Toen Nikkie de Jager (25), beter bekend als YouTuber NikkieTutorials, maandag met trillende stem aan haar dertien miljoen volgers vertelde dat ze transgender is, werd ze bedolven onder de positieve reacties. Toch kreeg ze tegelijkertijd ruim 100.000 duimpjes omlaag. Typerend voor de tijdgeest van nu: uit de kast komen is makkelijker geworden, maar er is nog steeds een wereld te winnen, aldus experts.

De negatieve reacties liegen er niet om. Ze variëren van "Hij (Nikkie, red.) heeft een mentale stoornis" en "Je blijft altijd een man, hoeveel make-up je ook opsmeert" tot "Gadverdamme, deze wereld is verziekt" en "Schiet hem neer".

Daarnaast is er verbazing en steun: "Waarom is het in 2020 zo erg om dit te vertellen?" De Jager wilde haar verhaal (nog) niet met de wereld delen, maar voelde zich gedwongen, omdat ze naar eigen zeggen werd gechanteerd. Iemand dreigde het de pers te vertellen.

Bregtje Visser is oprichter van GenderTalent, dat trans personen helpt met onder meer coaching en het vinden van een baan. Ze vindt het persoonlijk jammer dat de YouTuber haar verhaal zo lang voor zich hield. "Als je een deel van jezelf verborgen houdt omdat je bang bent dat mensen je zullen veroordelen, dan accepteer je jezelf ook niet. En omgekeerd: als jij jezelf accepteert, dan zal de maatschappij je ook accepteren", denkt Visser.

Het aantal genderwijzigingen in paspoorten stijgt flink. De grote sprong in 2015 komt doordat sindsdien geen geslachtsveranderende operatie meer nodig is. (Bron: CBS)

Negatieve reacties en andere behandeling

Dat de maatschappij je dan accepteert, is volgens veel anderen echter te kort door de bocht. Transgender Netwerk Nederland is het er nadrukkelijk niet mee eens en trans man Thijs (22, echte naam bekend bij de redactie) peinst er bijvoorbeeld niet over om uit de kast te komen. Hij leeft al sinds zijn twaalfde als jongen en vrijwel niemand in zijn huidige omgeving weet van zijn kinderjaren als meisje.

"Ik zie het niet als noodzakelijk om het te vertellen. Er zijn vast mensen die het stoer of dapper zouden vinden als ik het zou zeggen, maar dit weegt voor mij niet op tegen de kans op negatieve reacties", legt hij uit. "Dat mensen me zullen afwijzen of anders gaan behandelen, bijvoorbeeld omdat ze me niet persoonlijk kennen en alleen dat etiket zien. Er zijn helaas nog heel veel mensen met een bekrompen visie, of die zich te weinig hebben verdiept in genderdysforie (de over­tui­ging tot de an­de­re sek­se te be­ho­ren, red.)."

Volgens Lisa van Ginneken, voorzitter van transgenderbelangenbehartiger Transvisie, is De Jagers situatie typerend voor de staat van de transgenderacceptatie in Nederland. "Haar chanteur ging ervan uit dat transpersoon-zijn iets is om je voor te schamen. Die mening wordt nog steeds breed gedeeld in de maatschappij."

Erkenning dat iedereen anders is

Desondanks gaat het wel al beter met de acceptatie van trans personen in Nederland, aldus de experts. Aike Pronk, bestuurslid van Transgender Netwerk Nederland: "Zeker bij jongeren wordt het gebruikelijker om niet meer in de standaard man/vrouw-hokjes te denken en te erkennen dat iedereen anders is." Ook durven steeds meer mensen te erkennen dat ze zich niet strikt man of juist volledig vrouw voelen, maar meer iets ertussenin, aldus Pronk. En volgens Visser "reageren de meeste omgevingen positief op een coming-out".

