Muziek op de fiets, Facebook in de trein, Whatsapp op de bank – is er nog een moment dat we niet aan ons scherm gekluisterd zitten? NU.nl-redacteur Lisa Peters deed een digital detox. De hele maand oktober gebruikte ze geen sociale media. "Toen ik mijn Whatsapp na 31 dagen weer opende, had ik 1.021 ongelezen berichten."

"Doe je nog mee?", appt vriendin Joska de laatste dag van september. Een week eerder stelde ze voor om een maand van sociale media af te stappen. Nu puntje bij paaltje komt, twijfel ik.

"Het komt eigenlijk niet zo goed uit nu", app ik terug. Ik heb een aantal werkinterviews gepland via WhatsApp met mensen die in het buitenland wonen, ik heb nét een paar leuke matches op Tinder en hoe moet ik dan contact houden met mijn moeder en zusje, die in Groningen wonen?

Ondertussen bedenk ik dat dat natuurlijk het hele punt is: het komt nóóit goed uit. Dat ik het doodeng vind afstand te doen van mijn telefoon, met allerhande smoesjes op de proppen kom, bevestigt vooral dat ik verslaafd ben aan sociale media. En ik ben niet de enige.

Verzonken in een parallel universum

Die dag kijk ik eens om me heen. Onderweg naar huis vanaf de NU.nl-redactie zitten álle dertien treinreizigers in mijn coupé met hun hoofd gebogen, diep verzonken in een parallel universum. Idem dito voor de wachtenden op het aankomstperron. Op het trottoir voor de supermarkt ontwijk ik ternauwernood een voetganger die alleen maar oog heeft voor z'n beeldscherm.

's Avonds denk ik er vooral niet te lang over na. Ik ga cold turkey. Een aantal mensen en groepen krijgen een standaardberichtje, ik update mijn profielfoto met een geschreven briefje (zie foto). Dan begint (met trillende vingers) het Grote De-installeren. Het aantal verwijderde apps: zeven.

De komende 31 dagen moet ik het stellen zonder de apps van Tinder, WhatsApp, Instagram, Facebook, Facebook Messenger, Buienradar en NU.nl. Middernacht verstrijkt, oktober is begonnen. Ik zit op de bank en er gebeurt: niks. Ik zet een kop thee, pak de krant er eens bij.

Nu, meer dan een maand later, ben ik vijf inzichten rijker. En is het grote dilemma: zweer ik sociale media voorgoed af of keer ik terug?

Een aantal mensen en groepen krijgen van NU.nl-redacteur Lisa Peters een standaardberichtje en ze updatet haar profielfoto met een geschreven briefje. (Foto: Privécollectie)

Dag 1. Sociale media pakken je als je het minst oplet

Als ik wakker word, grijp ik direct naar m'n telefoon. Nul berichtjes. Dat voelt best lekker. Een paar uur later, als ik nog stééds geen sms'jes en e-mails heb ontvangen, word ik zenuwachtig. Mist niemand me? Waarom hoor ik niks? Hebben ze mijn afscheidsbericht wel gezien? Het eerste (en enige sms'je) van die dag komt van Joska. "Hoe vaak heb jij al WhatsApp willen openen voor een snel berichtje en gedacht: oh nee!"

Veel van mijn socialemediagebruik gebeurt onbewust. Vooral aan het eind van de dag, wanneer mijn concentratie doorgaans het niveau van een theelepel bereikt, schiet mijn duim naar de plek-waar-WhatsApp-ooit-zat. En vervolgens opent Google Maps, die het prominente plekje op het hoofdscherm heeft ingepikt. Op mijn laptop gaan mijn vingers automatisch naar Facebook. Gelukkig ben ik voorbereid: overal uitgelogd.

Dag 3. Verwacht geen wonderen (en soms ook wel)

Die eerste dagen blijven rustig. Ik word niet ge-sms't, er zijn weinig mensen die bellen en ik heb behalve Joska ook niet echt de behoefte om mensen te spreken. M'n chef belt wel - nogal nors - dat hij wil overleggen over een artikel, en vraagt waarom ik niet meer op WhatsApp bereikbaar ben. Hij vindt het allemaal best, op één voorwaarde: dat ik er een stuk over schrijf. Prima hoor.

Er gebeuren ook onverwachte dingen. Nu ik niet meer op Tinder zit, moet ik het toch van het echte leven hebben. Ik verkondig bij het biertje na mijn wekelijkse dansles dat ik niet meer op de datingapp zit en vraag of ze nog iemand voor me weten. De volgende ochtend heb ik mail van een niet nader te noemen persoon: of ik op date wil. Leuk!

