Tijdens Coming Out Day (11 oktober) staan lhbti's erbij stil dat het nog niet voor iedereen makkelijk is om uit de kast te komen. Ook in het betaalde voetbal schitteren openlijke homo’s nog steeds door afwezigheid. Hoelang gaat het nog duren voordat een professionele voetballer durft toe te geven dat hij op mannen valt?

Lhbti's bevinden zich in alle hoeken en gaten van de samenleving. Toch kwam er in Nederland nog nooit een mannelijke betaalde voetballer uit de kast tijdens zijn carrière. Nederland is daarin geen uitzondering overigens; ook in het buitenland zijn de openlijk gay professionele spelers op één hand te tellen.

Niemand twijfelt eraan dat zich ook onder de professionele voetballers in Nederland een aantal homoseksuelen bevindt, stelt woordvoerder Jaap Paulsen van de KNVB. "Maar je kan mensen niet dwingen om uit de kast te komen."

"Het is een persoonlijke keuze om open te zijn over je seksualiteit of niet. Natuurlijk zouden wij in de voetbalwereld een aantal goede rolmodellen willen hebben. Maar dat moet je wel willen zijn. Nu de behoefte aan rolmodellen groot is, ben je als eerste voetballer die uit de kast komt al snel een kopstuk van de Nederlandse homo-emancipatie."

'Negatieve geluiden blijven er altijd, ook in het stadion'

De KNVB probeert uit te dragen hoe gewoon het eigenlijk is om homoseksueel en voetballer te zijn. "Voetbal is voor iedereen, en iedereen is welkom op het voetbalveld - dat is onze heldere boodschap."

Binnen de voetbalwereld zijn echter ook andere, minder positieve geluiden over lhbti's te horen. Bijvoorbeeld aan tafel in het programma Veronica Inside. "Maar dat is een breder probleem, net zoals in de maatschappij niet elke Nederlander even tolerant is voor lhbti's", zegt Paulsen. "Problemen die zich in de samenleving voordoen, komen óók voor in de voetbalwereld."

Tussen 8 en 24 oktober staan Europese voetbalwedstrijden in het teken van #EqualGame, een campagne die de diversiteit in de voetbalwereld moet bevorderen. (Foto: Pro Shots)

Gays bij het vrouwenvoetbal zijn geen probleem

Sportsociologe Agnes Elling van het Mulier Instituut voor sportonderzoek verricht al jaren onderzoek naar homoacceptatie in de sport. "Uit onze onderzoeken blijkt dat veruit de meeste voetballers het prima zeggen te vinden als er een homo in hun team zou zitten", legt ze uit.

"Maar Johan Derksen-achtige opmerkingen of antihomokreten horen er nou eenmaal bij. Volgens de meeste sporters moeten echte mannen maar tegen dat soort plaagstootjes kunnen." Ook vindt een overgrote meerderheid van de sporters dat scheidsrechters niet zouden moeten ingrijpen bij antihomokoren in het publiek.

Coming Out Day

  • Sinds 2009 is het, naar Amerikaans voorbeeld, jaarlijks op 11 oktober Coming Out Day in Nederland. Deze dag is in het leven geroepen door de toenmalige minister Ronald Plasterk om de sociale acceptatie van lhbti's te bevorderen. Op Coming Out Day wordt wereldwijd aandacht besteed aan uit de kast komen en er worden verschillende evenementen georganiseerd om mensen bewust te maken van de moeilijkheden die uit de kast komen met zich mee kan brengen.

Stereotypen zijn lastig uit te roeien, merkt Elling na twee decennia onderzoek. "Voetbal is iets voor echte mannen, dus homo's houden niet van voetbal, want dat zijn geen echte mannen", vat zij de vooroordelen samen. Vreemd genoeg is het in het vrouwenvoetbal geen probleem voor spelers om uit de kast te komen; een aanzienlijk deel van de Oranjevrouwen is openlijk lesbisch.

"Maar die voldoen met hun geaardheid weer aan een stereotype dat van voetballende vrouwen bestaat: als je als vrouw voetbalt, dan móét je wel gay zijn. Het zal vooral tijd kosten om dat soort hardnekkige ideeën te verdrijven."

'Mannenvoetbal draait vooral om mannelijkheid'

Merel van Dongen, die dinsdag nog met de Oranjevrouwen van Rusland won (2-0), zegt dat ze nog nooit last heeft gehad van dit soort stereotypes. "In het vrouwenvoetbal heeft je geaardheid echt geen invloed op hoe hard supporters voor je juichen of hoeveel sponsors zich aan je binden."

Van Dongen vertelt dat ze al lang probeert te begrijpen waar het verschil tussen mannen- en vrouwenvoetbal vandaan komt. "Volgens mij heeft het vooral te maken met het feit dat vrouwenvoetbal dichter bij de echte wereld staat", concludeert ze. "Mannenvoetbal draait voor een groot deel om mannelijkheid. In het vrouwenvoetbal waren spelers vanaf het begin al open over hun seksualiteit."

