De Amerikaanse Senaat houdt, naar verwachting, later deze maand een politieke rechtszaak om te besluiten of president Donald Trump wordt afgezet. Wat gaat er precies gebeuren, en waarom is het onwaarschijnlijk dat Trump het veld moet ruimen?

Wat is impeachment?

De schrijvers van de grondwet van de Verenigde Staten vreesden machtsmisbruik door presidenten. Daarom namen ze in de grondwet een proces op om een president uit zijn ambt te zetten.

Een leider kan worden weggestuurd voor "hoogverraad, omkoping of andere hoge misdrijven en overtredingen".

Het Huis van Afgevaardigden heeft de volle bevoegdheid om te besluiten wat daar precies onder valt. De voormalige president Gerald Ford zei dat ooit als volgt: "Een afzettingswaardige overtreding is wat een meerderheid van het Huis van Afgevaardigden besluit dat het is op een bepaald punt in de geschiedenis."

Er is nooit een Amerikaanse president afgezet na een impeachment. Richard Nixon trad af voordat het Huis hem officieel in staat van beschuldiging kon stellen. Andrew Johnson en Bill Clinton kregen wel te maken met een impeachment door het Huis, maar werden vrijgesproken in de Senaat.

Het afzettingsproces

  • Huis van Afgevaardigden stelt aanklachten op en neemt die in stemming aan
  • Aanklachten ('articles of impeachment') vormen basis politieke rechtszaak in de Senaat
  • Huis levert aanklagers, senatoren zijn jury en opperrechter Hooggerechtshof is voorzitter proces
  • Voor veroordeling (en afzetting) is tweederdemeerderheid nodig

Hoe werkt dat precies?

Het proces begint in het Huis van Afgevaardigden, het Amerikaanse equivalent van de Tweede Kamer. Dat mag zelf besluiten hoe het beschuldigingen aan het adres van een president onderzoekt.

In het geval van Trump werd dat onderzoek uitgevoerd door het inlichtingencomité van het Huis. Dat verhoorde enkele weken lang een aantal getuigen, eerst achter gesloten deuren en later tijdens publieke hoorzittingen. De bevindingen van het comité werden opgenomen in een formeel rapport.

Op basis van dat rapport stelde het justitiecomité van het Huis twee aanklachten tegen Trump op. Die heten articles of impeachment. Het justitiecomité nam die in stemming aan. Vervolgens boog het voltallige Huis zich erover.

Het Huis van Afgevaardigden stemde op 18 december over de articles of impeachment. Beide werden aangenomen door de Democratische meerderheid.

Daarmee werd Trump de derde president uit de Amerikaanse geschiedenis bij wie impeachment een feit is geworden, ofwel: een president die is aangeklaagd door het Huis. De volgende stap, de daadwerkelijke rechtszaak tegen de president, is aan de Senaat.

Huis van Afgevaardigden stemt vóór impeachment van Trump
55
Huis van Afgevaardigden stemt vóór impeachment van Trump

Hoe ziet de rechtszaak in de Senaat er straks uit?

Het Huis stelt een aantal afgevaardigden aan als impeachment manager. Zij dienen als de aanklagers. De senatoren vormen de jury. Het proces wordt geleid door de opperrechter van het Hooggerechtshof, John Roberts.

In het verleden mochten presidenten die werden aangeklaagd zich laten bijstaan door advocaten, die getuigen mochten oproepen en documenten mochten opvragen.

Verder is het nog onduidelijk hoe de rechtszaak zich zal voltrekken. De fractievoorzitter van de Democraten in de Senaat, Chuck Schumer, wil dat vier huidige of voormalige leden van Trumps kabinet komen getuigen, inclusief minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo en voormalig nationale veiligheidsadviseur John Bolton. Zij weigerden voor het Huis te verschijnen, en de Democraten besloten dat het te lang zou duren om hen daar via de rechter toe te dwingen.

De leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat, Mitch McConnell, ziet het plan van de Democraten niet zitten. Hij stelt dat het Huis de getuigenissen in kwestie had moeten afdwingen en stelt dat het niet de taak van de Senaat is om dat alsnog te doen.

De voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, de Democraat Nancy Pelosi, heeft de articles of impeachment nog niet naar de Senaat gestuurd, in een poging de Republikeinen tot meer medewerking te bewegen.

Het lijkt er vooralsnog niet op dat er veel schot zit in de onderhandelingen tussen de twee partijen, dus het is niet bekend wanneer het proces in de Senaat zal plaatsvinden.

De fractievoorzitters van de Republikeinen en de Democraten in de Senaat, Mitch McConnell (l) en Chuck Schumer, zijn het niet eens over hoe de rechtszaak tegen Trump in de Senaat er precies uit moet komen te zien. (Foto: Reuters)

Waar wordt Trump van beschuldigd?

1. Machtsmisbruik

De Amerikaanse president zou druk hebben uitgeoefend op de regering van Oekraïne. Trump vroeg de Oekraïense president Volodymyr Zelensky een onderzoek aan te kondigen naar de Democratische presidentskandidaat Joe Biden, wiens zoon Hunter voor het Oekraïense gasbedrijf Burisma werkte, en de Democratische Partij.

Trump stelt dat Biden zijn toenmalige positie als vicepresident onder Barack Obama misbruikte om zijn zoon te beschermen tegen vervolging wegens corruptie. Daar zijn nooit bewijzen voor geleverd.

Ook is hij een aanhanger van de theorie dat niet Rusland, maar Oekraïne zich in 2016 mengde in de Amerikaanse verkiezingen, in het voordeel van de Democraten. Volgens de Amerikaanse en andere westerse inlichtingendiensten is dit misinformatie uit de koker van het Kremlin.

2. Belemmering van het Congres

Toen de Democraten in het Huis van Afgevaardigden in september vorig jaar een afzettingsonderzoek naar Trump begonnen, weigerde het Witte Huis elke vorm van medewerking. Het hield documenten die door de onderzoekers werden opgevraagd achter en gaf getuigen in overheidsdienst opdracht dagvaardingen te negeren.

Waarom is het onwaarschijnlijk dat Trump wordt afgezet?

De rechtszaak in de Senaat is geen strafrechtelijk, maar een politiek proces. Momenteel hebben de Republikeinen 53 van de senaatszetels in handen, de Democraten 45 en onafhankelijke senatoren (die meestal met de Democraten meestemmen) 2.

Voor veroordeling van Trump is een tweederdemeerderheid van de senatoren nodig. Als alle honderd senatoren stemmen, en alle Democraten en onafhankelijken vóór afzetting stemmen, zijn er nog twintig Republikeinse stemmen nodig.

Geen van de Republikeinen in de Senaat heeft enige blijk gegeven van een mogelijke ja-stem. Ook bij het aannemen van de articles of impeachment in het Huis bleven alle Republikeinse afgevaardigden achter de president staan.

In het bijzonder onwaarschijnlijke geval dat Trump toch wordt afgezet, neemt vicepresident Mike Pence de honneurs waar tot het einde van Trumps huidige termijn, op 20 januari 2021.

Dit zijn Trumps voorgangers in een afzettingsprocedure
361
Dit zijn Trumps voorgangers in een afzettingsprocedure