Hoeveel tijd zitten we eigenlijk op onze telefoon?

  • 30 procent van de jongvolwassenen noemt zichzelf telefoonverslaafd, volgens onderzoek van het CBS.
  • Bijna 40 procent van de jongeren zit meer dan drie uur per dag op sociale media (CBS).
  • Per jaar zitten Nederlanders gemiddeld 34 dagen op hun mobiel, blijkt uit onderzoek van telecomaanbieder Simyo.
  • Dat komt neer op twee uur en vijftien minuten per dag.

Dag 8. Ja, je mist dingen (maar je weet toch niet wat)

Ik zit met Joska in een restaurant in Utrecht. Ze is net een week ziek geweest en in de tussentijd heeft sms de rol van haar WhatsApp grotendeels overgenomen. "Maar dan wel zonder alle ruis van die groepen. Elke keer als ik contact met iemand zoek, denk ik eerst: is het echt zo belangrijk dat ik dit nú moet sturen, of kan het ook wachten tot we elkaar spreken?"

Missen we dingen? Vast, maar zalig zijn de onwetenden. "Ik vroeg op WhatsApp of je meer wilde verdienen, maar je reageerde niet. Jammer hè", pest mijn chef me tijdens de lunch.

Mijn winst is (nog) niet in geld uit te drukken: ik heb al twee boeken uitgelezen, omdat ik niet langer avonden aan mijn telefoon gekluisterd zit. Dat stukje van mijn brein dat altijd weet waar mijn telefoon is en hoe groot de kans is dat er nieuwe berichtjes zijn, is ein-de-lijk wat tot rust gekomen.

Dag 12. Iedereen wil minder sociale media, maar niemand durft

"Wist je dat de gemiddelde tiener per dag de omtrek van anderhalf voetbalveld wegscrolt met z'n duim?", zegt een vriend terwijl we koffiedrinken. Ik neem zijn woorden gretig voor waarheid aan (en omdat je een goed verhaal niet moet doodchecken, doe ik dat hier ook niet).

Iedereen die ik spreek, is vol bewondering over mijn digital detox. De verslaving, de onrust, de onmogelijkheid om notificaties te negeren en gesprekken onbeantwoord te laten, zijn herkenbaar. En toch durft niemand mee te doen. De gevoelsmatige afhankelijkheid is te groot. Er zijn ook de nodige opgetrokken wenkbrauwen, alsof ik maar een lastpak ben, de alcoholvrije party pooper op de vrijdagmiddagborrel.

Dag 24. Het is voor anderen ook even wennen

De telefoon blijft een groot onderdeel van mijn leven. Ik luister muziek via Spotify, mediteer via Headspace en sinds ik WhatsApploos door het leven ga, check ik obsessief mijn bankapp. Maar er is ook rust. En op lege avonden, als ik me vergeten voel door al mijn vrienden, zit ik tegenwoordig te bellen. De eerste gelukkige ontvangers van een telefoontje van mij namen nog op met een geschrokken "Is er wat aan de hand?". Inmiddels wordt er enthousiast teruggeklept. En bellen mensen mij zelfs.

Mijn chef is minder enthousiast. Hij vindt dat leven zonder Facebook me belemmert in mijn werk als journalist (toegegeven, Facebook herbergt een schat aan goede verhalen) en ik ben volgens hem niet goed bereikbaar.

"WhatsApp is gewoon de standaard in Nederland. Nu moet ik uit mijn comfortzone omdat jij zo nodig zonder sociale media wil leven. Ik weet niet eens waar mijn sms-app zit!" (Hij herinnerde me er ook aan dat ik ook geen moeite deed voor hem, toen hij een maand zonder Google probeerde te leven).

Dag 31. Terug op sociale media, of toch maar niet?

"Dit is de laatste dag van ons experiment. Wat nu?", sms't Joska. Ik heb besloten dat ik Facebook ga verwijderen, dat draagt het minste bij aan mijn levensgeluk. Ook Instagram en Tinder blijven in de prullenbak. Het grote twijfelpunt is WhatsApp.

Ik ben benieuwd wat ik heb gemist en installeer Whatsapp. Mijn telefoon loopt vast als ik de applicatie open. 1.021 ongelezen berichten in 38 chats, zonder dat ik ook maar één woord heb teruggezegd. Ik hak een knoop door.

"Hoi hoi, ik heb besloten sociale media permanent in de ban te doen. Vergeten jullie me niet? Sms of bel!"