Een fan van de Verenigde Staten tijdens de WK-finale tegen het Nederlands vrouwenelftal in 2019. (Foto: Pro Shots)

'Snap wel dat die jongens niet stonden te springen om homostigma'

Karin Blankenstein richtte in 2008 de John Blankenstein Foundation op, om lhbti-acceptatie in de sportwereld te bevorderen. Haar in 2006 overleden broer, scheidsrechter John Blankenstein, was openlijk homoseksueel. "Dat het een dingetje was toen mijn broer in de jaren zestig uit de kast kwam, snap ik", verzucht ze.

"Maar waarom het anno 2019 nog zo'n big deal is? Ik snap niet waarom homoseksuelen zo'n uitzonderingspositie bekleden in het voetbal. Als er homograppen klinken, dan 'moeten gays maar tegen een grapje kunnen'. Terwijl je, terecht, héél raar wordt aangekeken als je nu nog oerwoudgeluiden maakt als er zwarte spelers op het veld staan."

Al ten tijde van zijn coming-out kende scheidsrechter Blankenstein genoeg homoseksuele voetballers die niet uit de kast wisten te komen, vertelt zijn zus. "Ik snap wel dat die jongens niet stonden te springen om een homostigma. Je wil als voetballer toch afgerekend worden op je spel, niet op het feit dat je op mannen valt." En dat terwijl netto iedereen erbij gebaat zou zijn als de lhbti's in de voetbalwereld eerlijk kunnen zijn. "Homo's die zichzelf kunnen zijn, zitten beter in hun vel en presteren beter. Dat is dus óók in het belang van hun clubgenoten."

Gaykrant stelde een 'roze voetbalverslaggever' aan

De Gaykrant, een van de weinige media voor lhbti's die Nederland nog kent, stelde een jaar geleden een 'roze' voetbalverslaggever aan om het onderwerp meer aandacht te geven. "Er rust al jaren zo'n taboe op voetbal en homo's", stelt Peter Schouten, de betreffende journalist. "En er bestaan zo veel misverstanden aan beide kanten."

Schouten hoorde het afgelopen jaar in de wandelgangen veel verhalen van homoseksuele supporters van Eredivisie-clubs die zich niet echt thuis voelen in stadions. "Ik snap het ook heel goed dat homoseksuele voetballers besluiten zich op de vlakte te houden. Ik hoor verschillende redenen om niet uit de kast te komen: angst voor het publiek, angst voor je carrière. Je hebt als voetballer maar één kans, die wil je niet op het spel zetten."

“Als spelers een voorbeeld hebben, dan volgen er snel meer.”
Merel van Dongen, speler vrouwenelftal

KNVB-voorzitter Michael van Praag stelde eerder dit jaar in een veelbesproken interview met Schouten dat Nederlandse clubs voetballers zelfs adviseren om niet uit de kast te komen. "Maar het kan in theorie natuurlijk ook gunstig uitpakken als je opvalt", denkt de journalist. "Nike bood American footballer Colin Kaepernick na het kniel-incident een enorm contract aan. Ik kan me goed voorstellen dat iets soortgelijks kan gebeuren als in Nederland eindelijk een homoseksuele voetballer opstaat."

Van Dongen is er volledig van overtuigd dat het de Nederlandse voetbalwereld veel opbrengt als er een speler uit de kast komt. "Ik wacht op een voetballer die zo stoer genoeg is om te denken: het kan me helemaal niks schelen wat anderen van mij vinden", aldus de international. "Deze persoon krijgt voor mij dezelfde status als Jackie Robinson, de eerste Afro-Amerikaanse honkballer die op hoog niveau speelde. Als spelers een voorbeeld hebben, dan volgen er snel meer."

Johan Derksen krijgt regelmatig kritiek op zijn standpunten over de lhbti-gemeenschap. (Foto: Pro Shots)

'De generatie van Johan Derksen verdwijnt vanzelf'

De 21-jarige voetbalfan Bowi Jong oogstte vorig jaar veel lof door een lans te breken voor homoseksuele voetbalfans; hij schreef een open brief aan de KNVB om meer aandacht voor lhbti's in de stadions te vragen.

Na een half jaar koos hij voor de luwte, nadat hem via sociale media talloze bedreigingen en scheldkanonnades ten deel vielen. "Ik wilde zichtbaar maken dat er óók homo's zijn die van voetbal houden", legt hij uit. "Misschien dat mijn actie concreet niet direct resultaten heeft opgeleverd. Maar we hebben wel een signaal afgegeven dat we er zijn, en dat we bestaan, óók in de machocultuur die voetbal is."

Het is een zaak van lange adem, weet ook Jong. "Maar de generatie van Johan Derksen zal langzaam maar zeker verdwijnen. En er groeit nu een generatie op die het gewoon vindt dat er homo's zijn, ook in de stadions. Ik heb na mijn actie berichtjes gehad op Instagram van jongens van twaalf, dertien jaar die van voetbal houden en zeggen dat ze nu misschien wél uit de kast durven te komen. Dat soort boodschappen helpt mij geloven dat diversiteit in de toekomst steeds verder omarmd zal worden, ook in de sportwereld."