Premier Scott Morrison wordt flink bekritiseerd voor de manier waarop zijn regering de ongekend felle natuurbranden in Australië aanpakt. De oud-marketingman maakt het zichzelf niet makkelijk: hij sukkelde van een slecht getimede strandvakantie naar toondove confrontaties met slachtoffers.

Morrison komt op donderdag 2 januari naar de zwaar getroffen plaats Cobargo in New South Wales. Hij wordt verwelkomd door joelende en scheldende inwoners.

"Je gaat hier geen stemmen meer krijgen, maat! Je bent een idioot!"

"Pleur op, klootzak!"

De camera's draaien. De premier ziet de zwangere Zoey Salucci-McDermott staan.

In de chaos van de evacuatie waren de twintigjarige vrouw en haar partner elkaar kwijt geraakt. Ze reed dwars door het vuur om eraan te ontsnappen, met haar bijna tweejarige dochter in de auto. Na terugkeer ontdekte het gezin een geblakerde ruïne op de plek van hun huis. Al hun bezittingen waren weg.

Morrison wil haar de hand schudden. De jonge vrouw maakt geen aanstalten dat gebaar te beantwoorden en kijkt hem fel aan, maar de premier grijpt de hand die langs haar lichaam bungelt en trekt die met zijn beide handen naar zich toe. "Ik wil u alleen de hand schudden als u de brandweer meer geld geeft", zegt ze.

"Ik begrijp het", is Morrison's enige respons. Een lokale politicus pakt Salucci-McDermott bij haar schouders. "Ssst!" De premier loopt door.

'Tell the prime minister to get fucked'

In het nabijgelegen Nelligen zet de vrijwillige brandweerman Paul Parker zijn auto aan de kant als hij een cameraploeg ziet. "Tell the prime minister to get fucked!" (Zeg maar tegen de premier dat hij de tering kan krijgen) schreeuwt hij woedend door het open raampje.

Niet alleen directe slachtoffers van de branden zijn kwaad op Morrison. Ook veel andere Australiërs vinden dat zijn regering halfslachtig heeft gereageerd op de crisis.

Dat de premier zijn brandende land in december verliet voor een gezinsvakantie op Hawaï, deed weinig om die indruk weg te nemen, zeker toen bleek dat zijn staf aan niemand had laten weten dat hij niet meer in het land was en weigerde te vertellen waar hij uithing. Dat werd pas duidelijk toen Morrison werd gefotografeerd op een Hawaïaans strand.

'Dit is steenkool! Wees niet bang'

Een ander pijnpunt is de manier waarop de Australische regering de verbanden tussen de natuurbranden en klimaatverandering wegwuift.

"De suggestie dat de individuele acties van Australië, verantwoordelijk voor 1,3 procent van de wereldwijde uitstoot, in wat voor vorm dan ook een directe impact op specifieke natuurbranden heeft, hier of elders ter wereld, houdt geen stand wat betreft geloofwaardig wetenschappelijk bewijs", zei Morrison tegen de publieke omroep ABC.

Een week later kwam hij gedeeltelijk terug op die uitspraak door te stellen dat zijn regering heus wel snapt dat wereldwijde klimaatverandering effect heeft op Australië.

Morrison ging daarbij niet in op de status van zijn land als de grootste exporteur van steenkool en aardgas ter wereld. Die maakt de reële bijdrage van het land aan de wereldwijde uitstoot niet 1,3 procent, maar 3,3 procent, becijferden factcheckers van ABC. Per hoofd van de bevolking is Australië de grootste uitstoter onder de landen met ontwikkelde economieën.

Zijn vicepremier, Michael McCormack, noemde klimaatverandering "niets meer dan het geraaskal van wat pure, verlichte en woke groenen uit de hoofdstad".

Waarom zijn de bosbranden dit jaar zo heftig in Australië?
102
Waarom zijn de bosbranden dit jaar zo heftig in Australië?

Brok steenkool mee naar het parlement

Dat Morrison en de zijnen de Australische mijnbouwsector een warm hart toedragen, zal overigens niemand verbazen. In 2017, toen hij minister van Financiën was, nam hij een brok steenkool mee naar het parlementaire vragenuurtje. "Dit is steenkool", kondigde hij triomfantelijk aan, om op zalvende toon verder te gaan: "Wees maar niet bang, wees maar niet bang."

De desastreuze natuurbranden maken het echter lastiger om het verband met klimaatverandering te bagatelliseren. Het 'vuurseizoen' begon vorig jaar september, veel vroeger dan normaal, en is door de combinatie met langdurige droogte ernstiger dan voorheen: het vuur heeft inmiddels meer dan 8,5 miljoen hectare verslonden, duizenden gebouwen verwoest en zeker 26 mensenlevens geëist. Biologen schatten dat de branden ook het leven hebben gekost aan ongeveer een miljard dieren.

Australische kiezer vertrouwt politiek totaal niet meer

Voor de natuurbranden lag het vertrouwen van de Australische kiezer in de politiek al op een historisch laag niveau, bleek uit onderzoek van de Australian National University.

Het land heeft een decennium van politieke chaos achter de rug. De 'premierscarrousel' begon in 2010, toen Labour-premier Kevin Rudd tijdens een nachtelijke coup uit het zadel werd gewipt door zijn eigen partij. Zijn opvolgster, Julia Gillard, werd in 2013 ook vervangen - door Rudd. De conservatieve Liberal Party won een paar maanden later de verkiezingen en leider Tony Abbott, premier van 2013 tot 2015, vestigde zich opnieuw op het pluche.

Abbott sneuvelde zelf al snel in een leiderschapsstrijd met partijgenoot Malcolm Turnbull. Die was nog geen twee jaar premier, toen ook hij werd verslagen door een uitdager uit eigen partij, Scott Morrison.

Morrison behaalde acht maanden later, in mei 2019, een verrassende verkiezingsoverwinning, mede door zich te profileren als een capabele en pragmatische leider, die Australiërs wilde beschermen tegen hun twee grootste angsten - immigranten en de groeiende werkloosheid - en verder vooral business as usual wilde uitstralen.

'Ik vat het niet persoonlijk op'

Er worden in de komende weken grote demonstraties verwacht in Australië. De betogers zullen eisen dat de regering met een beter klimaatbeleid komt. Morrison heeft als premier geprobeerd zo weinig mogelijk van zich te doen spreken, maar die benadering blijkt aanmerkelijk minder effectief tijdens een nationale crisis.

Of de premier dat zelf ook heeft geconstateerd, is niet duidelijk. In gesprek met Australische media zei hij zich weinig aan te trekken van de luide kritiek op zijn optreden. "Mensen zijn kwaad. En als ze die woede op mij willen richten, dan is dat aan hen. Ik vat het niet persoonlijk op."

Hij verwierp vrijdag de kritiek op het klimaatbeleid van zijn regering. "De suggestie dat er een uitstootbeleid of klimaatbeleid is dat direct heeft bijgedragen aan deze branden is simpelweg belachelijk, en het vermengen van die twee dingen is naar mijn mening heel teleurstellend."

Twee dagen later, op zondag, bood Morrison wel zijn verontschuldigingen aan voor het optreden van zijn regering. "Er zijn dingen op een bepaalde manier gegaan, die ik nu heel anders zou doen." Hij stelde een parlementair onderzoek naar de reactie van het kabinet op de brandencrisis, maar bleef bij zijn klimaatstandpunt.

Nederlanders in Australië: 'Koepel van water redde mijn huis'
321
Nederlanders in Australië: 'Koepel van water redde mijn huis'