Na weken van hooggespannen verwachtingen was het op 16 september 1999 zover: negen Nederlanders stapten het Big Brother-huis in Almere in, in de hoop het ruim honderd dagen vol te houden en 250.000 gulden te winnen. NU.nl blikt samen met twee oud-medewerkers terug op de eerste reeks en kijkt vooruit: heeft de moeder aller realitysoaps kans om opnieuw te slagen?

"De winnaar van Big Brother is geworden: Bart. Gefeliciteerd, jongen." Met deze woorden liet presentator Rolf Wouters weten dat de allereerste Big Brother-winnaar bekend is. Op dat moment wist nog niemand dat er nog 470 winnaars zouden volgen.

Boudewijn van Schaik was uitvoerend producent van de eerste drie reeksen. Onder zijn leiding werkte een immens team aan het programma. "We moesten de gebeurtenissen in het huis 24/7 in de gaten houden. Behalve spraakmakende tv was Big Brother ook qua productie uniek."

Big Brother in het kort

  • Het concept - negen mensen moeten ruim honderd dagen, afgesloten van de buitenwereld en onder cameratoezicht, met elkaar doorbrengen in een huis en elkaar nomineren - is onder meer bedacht door John de Mol en Paul Römer
  • Big Brother begon in 1999 en liep zes seizoenen in Nederland
  • 24 camera's en 59 microfoons waren opgesteld om de belevenissen 24/7 te volgen
  • Negen bewoners betraden het huis op 16 september, in totaal bewoonden twaalf mensen het huis
  • Finale op 30 december trok ruim drie miljoen kijkers
  • Sinds de lancering werden er 471 series gemaakt in zestig landen en regionaal in tachtig landen

Martijn Raadgever, die door Van Schaik werd aangenomen als redacteur bij de eerste Big Brother en inmiddels nog steeds werkt als brand consultant van het realityprogramma, voelde voor de start al dat er "iets stond te gebeuren, omdat er veel gedoe over was". "Het concept werd door psychologen en de pers omstreden, onethisch en plat genoemd."

'Big Brother is een grote soapopera'

Onder anderen Ruud Benard, Bart Spring in 't Veld en Sabine Wendel stapten op 16 september het huis in. Deze mensen waren gekozen uit zo'n zesduizend aanmeldingen. Van tevoren werd goed bekeken welke kandidaten samen een goede combinatie zouden vormen.

"Big Brother moet je eigenlijk zien als een soapopera", zegt Raadgever. "We hebben mensen gezocht die bij elkaar passen, die samen een familie vormen. We hebben foto's van de kandidaten aan de muur gehangen: jij past in deze groep, jij in die."

De oorspronkelijke groep bewoners leert elkaar kennen. (Beeld: Veronica)

Kijkcijfers stegen na bedscène

De goede dynamiek tussen de groep - zo werden Bart en Sabine verliefd op elkaar en raakten Ruud en Willem bevriend - had een positieve uitwerking op de kijkcijfers. "Dat was de reden dat er zo veel mensen keken", zegt Van Schaik. "Het moet een groep zijn die mensen uit alle hoeken en gaten uit de maatschappij representeert."

De eerste weken had het programma prima kijkcijfers, maar nadat bewoners Bart en Sabine met elkaar in bed doken - uiteindelijk kwamen er alleen bewegende dekens in beeld - stegen de aantallen naar zo'n anderhalf miljoen kijkers. "Na een aantal weken kregen we in de gaten dat we bij iets bijzonders waren betrokken", vertelt Van Schaik. "De uitzendtijd werd zelfs verplaatst naar 19.00 uur, omdat de kijkcijfers van GTST achteruit holden (Veronica was toen nog een zender van RTL, red.)."

