Boris Johnson had het waarschijnlijk niet veel mooier kunnen dromen. Zijn Conservatieve Partij heeft niet alleen een meerderheid van de zetels in het Lagerhuis veroverd, maar de premier kreeg van de Britse kiezer ook een fors mandaat om zijn plannen voor het Verenigd Koninkrijk te verwezenlijken.

"Er was zeker de verwachting dat de Conservatieven een meerderheid zouden behalen. Maar dat het zo'n grote meerderheid zou worden, werd niet verwacht", zegt Robin Pettitt, politicoloog aan Kingston University in Londen.

Uitslagen Britse verkiezingen

  • Conservative: 364 zetels (+66 zetels)
  • Labour: 202 zetels (-42 zetels)
  • Scottish National Party: 48 zetels (+13 zetels)
  • Liberal Democrat: 11 zetels (-10 zetels)
  • Democratic Unionist Party: 8 zetels (-2 zetels)
  • Sinn Féin: 7 zetels (+0 zetels)
  • Plaid Cymru: 4 zetels (+0 zetels)
  • Green: 1 zetel (+0 zetels)
  • Overige partijen: 4 zetels (-25 zetels)

"Hij heeft nu meer ruimte om te manoeuvreren en te doen wat hij wil. Hij wordt waarschijnlijk de veiligste en machtigste Conservatieve premier die we in lange tijd hebben gezien", aldus Pettitt. "Omdat hij deze meerderheid heeft gewonnen op zijn eigen voorwaarden, met zijn eigen mantra Get Brexit done (Krijg de Brexit voor elkaar), heeft hij nu veel meer ruimte om vijanden buiten én binnen zijn eigen partij het hoofd te bieden."

De exitpoll die bij het sluiten van de stembureaus om 23.00 uur (Nederlandse tijd) werd gepubliceerd, voorspelde al een flinke winst voor de Conservatieven en een monsterverlies voor Labour. Naarmate de nacht vorderde en plaatsmaakte voor de ochtend, werd dat beeld bevestigd.

Britse verkiezingen: 'Johnson kan doen wat hij maar wil'
207
Britse verkiezingen: 'Johnson kan doen wat hij maar wil'

Boris Johnson brak door Labours 'Red Wall'

Een goede indicatie van wat zou volgen, was de einduitslag in Blyth Valley. De arbeidersklasse is goed vertegenwoordigd in dit voormalige mijnbouwgebied in Northumberland. Sinds het district in 1950 werd samengesteld, was het in handen van Labour. Het gold als deel van de 'Red Wall', de traditionele achterban van de partij in het noorden en midden van Engeland en het noorden van Wales.

Daar kwam donderdag verandering in. De Conservatieve kandidaat Ian Levy pakte de winst in Blyth Valley. "Ik wil Boris bedanken", zei hij tijdens zijn overwinningsspeech. "Ik zit komende maandag in de trein naar Londen. We gaan de Brexit voor elkaar krijgen en een sterke economie opbouwen voor het Verenigd Koninkrijk."

Johnson reed op zijn Brexit-bulldozer dwars door de 'Red Wall'. Het ene na het andere kiesdistrict waar meer dan vijftig jaar geen Conservatief aan de macht is geweest, viel. Labour leed de zwaarste verkiezingsnederlaag sinds 1935.

Labour-stemmers liepen massaal weg bij partij

Vooral witte mannen uit de arbeidersklasse keerden de partij de rug toe. Velen van hen stemden in 2016 voor de Brexit. De pogingen van Labour-leider Jeremy Corbyn om zowel voor- als tegenstanders van de Britse uittreding binnenboord te houden, sloegen bij hen niet aan.

"Jeremy Corbyn zelf had niet de impact waar de partij duidelijk op had gehoopt. En dat de Labour Party werkelijk iedereen probeerde tevreden te stellen, werkte ook niet," zegt Pettitt.

De Labour-leider probeerde tijdens de campagne het nationale zorgstelsel NHS tot het belangrijkste verkiezingsthema te maken. Na 3,5 jaar waarin de Brexit de Britse politiek volledig domineerde, bleken die inspanningen tevergeefs.

Pettitt: "Corbyns fractie binnen de Labour Party wordt gezien als een soort Londens socialisme, wat de kiezers in dergelijke noordelijke districten niet aanspreekt. Het wordt als te elitair en te stedelijk gezien. En Corbyn zelf wordt daar niet als betrouwbaar beschouwd."

Scottish National Party verovert Schotland

De Conservatieven zijn niet de enige winnaars. In Schotland maakte de Scottish National Party (SNP) een flinke opmars. De partij veroverde 48 van de 59 Schotse zetels in Westminster, 13 meer dan tijdens de verkiezingen van 2017.

Die overwinning zal voor de Schotse nationalisten een wrange bijsmaak hebben. Het is een impuls voor hun verlangen naar een nieuw referendum over de onafhankelijkheid van het Brexit-sceptische Schotland. Tegelijkertijd laat de aanzienlijke Conservatieve meerderheid in het Lagerhuis SNP-leider Nicola Sturgeon en de haren waarschijnlijk weinig ruimte om dat te bereiken. De Conservatieven zullen niet geneigd zijn ze tegemoet te komen.

Noord-Ierland heeft overwegend anti-Brexit gestemd. Voor het eerst is er geen meerderheid voor de Democratic Unionist Party (DUP), die eerder de gedoogpartner van de partij van Johnson was. De DUP stemde eerder tegen de Brexit-deal van Johnson.

Leider Liberal Democrats ruimt het veld

Labour is ook niet de enige verliezer. De Liberal Democrats, die tijdens de campagne voornamelijk beloofde dat zij de Brexit door het parlement zouden laten afblazen, wonnen dan wel twee zetels meer dan in 2017, maar kregen toch een schokkend verlies te verduren. Leider Jo Swinson werd in haar district, East Dunbartonshire in Schotland, verslagen door Amy Callaghan van de SNP. Swinson kondigde vrijdag aan af te treden als leider van de partij.

Ze was niet de enige bekende naam uit de Britse politiek die het veld moest ruimen. Onder de anderen zijn Nigel Dodds, de leider van de Noord-Ierse Democratic Unionist Party in Westminster, en Liberal Democrat Chuka Umunna.

Brexit op Johnsons voorwaarden

Premier Boris Johnson wil voortvarend te werk gaan en zijn uittredingsakkoord nog voor de kerstdagen door het Lagerhuis loodsen. Het VK stapt dan op 31 januari uit de EU, waarmee een transitieperiode van een jaar in werking treedt.

Daarmee is de kous overigens niet af. In de tweede fase moet er met Brussel worden onderhandeld over een omvangrijk vrijhandelsakkoord. Johnson beloofde dat binnen de transitieperiode voor elkaar te krijgen. Dat geldt als een praktisch onhaalbare belofte, maar de premier heeft nu een parlementaire meerderheid in handen waarmee hij die belofte kan breken en de transitie kan verlengen.