De stemming over de regels voor de impeachmentprocedure tegen de Amerikaanse president Donald Trump in het Huis van Afgevaardigden toonde opnieuw de enorme politieke verdeeldheid in de VS. Afzetting is onwaarschijnlijk, maar het gevecht om de publieke opinie tijdens het impeachmentproces kan een grote rol spelen bij de verkiezingen van volgend jaar.

Afzettingsprocedure: Huis van Afgevaardigden

  • 1. Afzettingsonderzoek onder leiding van inlichtingencomité van voorzitter Adam Schiff
  • 2. Justitiecomité van voorzitter Jerry Nadler stelt 'articles of impeachment' (tenlastelegging) op
  • 3. Huis stemt over aannemen aanklachten. Bij simpele meerderheid: impeachment in Senaat

Er werd afgelopen donderdag bijna exclusief langs de partijlijnen gestemd, op twee afwijkende Democraten na.

Impeachment is geen strafrechtelijk, maar een politiek proces. Het Huis treedt op als aanklager en de Senaat is rechter en jury. In de eerstgenoemde kamer kan de Democratische meerderheid over de Republikeinse tegenstand heen walsen (234-197), maar in de tweede zijn de verhoudingen omgekeerd (53-45). Voor een tweederdemeerderheid om Trump te veroordelen, zouden zeker twintig Republikeinse senatoren nodig zijn.

Ondanks een golf van belastende verklaringen van getuigen in de afgelopen weken, blijven de Republikeinen achter de president staan. Daar zijn goede electorale redenen voor. Uit een weging van peilingen door FiveThirtyEight blijkt dat slechts 11,4 procent van de Republikeinse kiezers voor impeachment is.

Gevecht om de publieke opinie

De uitkomst van het afzettingsproces tegen Trump is niet in beton gegoten. Na de Watergate-inbraak in 1972 ging er meer dan een jaar voorbij, voordat de afzettingsprocedure tegen president Richard Nixon op stoom kwam. Een omslag van de publieke opinie en het daarop volgende verlies van de steun van zijn eigen partij dwongen Nixon uiteindelijk tot aftreden.

In de volgende fase van het afzettingsonderzoek naar Trump zal het Huis hoorzittingen houden die op televisie zullen worden uitgezonden. Ook mogen transcripten van verhoren achter gesloten deuren openbaar worden gemaakt.

Gezien de politieke verhoudingen zullen de Democraten hopen dat die transparantie de publieke opinie diep zal beïnvloeden. De presidentsverkiezingen van volgend jaar november komen rap dichterbij. Als ze vol inzetten op impeachment, dat proces een flinke tijd in beslag neemt en uiteindelijk weinig oplevert, bestaat het risico dat de kiezer hen dat zwaar zal aanrekenen. Tegelijkertijd kunnen onthullingen uit de procedure tijdens de campagne tegen Trump worden gebruikt, ook als het niet lukt hem af te zetten.

Afzettingsprocedure: Senaat

  • 4. Voert politieke rechtszaak op basis van de aanklacht van het Huis
  • 5. Veroordeling bij tweerderdemeerderheid
  • 6. Afzetting president

Getuigen leggen 'schaduwbeleid' Witte Huis bloot

Een aantal huidige en voormalige topambtenaren en andere functionarissen legde een verbod op medewerking uit het Witte Huis naast zich neer om te komen getuigen. Hun verklaringen lijken te bevestigen dat de regering-Trump Oekraïne onder druk zette om de politieke rivalen van de president in diskrediet te brengen.

Fiona Hill, Rusland-expert onder de voormalige Nationale Veiligheidsadviseur John Bolton, verklaarde medio oktober dat het Witte Huis een 'schaduwbeleid' voerde, dat Trump politiek gewin moest opleveren. De inspanningen werden geleid door Rudy Giuliani, de persoonlijke advocaat van Trump, die geen officiële regeringsfunctie heeft. Andere getuigen bevestigen dat.

Volgens Hill toonde haar baas Bolton zich zeer bezorgd over de werkwijze van het Witte Huis en de rol van Giuliani, die hij "een handgranaat die iedereen zal opblazen" zou hebben genoemd. Na het telefoongesprek tussen Trump en Zelensky dat de aanleiding voor het afzettingsonderzoek zou vormen, gaf hij haar opdracht de juristen van de Nationale Veiligheidsraad te raadplegen, aldus Hill.

De Amerikaanse ambassadeur bij de EU, Gordon Sondland, verklaarde twee dagen later dat hij het oneens was met Trumps besluit om Giuliani met het Oekraïne-beleid te belasten, maar zich neerlegde bij het bevel van de president. Giuliani zou hem hebben verteld dat Trump wilde dat Oekraïne de Democratische presidentskandidaat Joe Biden en vermeende Oekraïense inmenging in de verkiezingen van 2016 zou onderzoeken.

Trump stelt dat hij zich in algemene zin zorgen maakte over corruptie in Oekraïne en het niet specifiek op Biden en de Democraten had gemunt. De getuigenis van Alexander Vindman, militair en Oekraïne-expert bij de Nationale Veiligheidsraad, trok dat in twijfel. Vindman, die meeluisterde tijdens het telefoongesprek tussen Trump en Zelensky op 25 juli, stelt dat Trump wel degelijk over Biden sprak met de Oekraïense president.

Waarnemend Oekraïne-ambassadeur Bill Taylor verklaarde dat EU-ambassadeur Gordon Sondland hem vertelde dat militaire steun aan Oekraïne afhankelijk was van strafrechtelijke onderzoeken naar Trumps politieke rivalen in dat land. (Foto: Reuters)

Waar is de voor wat, hoort wat?

Het belangrijkste aspect van het onderzoek is de zoektocht naar een quid pro quo - een voor wat, hoort wat - dat door Trump zou zijn gebruikt als pressiemiddel. Het belangrijkste aanknopingspunt is een bedrag van bijna 400 miljoen dollar aan militaire hulp voor Oekraïne. Dat was goedgekeurd door het Congres, maar werd bevroren door het Witte Huis, tot consternatie van de ambtelijke top van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Een van de meest explosieve getuigenissen was die van de waarnemend ambassadeur in Oekraïne, William Taylor. Hij verklaarde dat EU-ambassadeur Sondland duidelijk tegen hem zei dat "alles", inclusief militaire hulp, afhankelijk was van een publieke aankondiging door de Oekraïense regering dat de Bidens zouden worden onderzocht.

Het algemene beeld dat uit de verklaringen naar buiten komt, zal in het Oval Office tot onrust leiden. De getuigen die al aan het woord zijn geweest spreken elkaar wel op enkele punten tegen. Nu het Huis de volgende fase van het afzettingsonderzoek heeft ingeluid, staan de Democraten voor een enorme uitdaging: die verklaringen voor het oog van miljoenen Amerikanen samensmeden tot een zaak tegen Trump die zo overtuigend is, dat hij de politieke verdeeldheid overstijgt.