De Chinese videoapp TikTok groeit als kool. Ook in Nederland. Maar de vooral door kinderen gebruikte app ligt ook al onder vuur. Waar moet je als ouder op letten en kijkt de Chinese overheid mee?

Wat is TikTok eigenlijk?

TikTok is een razend populaire sociale videoapp, die nog niet zo lang geleden bekend was als Musical.ly. Met die app konden gebruikers korte muziekvideo's maken en die vervolgens met anderen delen.

Nadat Musical.ly eind 2017 door het Chinese bedrijf ByteDance werd overgenomen, ging de app verder onder de naam TikTok. In de app zijn video's van maximaal een minuut te bekijken. Gebruikers kunnen eindeloos door een lijst met filmpjes van anderen scrollen. Veelal worden playbackfilmpjes geüpload en maken gebruikers geestig bedoelde video's. Maar de afgelopen weken duikt TikTok regelmatig negatief op in het nieuws. Er is bezorgdheid over het privacybeleid van de app, en daar komt bij dat het om een Chinese fabrikant gaat.

In Nederland heeft TikTok naar schatting 3,5 miljoen gebruikers, vooral kinderen en jongeren. Wereldwijd is TikTok naar schatting 1,5 miljard keer gedownload. Het gros van de gebruikers komt uit China en India.

Wereldwijd aantal gebruikers sociale media per maand

  • Facebook: 2,45 miljard
  • WhatsApp: 1,5 miljard
  • Instagram: 1 miljard
  • TikTok: 800 miljoen
  • Twitter: 330 miljoen
  • Snapchat: 310,7 miljoen

Welke invloed heeft TikTok op kinderen?

Helen Vossen, die op de Universiteit Utrecht onder meer onderzoekt hoe het mediagebruik van kinderen hun psychosociale ontwikkeling zowel positief als negatief beïnvloedt, zegt dat videoapps vooral populair zijn vanwege de ontwikkelingsfase waarin kinderen zich bevinden.

"In de adolescentie ontwikkelen jongeren autonomie en hun eigen identiteit. Filmpjes maken speelt ook een rol bij het ontwikkelen van de identiteit. Het is een vorm van zelfpresentatie. Ze kunnen ook kijken naar hoe anderen zich presenteren en of ze daarop willen lijken."

Omdat TikTok standaard een openbaar platform is waarop veel kinderen video's plaatsen, moeten ze zich wel bewust zijn van wat ze plaatsen en wie er mogelijk meekijken. WATCH Nederland, onderdeel van Terre des Hommes, waarschuwde in maart van dit jaar al voor kwaadwillenden die meekijken, zoals pedofielen.

"Ouders moeten zich wel bewust zijn van wat kinderen op zo'n app doen", zegt Annemarie van Oosten, onderzoeker van jeugd en media aan de Universiteit van Amsterdam. "Het is goed om kinderen de risico's uit te leggen, maar het liefst wel in een open gesprek. Apps verbieden werkt averechts, want dingen die niet mogen, zijn spannend. Een streng gesprek is ook af te raden, want dan klapt een kind misschien dicht. Benader het vanuit interesse en ga van daaruit verder."

Kinderen zijn zich niet altijd bewust van wat ze kunnen delen en wie het kan zien. (Foto: Getty Images)

Wat zijn de risico's bij het gebruik van TikTok?

TikTok wint flink aan populariteit, maar ligt ook steeds vaker onder vuur. In de Verenigde Staten schikte TikTok begin dit jaar voor 5,7 miljoen dollar (ruim 5 miljoen euro) met de Amerikaanse Federal Trade Commission (FTC), omdat de app zonder toestemming gegevens van kinderen verzamelde.

De afgelopen weken duiken verhalen op van privacyproblemen met de app. Deze week werd in de VS een gezamenlijke rechtszaak aangespannen tegen TikTok, waarin wordt geclaimd dat de app "veel data" met de Chinese overheid deelt.

Ook werd bekend dat TikTok een tijdlang zorgde dat video's van mensen met een beperking minder vaak gezien werden dan andere video's. Dit beleid was volgens het bedrijf ingesteld om "kwetsbare mensen" te beschermen tegen pesten. Hetzelfde gebeurde met video's van lhbti's en mensen met overgewicht. Ook dit beleid is inmiddels aangepast, zegt TikTok.

Waar blijven de opgeslagen gegevens van gebruikers?

De Duitse krant Süddeutsche Zeitung schreef dat TikTok de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) overtreedt door gebruikers te volgen en data van gebruikers ongevraagd naar Facebook en analyseplatform AppsFlyer te sturen.

Heel gek is die bezorgdheid niet, vindt Bo Zhao van de Universiteit Tilburg. Zhao is een deskundige op het gebied van grensoverschrijdende databescherming tussen de Europese Unie en China. "We weten niet precies welke data TikTok van zijn gebruikers verzamelt en wat daarmee gebeurt."

TikTok schrijft in zijn voorwaarden dat het "technische informatie en gedragsgegevens" verzamelt. Hierbij gaat het om gebruikersnamen, geboortedata en profielfoto's. Ook bekijkt de app welke filmpjes gebruikers bekijken, wat interesses van de gebruikers zijn en welke reclames er worden bekeken. De informatie wordt onder meer gebruikt om "het platform te verbeteren en om veiligheid van gebruikers te waarborgen".

Verder is duidelijk dat het datacentrum van TikTok buiten China staat. Informatie van Nederlandse gebruikers wordt in de VS opgeslagen, zegt het bedrijf tegen NU.nl. "Maar delen van de data worden waarschijnlijk wel gedeeld met China", zegt Zhao.

Wat is TikTok en wat is de kritiek op de populaire app?
126
Wat is TikTok en wat is de kritiek op de populaire app?

Pleegt TikTok censuur?

Naast datadeling wordt ook getwijfeld aan het deurbeleid van TikTok wat betreft geüploade video's. Eind november werd een filmpje verwijderd van een Amerikaanse tiener die kritiek leverde op de slechte behandeling van moslims door de Chinese overheid. Het leidde online tot discussie over een mogelijke vorm van censuur op TikTok.

Later bood TikToks moederbedrijf ByteDance excuses aan voor het wissen van het filmpje. Er zou een fout zijn gemaakt en er waren geen regels overtreden.

In een blogpost schreef TikTok in oktober geen banden te hebben met de Chinese overheid. "Laat dit duidelijk zijn: TikTok verwijdert geen content die gevoelig ligt in China. We zijn nooit door de overheid gevraagd om dat te doen en we zouden het ook niet doen. Punt."