De leeftijd van de Amerikaanse presidentskandidaten Joe Biden (76), Bernie Sanders (78) en van president Donald Trump (73) is een veelbesproken onderwerp. Kritische kiezers vragen zich af of deze mensen fysiek en geestelijk wel fit genoeg zijn om president te worden. Kun je stellen dat iemand te oud is voor deze positie?

Politieke opa's, zo werden de Amerikaanse presidentskandidaten Joe Biden (76) en Bernie Sanders (78) enkele maanden geleden door dagblad Trouw genoemd. De leeftijd van deze kandidaten en die van president Donald Trump (73) is een veelbesproken onderwerp.

Zo schreef columnist Richard Cohen van The Washington Post bijvoorbeeld: "Biden en Sanders hebben te lang gewacht. Zelfs als ze maar één termijn uitzitten, kunnen ze de klok niet terugdraaien. Het presidentschap zou ze vroegtijdig tot een 'lame duck' maken." Deze uitdrukking wordt in de VS gebruikt voor politici die binnenkort vervangen worden en daarom weinig invloed meer kunnen uitoefenen.

De presidentskandidaten zelf snijden het onderwerp leeftijd ook graag aan, al dan niet om een sneer naar de ander uit te delen. "Ik ben een jonge, levenslustige man", zei Trump in april. "Van Joe Biden ben ik daar niet zo zeker van."

Zelf zien zij hun leeftijd niet als een belemmering. "Ik kan me eerlijk gezegd niet herinneren wanneer ik me voor het laatst ziek heb gemeld op mijn werk", zei Sanders. "Ik heb een goed uithoudingsvermogen."

Bernie Sanders spreekt op een verkiezingsbijeenkomst. (Foto: Reuters)

Geen maximale leeftijd voor een presidentskandidaat

Er gelden geen maximale leeftijdsvoorwaarden voor mensen die zich kandidaat stellen in de VS. Je moet er geboren zijn, er minimaal veertien jaar wonen en minstens 35 jaar oud zijn.

Voor het Huis van Afgevaardigden en de Senaat gelden lagere leeftijdsgrenzen. "De gedachte erachter is: hoe ouder je wordt, hoe meer ervaring je hebt en hoe beter je een land kan leiden", zegt de in Amerikaanse geschiedenis gespecialiseerde historicus Maarten Zwiers.

Wanneer kun je meedraaien in de Amerikaanse politiek?

  • Huis van Afgevaardigden: minimaal 25 jaar oud en 7 jaar staatsburgerschap
  • Senaat: minimaal 30 jaar oud en 9 jaar staatsburgerschap
  • President: minimaal 35 jaar oud, in de VS geboren en minimaal 14 jaar in de VS woonachtig

Maar betekent ouderdom dan automatisch meer wijsheid en geschiktheid om een land te besturen? "De tijdsgeest verandert immers voortdurend en wanneer je de zeventig gepasseerd bent, kan die ontwikkeling langs je heen gaan", schrijft Cohen.

Hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder weet hier meer van. Hij legt uit hoe het verouderingsproces in het brein werkt.

"Je hersenen groeien nog door tot je dertigste levensjaar. Daarna begint de veroudering. Vanaf het moment dat je dertig bent, neemt de hoeveelheid witte stof af, die de verbinding vormt tussen de hersengebieden. Dat beïnvloedt zaken zoals hoe snel je denkt en hoe creatief je bent."

Iedereen veroudert anders na zijn dertigste

Tot we dertig zijn, lopen we nog redelijk in de pas. Daarna loopt het beeld snel uiteen, weet hoogleraar moleculaire epidemiologie Eline Slagboom. Zij onderzoekt stukjes menselijk weefsel zoals huid, spieren of buisjes bloed op verouderingsprocessen.

“Sommige tachtigjaren gaan nog op fietsvakantie, anderen hebben al drie ziektes onder de leden”
Eline Slagboom, hoogleraar moleculaire epidemiologie

"Hoe ouder mensen worden, hoe diverser het beeld van vitaliteit", zegt Slagboom. "De snelheid waarin je veroudert wordt bepaald door hoe je vroege ontwikkeling is geweest, hoe je geleefd hebt, je genetische aanleg en nog veel meer. Sommige tachtigjarigen gaan nog op fietsvakantie en sommige tachtigjarigen hebben al drie ziektes onder de leden."

Mensen verouderen langzamer wanneer hun geest wordt uitgedaagd en ze veel nieuwe dingen doen die moeite kosten, zegt Scherder. Dan bouw je cognitieve reserves op, waardoor je beter kunt plannen en creatiever en gemotiveerder wordt. "Mensen met een hoge reserve vinden wel tien oplossingen voor een probleem, waar mensen met een lage reserve maar één oplossing kunnen bedenken", zegt Scherder.

De Amerikaanse presidentskandidaat Joe Biden. (Foto: Reuters)

'Oude politici hebben grotere reserves'

Politici als Sanders en Biden hadden vóór ze zich kandidaat stelden al een lange loopbaan in de politiek. "Zij zijn niet plotseling van magazijnmedewerker naar presidentskandidaat gegaan", zegt Scherder. "Als zij op hogere leeftijd president worden, hebben ze al zo'n grote buffer aan cognitieve reserves opgebouwd, dat zij dat takenpakket aankunnen."

"Ze hebben heel veel ervaring, en dat kan inderdaad een voordeel zijn", zegt Zwiers. "Ze zijn gewend om in de spotlight te staan en veel mensen kennen ze. Maar je moet wel in overweging nemen dat als je 78 bent, je waarschijnlijk niet meer twintig jaar lang op het toppen van je kunnen kunt presteren."

Leeftijd van de presidentskandidaten

  • Joe Biden: 77 tijdens de verkiezingen in 2020, 85 na een eventuele tweede termijn
  • Bernie Sanders: 79 tijdens de verkiezingen, 87 na een eventuele tweede termijn
  • Donald Trump: 74 tijdens de verkiezingen, 78 na een eventuele tweede termijn
  • Elizabeth Warren: 71 tijdens de verkiezingen, 79 na een eventuele tweede termijn

De dementie van Ronald Reagan

Zo is er bijvoorbeeld veel discussie over de vraag of Ronald Reagan (president van zijn 70e tot 78e) in zijn tweede ambtstermijn begon te dementeren of niet. Onderzoekers van de Arizona State University constateerden dat Reagans woordenschat in de loop van de jaren aanzienlijk slonk en dat hij vaker onbepaalde woorden zoals 'ding' gebruikte in plaats van specifieke zaken te benoemen. Na zijn presidentschap werd Reagan gediagnosticeerd met Alzheimer.

"Als een president goed gezond blijft, is de leeftijd niet zo'n probleem", zegt Zwiers. "Maar je moet er wel rekening mee houden. Hoe ouder je wordt, hoe groter natuurlijk de kans dat je de pijp uit gaat. Daarom is het belangrijk om te kijken wie de kandidaten als vicepresident aanstellen."

Als Biden, Sanders of Trump in 2020 de verkiezingen winnen is het record voor de oudste president hoe dan ook gebroken. Momenteel zijn Trump en Reagan de recordhouders. Zij werden op hun zeventigste geïnaugureerd. Sanders zal tijdens de volgende inauguratie 80 jaar oud zijn en Biden 78.

En of dat nu te oud is om president te worden? Daar doet de wetenschap geen uitspraak over. "Er is geen enkele reden om aan te nemen dat iemand van in de zeventig minder zou functioneren", zegt Slagboom. "Je hebt mensen van 95 die nog ontzettend bij de pinken zijn en sterk verouderde mensen van 60."