Fabrieken zien de orders afnemen, de handel daalt en ondernemingen stellen hun verwachtingen bij. Wereldwijd koelen economieën af onder druk van onder meer het handelsconflict tussen China en de Verenigde Staten en hoewel een recessie in Nederland voorlopig nog niet dichtbij lijkt, zijn de gevolgen ook hier te merken.

Het oude gezegde luidt: als Duitsland niest, is Nederland verkouden. Met andere woorden: als de Duitse economische groei vertraagt, voelt Nederland dat meteen.

Maar op dit moment is de Nederlandse economie nog in goede gezondheid. Aan de andere kant ligt de Duitse economie met de industrie voorop al langer op zijn gat en waarschijnlijk wordt er in het tweede kwartaal helemaal geen groei genoteerd.

Op woensdag 14 augustus komt zowel Nederland als Duitsland met groeicijfers over het tweede kwartaal.

“Je ziet toch een aantal indicatoren verslechteren en dat kan een zelfversterkend effect oproepen”
Bas Jacobs, hoogleraar economie

Krimp in Duitse industrie

Die malaise in de Duitse industrie is goed te zien in de zogeheten inkoopmanagersindex. In zo'n onderzoek wordt inkoopmanagers bij bedrijven gevraagd hoe het gaat. Die inkoopmanagers hebben perfect zicht op wat er gebeurt bij hun bedrijven en hoeveel ze moeten inkopen voor de komende periodes.

Onderzoeksbureau IHS Markit maakt op basis hiervan een index met als neutrale waarde vijftig punten. Een stand hierboven betekent een groei van de bedrijvigheid in de industrie. Een stand onder vijftig punten betekent een krimp. Volgens deze maatstaf krimpen de activiteiten in de Duitse industrie al sinds begin dit jaar en wordt de krimp ook steeds groter.

'Wereldeconomie heeft last van grote politieke onzekerheid'

Analisten en economen schatten de kans op een Amerikaanse recessie steeds hoger in. Wereldwijd verlagen centrale banken de rente omdat ze de bedrijvigheid zien vertragen. Ook de Europese Centrale Bank (ECB) maakte onlangs de weg vrij om de Europese economie verder te stimuleren.

En ook in Nederland zit de industrie in een dalende trend. Zo daalde de Nederlandse industriële productie in juni voor de vierde maand op rij. Maar in tegenstelling tot Duitsland wordt voor de Nederlandse economie geen krimp verwacht, hoewel het tempo van de groei afneemt.

Volgens Bas Jacobs, hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, heeft de wereldeconomie last van grote politieke onzekerheid. Zo zorgt het handelsconflict tussen de VS en China voor een aanzienlijke vertraging in de groei van de wereldhandel.

"Alle handelseconomieën, zoals Nederland en Duitsland, hebben er last van als minder internationale handel wordt gedreven", vertelt Jacobs. Hij legt uit dat voor Nederland drie risico's vooral van belang zijn: het handelsconflict tussen de VS en China, de Brexit en de problemen in Italië.

Meer onzekerheid maakt bedrijven voorzichtiger

Grotere economische onzekerheid zet mensen op de rem, zegt Jacobs. "Meer onzekerheid zorgt ervoor dat bedrijven voorzichtiger worden met het doen van nieuwe investeringen. Ook worden mensen voorzichtiger bij grote beslissingen, zoals het kopen van een nieuw huis. Je ziet dat ook terug in vertrouwensindicatoren van producenten en consumenten. Die zijn omlaaggegaan. Bedrijven en huishoudens zijn dus minder optimistisch geworden."

Volgens Jacobs kan dit een zelfversterkend effect oproepen. Als het sentiment van bedrijven en huishoudens verslechtert, stellen ze aankopen en investeringen uit, waardoor de economische groei afneemt en hun pessimistische verwachtingen ook daadwerkelijk uitkomen.

Hij benadrukt dat de economie groter is dan alleen maar de industrie. In Nederland is de dienstensector twee derde van de economie. "De lagere groei in de industrie is een belangrijk signaal en geeft een negatief effect op de economie."

Maar de economie bestaat uit veel meer dan de industrie alleen. Kan Nederland te maken krijgen met een recessie? "Dat is in een glazen bol kijken en dat doe ik niet. Maar duidelijk is wel dat de kans op een recessie is toegenomen."

Binnenlandse economie blijft goed draaien

Carlijn Prins, econoom bij Rabobank, ziet ook dat de binnenlandse economie nog goed draait. Zo neemt de werkgelegenheid nog toe, is het consumentenvertrouwen weer opgekrabbeld na dalingen vorig jaar en begin dit jaar en blijven ondernemingen ook investeringen doen.

Prins merkt op dat ook de cao-loon aantrekt. In juli stegen de cao-lonen met 2,6 procent, iets meer dan de inflatie die maand. Dit betekent dat consumenten door de loonstijging ook daadwerkelijk hun koopkracht licht zien stijgen.

Maar de vraag is dan ook wanneer de problemen in de industrie te voelen zullen zijn in bijvoorbeeld de werkgelegenheid. "Als die zwakte aanhoudt, dan zou je verwachten dat dat doorsijpelt naar de rest van de economie."

Voorlopig lijkt een recessie er niet in te zitten, denken de economen van de Rabobank. Na flinke groeicijfers in 2017 en 2018, zal de Nederlandse economie dit jaar waarschijnlijk rond de 1,7 procent groeien. Eerder voorspelde het Centraal Planbureau eenzelfde groeicijfer voor dit jaar.

Maar deze verwachtingen zijn wel gebaseerd op een ordelijk Brits vertrek uit de Europese Unie en een handelsoorlog die niet verder uit de hand loopt. En vooral een harde Brexit kan de Nederlandse economie echt onder druk gaan zetten.