwijkt onder publieke druk.

McConnell heeft zijn blik stevig op de toekomst gevestigd: Trumps presidentschap biedt hem de gelegenheid grote aantallen conservatieve rechters aan te stellen, die zijn Republikeinse Partij in de komende decennia zullen verzekeren van grote maatschappelijke invloed.

McConnell liet op voorhand weten dat hij geen "onpartijdig jurylid" is en nauwgezet zal samenwerken met het Witte Huis. Er is volgens de meerderheidsleider geen enkele kans dat Trump zal worden veroordeeld door zijn partijgenoten.

Critici zeggen dat de opstelling van McConnell indruist tegen de eed waarmee senatoren zweren 'onpartijdige gerechtigheid' te zullen afleveren.

Zijn Democratische tegenhanger, Chuck Schumer, wil dat de Senaat tijdens de rechtszaak getuigen hoort die weigerden voor het Huis te verschijnen en documenten opvraagt die tijdens de vorige fase van het afzettingsproces werden achtergehouden.

De jury: alle honderd senatoren

De Republikeinen hebben met 53 zetels een meerderheid in de Senaat en de Democraten hebben 45 zetels. De twee onafhankelijke senatoren stemmen meestal mee met de Democraten.

Voor afzetting van de president is een tweederdemeerderheid nodig, maar voor alle beslissingen over de invulling van de rechtszaak voldoet een simpele meerderheid. Dat geldt ook voor de vraag of er meer getuigen moeten worden gehoord. Dat betekent dat de Democraten minstens vier Republikeinse 'overlopers' nodig hebben. Ze richten zich vooral op een klein groepje van Republikeinen die worden gezien als gematigd en open lijken te staan voor nieuwe verhoren: Susan Collins (Maine), Lisa Murkowski (Alaska), Lamar Alexander (Tennessee) en Mitt Romney (Utah).

De senatoren wonen verplicht elke zittingsdag bij. Dat kan logistieke problemen opleveren voor de drie Democratische senatoren die vanaf begin februari als presidentskandidaat deelnemen aan de eerste voorverkiezingen van hun partij: Bernie Sanders, Elizabeth Warren, Amy Klobuchar en Michael Bennet.

Senatoren mogen tijdens het proces niet spreken: vragen moeten op een briefje worden ingediend bij voorzitter John Roberts. Hun elektronische apparaten mogen niet mee de zaal in.