De bekende Australische rode rotsformatie Ayers Rock wordt zaterdag gesloten voor toeristen. Bezoekers die de rots beklimmen richten schade aan in de natuur. In de afgelopen jaren sloten al meerdere grote toeristische trekpleisters om de omgeving te herstellen. Is de meest extreme maatregel daarvoor wel een effectief middel?

"Bij gebrek aan toiletten doen toeristen hun behoefte direct op de rots. Wanneer het regent, spoelt dat vuil in de omliggende drinkplaatsen", schrijven de beheerders van het Uluru-Kata Tjuta National Park op de parkwebsite, om uit de hand gelopen situatie te typeren.

Ayers Rock, ook wel bekend als Uluru, is een van de grootste toeristische trekpleisters van Australië. De 348 meter hoge rots wordt jaarlijks door 300.000 mensen bezocht, voornamelijk door Australische en Japanse toeristen. Daarvan beklimt ongeveer een op de zes bezoekers de rots.

Die beklimmingen liggen gevoelig bij het Anangu-volk, de eigenaar van de rots. Uluru is voor hen een heilige plaats die zij steeds vervuilder en beschadigder zien raken. De rots slijt door de beklimmingen af en bezoekers laten afval liggen.

Vanaf 26 oktober mag niemand meer de rots op. Wie dat toch doet, riskeert een boete van omgerekend 390 euro en een eventuele gevangenisstraf. De sluiting van Uluru komt iets meer dan een jaar na de sluiting van Maya Beach in Thailand (bekend van de film The Beach met Leonardo DiCaprio) en anderhalf jaar na de sluiting van het Filipijnse eiland Boracay (inmiddels heropend). Ook hier deden zich problemen met massatoerisme voor en wilden de autoriteiten de natuur tijd geven zich te herstellen.

Massatoerisme ontstaat sneller dan vroeger

Populaire bestemmingen vallen tegenwoordig makkelijker ten prooi vallen aan massatoerisme dan voorheen, zegt Jeroen Klijs, onderzoeker en lector toerisme aan de Breda University of Applied Sciences. "Dertig jaar geleden kozen reisorganisaties zelf welke locaties ze wilden vermarkten. Nu spelen apps, sociale media en websites als Tripadvisor een grote rol. Als ergens in Parijs een straatje leuk bekend komt te staan, kan het al een week later overstroomd worden door bezoekers. Dat maakt de toeristenstroom lastiger te managen."

De sluiting van toeristische trekpleisters is een drastische maatregel die niet vaak genomen wordt, maar die tegenwoordig wel vaker voorkomt. "Meer plekken denken na over zaken zoals wat het ideale bezoekersaantal zou zijn en hoe je de omgeving leefbaar houdt voor de bewoners", zegt Klijs. Zo gaat Venetië vanaf 2020 entree heffen voor een bezoek aan de stad en wil het bestuur van het drukbezochte Dubrovnik (Kroatië) en Santorini (Griekenland) het aantal aanmerende cruiseschepen aan banden leggen.

Het bekende Thaise strand Maya Beach blijft tot tenminste 2021 gesloten. (Foto: GettyImages)

Heropening van een populaire bestemming kan niet zonder aanpassingen

Wanneer een bestemming zoals Maya Beach voor langere tijd gesloten blijft, zendt dit een duidelijk signaal uit naar de toeristen. Zij worden gewezen op de gevolgen van hun gedrag, zegt Klijs. Daarnaast moeten er aanpassingen worden gemaakt om de locatie te verduurzamen. "Je kunt een plek niet onder precies dezelfde voorwaarden weer opengooien. Dat werkt niet."

Bij Maya Beach wordt gewerkt aan een ticketsysteem, waardoor in de toekomst nog maar 1.200 toeristen per dag het strand kunnen bezoeken. Daarnaast komt er een drijvende aanlegsteiger, een vlonderpad en nieuwe toilethokken. Op Boracay zijn alle illegale hotels en appartementen afgebroken en moeten toeristen met hotelreservering kunnen aantonen dat ze daadwerkelijk op het eiland verblijven. Roken en drinken op het strand mag niet meer.

Mikken op duurzame toeristen die meer geld uitgeven

Naast het beperken van de totale toeristenstroom, proberen bestemmingen een ander type toerist te trekken. Een toerist die positief wil bijdragen aan de lokale bevolking en natuur en die daarvoor bereid is meer te betalen. Op die manier zijn er minder toeristen nodig om dezelfde winst te behalen. Volgens reistrendonderzoeker Tessa aan de Stegge groeit deze doelgroep.

"Op vakantie willen we niet te veel nadenken en gewoon mooie herinneringen maken. Maar de bereidwilligheid om rekening te houden met de natuur en lokale bevolking gaat omhoog", stelde Aan de Stegge eerder al tegen NU.nl.

Ze wijst op de positieve kanten van toerisme. "Wereldwijd werkt één op de tien mensen in de toeristische sector. Door op vakantie te gaan doe je ook veel goeds. Door jezelf eenvoudige vragen te stellen, kun je al op een positieve manier bijdragen. Ga je naar een groot ketenhotel of logeer je op een lokale plek? Naar de McDonald's of naar een familierestaurant? Koop je elke keer een nieuw drinkflesje of neem je zelf een flacon mee? Daar zetten we steeds meer stappen in."

Ook de parkwachters van Uluru merken dat dat meer mensen rekening houden met hun wensen. In de jaren negentig beklom nog 75 procent van alle bezoekers de rots, inmiddels is dat nog maar 16 procent. De T-shirts, speldjes en andere prullaria met 'I climbed Ayers Rock' erop verdwenen uit de souvenirwinkels. "De sterke afname van het aantal bezoekers dat Uluru beklimt laat zien dat inheemse Australiërs niet meer de enigen zijn die beseffen wat voor bijzondere plek dit is", zijn de parkwachters hoopvol.