Jaarlijks zijn er nog altijd honderden slachtoffers van koolmonoxidevergiftiging te betreuren. Waarom is het zo lastig om ongelukken met deze 'sluipmoordenaar' te voorkomen?

Actuele cijfers over het aantal incidenten met koolmonoxide zijn er niet, waarschuwt Jet Vroege, dossierhouder koolmonoxide van Brandweer Nederland direct. "De Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft in 2015 een rapport uitgebracht", legt ze uit.

"Daarin wordt gesproken over tussen de vijf en tien dodelijke slachtoffers per jaar en enkele honderden gewonden. Maar de Raad voegt daaraan toe dat het werkelijke aantal slachtoffers zeker drie tot vijf keer zo hoog ligt."

De brandweer ontvangt jaarlijks enkele duizenden meldingen waarin wordt gesproken over een mogelijk incident met koolmonoxide. "Maar soms was dat slechts een vermoeden en speelt het gas toch geen rol in de situatie die is gemeld", zegt Vroege. "In andere gevallen blijkt het juist wél om koolmonoxide te gaan, terwijl daar in eerste instantie bij de melding niet over gesproken werd. Dat soort verschillen wordt niet meer aan de melding toegevoegd."

Koolmonoxide

  • Onbekend aantal doden per jaar als gevolg van vergiftiging
  • Koolmonoxide ontstaat bij verbrandingen in onder meer cv-ketels en barbecues
  • 37 procent van Nederland laat cv-ketel jaarlijks controleren

Koolmonoxide is een giftig gas dat onder meer ontstaat door onvolledige verbranding van koolstof. CO, zoals de scheikundige formule luidt, is kleurloos en geurloos. Dat maakt het heel lastig te detecteren waardoor het in potentie levensgevaarlijk is.

Als een mens (te veel) koolmonoxide inademt, verdringt het gas de zuurstof in het bloed. Bij een kleine hoeveelheid kan een slachtoffer zich vermoeid en misselijk voelen; bij een grote hoeveelheid of een te lange blootstelling raakt iemand bewusteloos en overlijdt op den duur zelfs.

"Als een slachtoffer op tijd in het ziekenhuis belandt, kan er bijvoorbeeld extra zuurstof worden toegediend om de balans in het bloed weer te herstellen", legt Vroege uit. "Maar er is altijd het risico op blijvend letsel. Dan kun je denken aan geheugenproblemen, bepaalde lichaamsfuncties die niet meer volledig functioneren of chronische vermoeidheid."

“De helft van alle problemen doet zich voor rond nieuwe ketels.”
Jet Vroege, Brandweer Nederland

Kachels en ketels vormen risico

Koolmonoxide kan ontstaan bij elke verbranding die in en om huis plaatsvindt: in oude keukengeisers of cv-ketels, maar dus ook in houtkachels of barbecues, een open haard of zelfs een stationair draaiende auto in de garage.

Oude 'open' ketels vormen een groter risico omdat het gas eenvoudiger in huis kan belanden. Maar een van de schokkende constateringen van de Onderzoeksraad in 2015 was dat ook moderne, goed afgestelde gesloten cv-ketels die jaarlijks worden gekeurd een risico kunnen vormen als bijvoorbeeld de afvoer van het gas niet goed geregeld is.

Door een onjuiste bevestiging van de afvoerbuizen, of het gebruik van te weinig of verkeerde bevestigingsbeugels kan lekkage ontstaan. Op die manier kan koolmonoxide toch in huis terechtkomen.

De Consumentenbond raadt aan om bij een controle van de cv-ketel te vragen of de afvoer ook wordt nagekeken; bij de aanschaf van een nieuwe ketel, kan voor de zekerheid ook de afvoer worden vervangen. Een van de adviezen die Brandweer Nederland ook geeft, is om ervoor te zorgen dat de ruimte waar de ketel hangt voldoende en consequent wordt geventileerd.

In Doesburg viel deze week een dode na koolmonoxidevergiftiging. (Foto: Pro Shots)

'Veel misverstanden over koolmonoxide'

"Er bestaan bij het grote publiek veel misverstanden en mythes over koolmonoxide", legt Vroege van Brandweer Nederland uit. "Zo denken veel mensen dat alleen oude cv-ketels en geisers een risico vormen. Maar bijna de helft van alle problemen doet zich voor rond nieuwe ketels."

Een ander groot, hardnekkig misverstand over CO is dat het zwaarder is dan lucht. "Dat is een hardnekkig idee dat maar blijft voortleven. Veel mensen hangen een melder om die reden laag bij de grond op, terwijl de melder juist in de ruimte waar het verbrandingstoestel zich bevindt, hoog moet hangen."

Meer Nederlanders hebben melder

Brandweer Nederland lanceert elk jaar samen met de Nederlandse Brandwonden Stichting weer een campagne om de problematiek rond de koolmonoxide onder de collectieve aandacht te brengen. Met succes: het aantal huizen met een CO-melder steeg van 17,7 procent in 2017 naar 25,3 procent in 2018; het aantal Nederlanders dat de cv-ketel jaarlijks laat controleren steeg van 24 procent (in 2018) naar 37 procent (in 2019).

Nederland telt zo'n zeven miljoen cv-ketels. Techniek Nederland, de vakorganisatie voor de installatiebranche, geeft het advies om de jaarlijkse controle vooral door een gecertificeerde vakman te laten uitvoeren. "Vakbekwame technici meten bij controles heel bewust of er geen koolmonoxide vrijkomt in de ruimte", legt woordvoerder Dick Reijman uit.

Op dit moment worden er nog geen eisen gesteld aan verwarmingsbedrijven. Dat is Techniek Nederland een doorn in het oog. "Maar naar aanleiding van het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid komt er in 2021 wel een wettelijke certificering voor verwarmingsbedrijven", vertelt Reijman. "Op die manier weet je in elk geval dat de controles worden uitgevoerd door mensen die weten wat ze doen en die ervoor zorgen dat de apparatuur op dat moment helemaal in orde is."