De Brexit is de roze olifant waar niemand níét aan kan denken, maar het is niet het enige belangrijke thema tijdens de campagne voor de Britse verkiezingen van 12 december. De Conservatieven behoeden de status quo, Labour predikt radicale hervorming van een 'kapot systeem' en de Liberal Democrats hopen parlementaire kingmakers te worden.

Tijdens deze campagne is er naast de Brexit-olifant een tweede overkoepelend thema te bespeuren, dat in meerdere of mindere mate door alle partijen wordt gebruikt om de kiezer te verleiden: de knip kan weer open. Dat is een welkome boodschap voor de gewone Brit, na een decennium van strenge overheidsbezuinigingen.

We bekijken de opvallendste beloftes uit de verkiezingsprogramma's van de drie grootste partijen: de Conservatieven, Labour en de (veel kleinere) Liberal Democrats, en zoomen in op de twee dossiers die het belangrijkst zijn voor de Britse kiezer: de Brexit en de zorg.

Boris Johnson van de Conservative Party. (Foto: Reuters)

Conservative Party: Get Brexit Done, Unleash Britain's Potential

De 'Tories' van de Britse premier Boris Johnson richten zich met name op de Brexit en beloven verder vooral het huidige beleid te handhaven. Johnson had de plannen van zijn kersverse regering net gepresenteerd, toen er vervroegde verkiezingen werden uitgeschreven. Het Conservatieve manifest bevat dan ook weinig nieuwe belastingen of uitgaven.

“Ik wil dat mensen van de feestdagen kunnen genieten, bevrijd van die schijnbaar eindeloze boxset van die Brexit-dramaserie.”
Boris Johnson, premier en leider Conservatieven

Opvallende beloftes

  • Een puntensysteem voor immigratie naar Australisch voorbeeld, dat ongeschoolde migranten buiten de deur moet houden en migranten met gewenste vaardigheden moet aantrekken.
  • 250.000 extra plekken voor kinderopvang tijdens de schoolvakanties.
  • Geen verhoging van inkomstenbelasting, btw en premies nationale zorgverzekering.
  • Werving twintigduizend extra politieagenten en hogere straffen voor misdrijven.
  • Stop op fracken (een methode om schaliegas te winnen) en VK CO2-neutraal in 2050.

Brexit

Premier Johnson wil dat het parlement nog voor het kerstreces zijn uittredingsovereenkomst met de Europese Unie goedkeurt, zodat de Brexit eind januari kan plaatsvinden. De partij zal de overgangsperiode na de uittreding niet voorbij december 2020 verlengen. Voor die tijd moet er een handelsakkoord met de EU worden gesloten. Dat geldt als een bijzonder ambitieuze planning.

Zorg

De National Health Service (NHS) krijgt in de plannen van de Conservatieven 20 miljard pond (ruim 23 miljard euro) extra in de volgende regeringsperiode. De partij belooft onder meer 50.000 nieuwe verpleegkundigen, wil meer geld uittrekken voor eerstelijnszorg en legt zich toe op het verbeteren van de geestelijke gezondheidszorg.

Jeremy Corbyn van de Labour Party. (Foto: Reuters)

Labour Party: It's Time For Real Change, For The Many, Not The Few

Labour-leider Jeremy Corbyn beloofde dat hij met het "meest radicale" verkiezingsprogramma ooit zou komen. Terwijl de meeste andere partijen de Brexit als focus hebben, richt Labour zich op grote binnenlandse hervormingen. De partij wil de macht van de overheid flink uitbreiden en veel bezuinigingen terugdraaien.

“Deze verkiezingen zijn de kans die eens per generatie voorbijkomt; om ons land te transformeren, de gevestigde belangen die mensen onder de duim houden te bestrijden en ervoor te zorgen dat geen enkele gemeenschap achterblijft.”
Jeremy Corbyn, Labour-leider

De extra uitgaven moeten worden bekostigd met belastingverhogingen. Volgens Labour zullen die vooral veelverdieners en grote bedrijven treffen, maar de gerenommeerde denktank Institute for Fiscal Studies stelt dat ook lagere en middeninkomens meer zullen worden belast.

Opvallende beloftes

  • Nationalisering van de spoorwegen, posterijen en grootste nutsbedrijven. Bedrijven uit die sectoren die niet door de staat worden overgenomen, krijgen te maken met strengere overheidscontroles. Een 'staatsprovider' moet iedere Brits huishouden een gratis, snelle internetverbinding leveren.
  • Bouw van 100.000 gemeentewoningen en 50.000 woningen van woningcorporaties per jaar.
  • Bevriezing pensioenleeftijd op 66 jaar.
  • Afschaffing collegegeld en beurzen voor studenten uit armere huishoudens.
  • VK 'grotendeels' CO2-neutraal in 2030 en volledig tegen 2040.

