Gaten in de dijken, aangevreten landbouwgewassen en verzwakte oevers: de provincie Zeeland is klaar met de muskusrat. Als het aan het waterschap Scheldestromen ligt, wordt het dier in heel Nederland uitgeroeid. Dat blijkt uit de plannen die het waterschap deze week presenteerde. Waarom willen ze van de muskusrat af?

"Voorheen mocht er een maximumaantal muskusratten per vierkante meter blijven zitten", zegt woordvoerder Janneke la Gasse van het waterschap Scheldestromen. "Toen werd ze nog enigszins getolereerd. Nu hebben alle waterschappen gezamenlijk besloten dat aantal op nul te zetten."

De plannen van het waterschap Scheldestromen sluiten aan bij een landelijk plan dat eerder dit jaar werd gemaakt. Op 14 juni stemde de Unie van Waterschappen in met het "terugdringen van de muskusrat tot de landsgrens". In andere woorden: de muskusrat moet uitgeroeid worden in Nederland.

In de Waterwet staat dat de waterschappen verantwoordelijk zijn voor de bestrijding van muskusratten. De muskusrat is door de Europese Unie bestempeld als 'invasieve exoot', die schade toebrengt aan het ecosysteem en de biodiversiteit.

Invasieve diersoort

De muskusrat is geen inheemse diersoort, maar komt oorspronkelijk uit Noord-Amerika. Het is onduidelijk hoe het dier precies in Nederland is beland. Een van de verhalen is dat een Tsjechische graaf de dieren in 1906 importeerde voor de jacht. Een andere verklaring is dat de muskusratten voor hun vacht werden ingevoerd, maar dat de pels van onvoldoende kwaliteit bleek om er bont van te maken. De fokkers lieten ze toen ontsnappen.

Zeker is dat muskusratten grote gravers zijn, die meterslange gangen en schuilplaatsen in oevers en dijken graven. Eén dier kan jaarlijks zo'n twaalf kruiwagens aan grond verplaatsen. "Ze kunnen hele sloten dichtgooien, waardoor regenwater niet meer weg kan lopen", zegt La Gasse. "Wat je krijgt, zijn instortende oevers en gaten in de dijken."

"Als een muskusrat een gat in een dijk graaft, neemt de faalkans van die dijk met factor tien toe", zegt Peter Blanker, beleidsadviseur muskus- en beverratten in Zeeland en Noord-Brabant. "Het risico op inzakken neemt ook toe naast fietspaden, spoorlijnen, wegtaluds en viaducten. Wij bestrijden ze om de veiligheid te bewaken."

Hoeveel muskusratten wroeten in de Nederlandse bodem?

  • De populatie muskusratten daalt sinds 2011; in dat jaar werd de Unie van Waterschappen verantwoordelijk voor de bestrijding.
  • In 2011 werden er 124.930 dieren gevangen; vorig jaar waren dat er nog 53.511.

Speuren naar uitwerpselen en glijbaantjes

Om muskusratten op te sporen, lopen bestrijders kilometers lang langs de waterlijn van dijken, rivieren en kanalen. "Zij speuren naar vraatsporen, uitwerpselen en glijbaantjes die de ratten maken om in het water te komen", zegt Blanker.

Hebben de bestrijders eenmaal een uitgang van een nest gevonden, dan zetten ze daar een val. Ze planten een stok in de grond om te onthouden waar de klem staat en komen een paar dagen later terug om te checken of er een muskusrat in zit.

"Maar als we ze in heel Nederland willen bestrijden, moeten we dat op een andere manier doen", zegt Blanker. "Zoals met speurhonden, drones met warmtecamera's en sonarbeelden. Zo ver is het nog niet, maar die technieken zijn wel in ontwikkeling. Wij geloven dat we daarmee alle muskusratten kunnen bestrijden."

Wanneer uiteindelijk alle muskusratten verdwenen zijn, moet grensbewaking bij de grote rivieren en controle van het rivierwater op DNA van muskusratten voorkomen dat het dier opnieuw het land binnenkomt.

De vallen en verdrinkingsfuiken worden bij de uitgangen van de gangen geplaatst. (Foto: De Bode/Remko Vermunt)

'Muskusratten worden onnodig gedood'

De Partij voor de Dieren vindt de bestrijding onnodig en wreed. Zij vindt het kwalijk dat veel andere watervogels en dieren worden gedood in de vallen. In de vallen werden vorig jaar onder meer eenden, aalscholvers, gewone ratten en enkele otters aangetroffen; in totaal 8.927 dieren.

Ook de Dierenbescherming, Fauna4Life en Bont voor Dieren zijn tegen de plannen. Zij zeggen dat preventieve maatregelen waarbij de muskusrat niet gedood hoeft te worden nauwelijks onderzocht zijn en dat de noodzaak om schade te voorkomen nooit wetenschappelijk is bewezen.

Verder vindt de PvdD het oneerlijk dat alleen de muskusrat als schadelijk wordt bestempeld, terwijl andere dieren ook in de grond wroeten. "Er zijn immers meer gravende dieren, zoals vossen, bevers en honden", schrijft de partij op haar website.

Volgens de waterschappen worden de gevaren van de muskusrat echter onderschat. "Vossen en muskusratten zijn niet met elkaar te vergelijken", zegt Jeanette Bolhuis van het Groningse waterschap Hunze en Aa's. "Muskusratten graven onder water en tasten de stabiliteit van onze kades aan."

Daarnaast plant de muskusrat zich razendsnel voort. Omdat ze niet van nature in het Nederlandse ecosysteem voorkomt, heeft ze hier geen natuurlijke vijanden. "Een vrouwtje krijgt tot twintig jongen per jaar. Dat betekent dat het aantal muskusratten zich in vijf jaar tijd kan vermenigvuldigen van een enkel paartje tot 200.000 exemplaren", zegt Bolhuis.

Volgens onderzoek is het mogelijk om de muskusrat in ons land in twaalf jaar tijd uit te roeien. "Het is moeilijk te zeggen of het aantal echt nul zal worden, maar het streven is dat we er dan nog maximaal vijfhonderd per jaar vinden", aldus Blanker.