“Het tv-programma Hij is een Zij was voor veel trans personen aanleiding om kritische vragen aan zichzelf te stellen.”
Lisa van Ginneken, voorzitter Transvisie

Van Ginneken dicht de groeiende acceptatie (die ze overigens voor de hele lhbti-paraplu ziet) toe aan onder meer de toenemende media-aandacht sinds een jaar of zes. "Met name het NPO-programma Hij is een Zij was heel baanbrekend, dat was voor veel trans personen de aanleiding om eens kritische vragen aan en over zichzelf te stellen. Er zijn ook patronen te zien van pieken in media-aandacht die samengaan met pieken in aanmeldingen bij transgenderklinieken. Ik sluit niet uit dat Nikkies coming-out ook zo'n effect gaat hebben."

Angst om 'herkend' te worden als transgender

Die toegenomen media-aandacht heeft ook een keerzijde, benadrukt Pronk. "Doordat meer mensen op de hoogte zijn van het bestaan van bijvoorbeeld hormoonbehandelingen en operaties, zijn sommige trans personen ook bang dat anderen het aan hen gaan zien. Alsof het goed zou zijn als je geen trekken van de biologische sekse meer ziet, en fout zou zijn als je nog wel iets ziet."

Ook GenderTalent-oprichter Visser maakt kanttekeningen bij de toegenomen media-aandacht. "De media hebben een versterkend effect, het is een soort marketing van het product transgenderschap, maar van te veel marketing raken mensen verveeld. Daardoor ontstaat er een soort tegenbeweging van mensen die een ander perspectief hebben of de ontwikkelingen niet kunnen bijbenen." De mensen die negatief reageren op trans personen hebben ook behoefte aan grappen en relativering, merkt Visser, zoals toen René van der Gijp in 2018 een pruik op deed in Voetbal Inside en deed alsof hij een vrouw was. "En ook die mening en gevoelens respecteer ik."

Het VUmc (tegenwoordig Amsterdam UMC) neemt verreweg de meeste gender-relateerde operaties voor z'n rekening. (Bron: Amsterdam UMC)

Twee op de vijf trans personen worden gediscrimineerd

Van Ginneken ziet die tegenbeweging ook, onder meer online. "Daar vinden veel mensen het maar fratsen. Die zien trans vrouwen als bedreiging van 'echte vrouwen'. Ze denken dat trans vrouwen toegang willen tot het vrouwentoilet om vrouwen te verkrachten."

Maar ook in het echte leven merkt de Transvisie-voorzitter dat de acceptatie nog veel beter kan. Ze somt wat statistieken op: "Twee op de vijf trans personen maken jaarlijks bedreiging of fysiek geweld mee op straat. Twee op de vijf worden op het werk gediscrimineerd, en een op de vijf verzwijgt het daar bewust."

In een recente enquête van IT-dienstverlener PEAK-IT zei bovendien zo'n 20 procent van de duizend ondervraagde leidinggevenden en hr-verantwoordelijken "niet zo snel" een trans persoon in dienst te willen nemen. Van Ginneken: "We doen als groep echt nog niet volwaardig mee." Visser kan als enige van de geïnterviewden wat begrip opbrengen voor de negatieve houding van werkgevers: "In een klein bedrijf kan het aannemen van een trans persoon gewoon een financieel risico zijn vanwege het mogelijke ziekteverzuim."

Nikkie de Jager reageert emotioneel op reacties coming-out
54
Video
Nikkie de Jager reageert emotioneel op reacties coming-out

Nasmaak van gedwongen coming-out

Hoewel veel leden van de transcommunity De Jager nu als voorbeeld zien vanwege haar eerlijkheid, dapperheid en zelfvertrouwen, blijft de wrange nasmaak van de gedwongen coming-out overheersen.

Het heeft de mening van trans man Thijs in elk geval geenszins kunnen veranderen. "Natuurlijk is diversiteit mooi en hoort het bij de maatschappij, maar het enige wat ik wil sinds ik klein was, is een 'gewone' jongen zijn. Dat kan nu, en daar ben ik blij mee. Ik wil niet steeds herinnerd worden aan vroeger."