Beroemd beeld uit Big Brother: Bart en Sabine steken een sigaret op na hun nacht samen. (Beeld: Veronica)

'Mensen probeerden over het hek te klimmen'

"Dat Big Brother zou uitgroeien tot één van de meest besproken en succesvolle tv-programma's ooit, is bepaald door de media en het publiek", vertelt Van Schaik. "NRC (€) noemde het een 'bijzonder sociaal experiment', de VPRO Gids had een Big Brother-cover, wetenschappers bekeken de psychologische effecten. Het was the talk of the town."

De populariteit van het programma en de bewoners groeide enorm: tijdens de live-uitzendingen stonden er vaak duizenden mensen. "Wekelijks had ik een overleg met de politie over de veiligheid rondom het huis", zegt Van Schaik. "Op een gegeven moment waren er mensen die over de schutting probeerden te klimmen of zelfs het huis probeerden binnen te komen."

Bart Spring in 't Veld (23) verlaat als winnaar het huis. (Beeld: Veronica)

Terugkeer naar buitenwereld was heftig

Na honderd dagen verlieten verliezend finalist Ruud Benard en winnaar Bart Spring in 't Veld het Big Brother-huis. De terugkeer naar de buitenwereld ervoeren zij als heftig.

"Na het programma stonden we aan de top", vertelde Benard eerder deze week in Beau. "Daarna ging het langzaamaan naar beneden." Zijn relatie ging stuk omdat zijn partner niet kon wennen aan zijn plotselinge populariteit, wat ook andere oud-bewoners is overkomen.

John de Mol zegt aan Shownieuws dat de bewoners hierin goed werden ondersteund. "Zo konden ze de psycholoog van het programma blijven bezoeken en droegen we een soort agent voor die hun zaken kon behartigen. Maar de deelnemers hebben te weinig gebruik gemaakt van die oprechte service, vind ik."

"Het zijn de mensen die het programma en dus ook het succes ervan bepalen", voegt Raadgever toe. "De kandidaten zijn geen mensen die voor ons werken, maar mensen die mét ons werken."

Producent Endemol Shine wil nieuwe reeks maken

Het succes bleek niet eeuwigdurend. De kijkcijfers liepen vanaf de vierde reeks terug en na de zesde in 2006 werd er geen nieuwe serie gemaakt. In het buitenland blijft het echter wel een kijkcijferhit, zo zijn er in de Verenigde Staten al 21 series gemaakt.

Landen waar Big Brother nog steeds wordt uitgezonden

  • Europa: Albanië, Bulgarije, Frankrijk, Duitsland, Hongarije, Italië, Spanje
  • Azië: India, Israël, Filipijnen
  • Noord- en Zuid-Amerika: Amerika, Canada en Brazilië

De kans lijkt groot dat het programma over niet al te lange tijd op televisie terugkeert, al zal dat niet bij Talpa zijn - een woordvoerder liet weten dat het niet de opvolger wordt van Utopia, dat eind dit jaar stopt. Producent Endemol Shine heeft "absoluut ambitie om Big Brother terug te brengen". "Het programma is in deze tijd relevanter dan ooit."

'Maatschappij is nu heel anders'

"De maatschappij is inmiddels heel anders en er is veel te bespreken. Ik zie geen reden om het niet in Nederland terug te brengen", voegt Raadgever toe.

Van Schaik sluit zich, ondanks zijn sympathie voor het programma, niet bij Raadgever aan. "Ik vraag me af of de kijker hierop zit te wachten", denkt Van Schaik. "De manier van televisie is nu anders, de maatschappij is anders."

Als het aan De Mol ligt, worden de ethische grenzen van een mogelijke nieuwe Big Brother goed bewaakt. "Als mensen in een programma van mij zitten, moeten ze daarna gewoon zonder gebogen hoofd over straat kunnen lopen. Ik vind dat er op televisie vandaag de dag realityprogramma's zijn waarin grenzen echt overschreden worden, dat mensen echt beschadigd worden. Dat gaat mij te ver."

Presentator Rolf Wouters was met Daphne Deckers het gezicht van de eerste reeks. (Beeld: Veronica)