Brexit

Labour wil binnen drie maanden na een verkiezingsoverwinning een "verstandig" nieuw uittredingsakkoord bereiken met Brussel. De keuze voor die deal of het afblazen van de Brexit wordt aan de kiezer voorgelegd in een referendum. Op een speciale ledenvergadering wordt besloten voor welke optie Labour campagne zal voeren.

Met die voorzichtige benadering probeert Labour zowel Remainers als Leavers aan te spreken. Critici zien dat echter als exemplarisch voor de kwakkelende Brexit-koers die de partij sinds de campagne voor het referendum in 2016 heeft gevoerd.

Zorg

Labour wil in de komende regeringsperiode 26 miljard pond extra in de NHS steken. Naast plannen om tekorten aan huisartsen en verpleegkundigen op te lossen, die alle partijen hebben, onderscheidt Labour zich met het voornemen patiënten geen kosten meer te rekenen voor medicatie op recept, basisbehandelingen bij de tandarts en parkeren bij ziekenhuizen. De invloed van particuliere zorgverleners wordt teruggedrongen. Een nieuw nationaal stelsel gaat gratis thuiszorg leveren aan ouderen.

Hoe liggen de verhoudingen momenteel?

  • In een belangrijke recente peiling van YouGov voor The Times, die afgelopen week werd gepubliceerd, stevenen de Conservatieven af op 359 zetels, een comfortabele meerderheid van 68.
  • Labour lijdt een monsterverlies van 51 zetels en valt terug naar 211.
  • De 'Lib Dems' winnen dan wel een zetel ten opzichte van de twaalf uit 2017, maar dat zou zuur smaken: dankzij overlopers uit andere partijen sloten ze de voorgaande parlementaire zitting af met twintig zetels.
  • Maar in veel kiesdistricten zijn de marges klein, en tijdens een campagne kan er binnen korte tijd veel gebeuren - zoals de publicatie van de partijprogramma's, het debat tussen Johnson en Corbyn en het oplaaien van een nieuwe antisemitismeruzie rond Labour.
  • NU.nl volgt de laatste twee weken van de campagne in het VK op de voet, en we bekijken ook de unieke situaties in Schotland, Wales en Noord-Ierland, aparte landen binnen de Britse unie, die eigen beleid voeren op terreinen zoals zorg, sociale zekerheid en huisvesting.

Jo Swinson van de Liberal Democrats. (Foto: Reuters)

Liberal Democrats: Stop Brexit, Build A Brighter Future

Het is onwaarschijnlijk dat ze aan het hoofd van een regering komt te staan, maar de Liberal Democrats lijken onder leider Jo Swinson weer aardig aan de weg te timmeren, nadat de partij in 2015 bijna werd weggevaagd na deelname aan een coalitie met de Conservatieven. Als geen van beide grote partijen een parlementaire meerderheid kan veiligstellen, kunnen de 'Lib Dems' een belangrijke rol gaan spelen.

“We hebben iets nodig dat fris en anders is, en een betere keuze. En ik sta hier als de leider van de Liberal Democrats om die betere keuze te bieden.”
Jo Swinson, leider Liberal Democrats

De Brexit is veruit het belangrijkste thema in de campagne van de liberalen. Daarnaast schenken ze veel aandacht aan onderwijs en klimaatbeleid.

Een groot deel van de nieuwe uitgaven in hun verkiezingsprogramma moet worden bekostigd door de grotere economische groei bij het uitblijven van de Brexit. Volgens de 'Lib Dems' zal die "Remain bonus" 50 miljard pond bedragen.

Opvallende beloftes

  • Uitbreiden gratis kinderopvang naar kinderen van twee tot vier jaar.
  • Werving twintigduizend extra leerkrachten; hoger startsalaris.
  • Legalisering cannabis.
  • Bouw van 300.000 nieuwe woningen per jaar.
  • 20 procent opslag voor werknemers met nulurencontract.
  • Jaarlijks 100 miljard pond voor tegengaan klimaatverandering; 80 procent van alle energie uit duurzame bronnen in 2030; VK CO2-neutraal in 2045.

Brexit

Onvrede bij Remainers die traditioneel gezien Labour zouden steunen, is mogelijk in het voordeel van de 'Lib Dems'. Die willen de Brexit volledig afblazen, zonder mitsen of maren. Mochten zij niet aan het hoofd van het volgende kabinet komen te staan (wat zo goed als zeker is), dan zal hun partij zich blijven inzetten voor een tweede Brexit-referendum.

Zorg

De Liberal Democrats willen 26 miljard pond extra uittrekken voor de zorg. Net als de andere partijen willen ze het huisartsentekort aanpakken, maar zij leggen daarbij meer nadruk op het werven van artsen uit andere EU-landen. Ook de geestelijke gezondheidszorg krijgt fors meer geld. De partij wil per pond 1 penny extra inkomstenbelasting heffen om de extra zorguitgaven te bekostigen. Op de langere termijn moet er een speciale zorgbelasting worden ingevoerd.