Het kabinet is terug van reces en over twee weken keren de Kamerleden terug in de vergaderbankjes. Wat zijn de belangrijkste thema's die het komende politieke jaar zullen domineren? Gaan de lonen omhoog, en voelt de Nederlander nu ook echt dat het beter gaat? En wie worden de lijsttrekkers bij de Kamerverkiezingen van 2021?

Terwijl de PvdD Kamerlid Femke Merel van Kooten-Arissen zag vertrekken en het moddergevecht tussen Forum voor Democratie-oprichters Thierry Baudet en Henk Otten ervoor zorgde dat nog eens twee senatoren al ruziënd FVD de rug toekeerden, kenden het kabinet en de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie een rustige zomer.

Ja, VVD'er Wybren van Haga kroop in beschonken toestand achter het stuur en raakte, net als vorig jaar, in opspraak. Fractievoorzitter Klaas Dijkhoff lijkt zich erbij neergelegd te hebben dat dit 76e Kamerlid dat nodig is voor een meerderheid niet kan worden weggestuurd zonder de coalitie en de toekomst van dit kabinet op het spel te zetten.

Gaan de lonen stijgen?

Op een politieke crisis zit geen van de partijen te wachten. Het kabinet heeft de economische wind mee en dat blijft ook komend jaar het geval, meldde het Centraal Planbureau (CPB) deze zomer. De mensen moeten nu voelen dat het beter gaat, zegt het kabinet sinds zijn aantreden.

Maar terwijl bedrijven forse winsten maken en de overheidsfinanciën verbeteren, blijven de lonen en daarmee de koopkracht juist achter. Wat de huishoudens vooral merkten, was dat de boodschappen duurder zijn geworden door de btw-verhoging en dat de energierekening onverwacht fors is gestegen.

Vlak voor de zomer deed premier Mark Rutte een oproep aan bedrijven om de lonen te laten stijgen. Gebeurt dat niet, dan draait hij de voorgenomen verlaging van de winstbelasting voor het grote bedrijfsleven terug, dreigde hij. Voor het CDA, D66 en CU klinkt het als muziek in de oren; de komende weken zal blijken of de VVD ook de daad bij het woord voegt.

Of moet de hand op de knip?

Hoewel de economische plaatjes gunstig zijn, moet het kabinet waakzaam blijven vanwege "gure wind uit het buitenland", zoals de rekenmeesters van het CPB dat noemen. De handelsoorlogen van de Amerikaanse president Donald Trump, de krimp van de Duitse economie, de kans op een 'no deal-Brexit' en de politieke instabiliteit in Italië vormen risico's voor de Nederlandse economie.

Volgens De Telegraaf zou de coalitie nadenken over een miljardenfonds dat bij tegenwind de economische groei op peil moet houden. Nederland wil de miljarden lenen op de kapitaalmarkt; dat is momenteel gunstig omdat de rente negatief is en Nederland er daardoor zelfs geld op toe krijgt. Het is echter nog maar de vraag of dat fonds er ook echt gaat komen.

De handelsoorlog die Donald Trump met China voert, vormt een bedreiging voor de Nederlandse economie. (Foto: Reuters)

Klimaat, pensioenen en stikstof

Komend jaar wordt er ook uitgekeken naar de uitwerking van de klimaatplannen en de pensioenplannen, maar misschien wel de grootste uitdaging voor voor het komend jaar zullen de gevolgen van de stikstofuitspraak van de Raad van State zijn.

Het komt erop neer dat er in de natuur in Nederland te veel stikstof is, en dat tast de biodiversiteit aan. Het stikstofbeleid van het kabinet houdt daar onvoldoende rekening mee, oordeelde de RvS. Het gevolg is dat honderden infrastructurele- en bouwprojecten rond natuurgebieden op losse schroeven staan.

Volgens ABN AMRO-economen kost de uitspraak de bouw 14 miljard euro en dreigt de woningbouw tot stilstand te komen. Dat terwijl het kabinet tot 2025 jaarlijks 75.000 woningen wil laten bouwen om iets te doen aan de enorme krapte op de woningmarkt.

Dat de coalitie niet langer kan rekenen op een meerderheid in de Eerste Kamer, verhoogt de druk op de ketel. Voor steun voor de kabinetsplannen is de oppositie nodig, en een van de sleutelspelers is komend jaar de PvdA. Lodewijk Asscher stelde in de zomer in een interview met NU.nl eisen aan zijn steun: meer geld naar onderwijs en wonen. Gebeurt dat niet, dan dreigt zijn partij tegen de woonplannen van het kabinet te stemmen.

Door de stikstofuitspraak van de Raad van State staan veel bouwprojecten op losse schroeven. (Foto: 123RF)

Warming-up voor Tweede Kamerverkiezingen

Het nieuwe seizoen zal niet in het teken van alleen de economie, lonen en betaalbaar wonen staan. Het komende jaar moeten we ook zien als de warming-up voor de campagne van de Tweede Kamerverkiezingen van 2021.

Veel partijen werken aan een nieuw verhaal. Dijkhoff is bezig met een inhoudelijke herijking van de VVD. Hij gaat zaaltjes af om in discussie te gaan met partijleden en niet-partijleden, met als doel de nieuwe ideeën in het volgende verkiezingsprogramma op te nemen.

Waar de vorige Tweede Kamerverkiezingen in het teken stonden van de Nederlandse identiteit, lijkt de VVD ditmaal vol in de zetten op de middenklasse.

Bij de ChristenUnie trekt Gert-Jan Segers het land in met 'huiskamergesprekken' en wordt de basis gelegd voor een nieuw partijprogramma.

D66'er Rob Jetten schetste in de Kerdijklezing een andere koers die de partij een socialer gezicht moet geven. Ook hij legt zijn oor te luister bij partijleden, al is nog onduidelijk of hij ook de nieuwe D66-voorman zal worden.

Het is nog onduidelijk of Rob Jetten partijleider van D66 wordt. (Foto: Pro Shots)

Wie worden de nieuwe partijleiders?

Jetten is als fractievoorzitter momenteel het gezicht van de partij, maar niet de partijleider. Na deze zomer zou hij bekendmaken of hij ook partijleider wil worden. Andere namen die genoemd worden, zijn die van vicepremier Kajsa Ollongren en minister van Buitenlandse Handel Sigrid Kaag.

Na het vertrek van Sybrand Buma zit ook het CDA zonder partijleider. Bij de christendemocraten lijkt de strijd te gaan tussen vicepremier Hugo de Jonge en minister van Financiën Wopke Hoekstra.

Bij de VVD moet Rutte besluiten of hij de VVD-lijst voor een vierde maal wil trekken. Vragen over zijn toekomst als politiek leider van de VVD schuift Rutte op de lange baan. Hoewel er vorig jaar nog volop gespeculeerd werd over een vertrek van de premier naar Europa, houden partijen er rekening mee dat Rutte opgaat voor een nieuwe termijn.

Bij de afgelopen Provinciale Statenverkiezingen verloor hij van Forum van Democratie. Voor het eerst lukte het Rutte niet om de VVD de grootste partij te maken.

Of Baudet in 2021 nog wel zijn belangrijkste uitdager zal zijn, moet blijken. De chaos in FVD, met meerdere vertrekkende senatoren en Statenleden, kan het leiderschap van Baudet aantasten. Bij de Europese verkiezingen verdampte een deel van de winst al en nu Otten steeds meer op Baudets rechtse koers en interesse in radicaal-rechtse denkbeelden hamert, is het de vraag of na de zomer nog meer FVD'ers de partij verlaten.