Agenten schrijven op Facebook heftige en persoonlijke berichten over zaken die ze tijdens hun werk meemaken, zoals een zelfmoordpoging en de vermissing van een kind. Waarom doen zij dit? En mag de politie zomaar verhalen delen waar burgers bij betrokken zijn?

Op 1 juli 2019 werd de volgende tweet op de pagina van een politieteam in Groningen geplaatst: "De eerste fietser bekeurd voor het vasthouden van de mobiele telefoon tijdens het fietsen. Naast dat ze een slechte uitslag kreeg van de arts over haar soatest, kreeg ze slecht nieuws van ons: namelijk een bekeuring van 95 euro. Let op, vanaf vandaag wordt er bekeurd!"

De politie kreeg veel boze reacties op deze tweet en verwijderde het bericht snel.

Uit onderzoek van NU.nl blijkt dat de politie vaker zeer persoonlijke informatie over burgers deelt. Dit is overigens niet verboden en het wordt gedaan om meer inzicht in het politiewerk te geven, maar volgens experts brengt dit ook risico's met zich mee. NU.nl bekeek alle Facebook-berichten uit de maand mei van ruim 160 lokale politieafdelingen.

Wat is er onderzocht?

  • NU.nl begon in de maand mei met een onderzoek naar de politie op Facebook. In totaal lazen we bijna achttienhonderd Facebook-berichten die in mei op pagina's van 162 lokale politieafdelingen zijn geplaatst.
  • Een groot gedeelte van de berichten was het soort berichten dat je van de politie verwacht. Bijvoorbeeld opsporingsberichten waarin wordt gevraagd uit te kijken naar een verdachte, getuigenoproepen en waarschuwingen voor babbeltrucs.
  • Maar we zagen ook berichten langskomen vol grapjes, zoals de hashtags #jammerjoh en #runforrestrun bij een bericht over een achtervolging. Ook was er een verslag van een reddingspoging van een lammetje en zelfs de oproep van een vrouw die op zoek was naar een aantrekkelijke politieagent die ze tijdens haar werk had ontmoet. En dus ook het soort berichten dat besproken wordt in dit artikel.

Politie beschrijft hoe suïcidaal meisje wordt geholpen

Wat tijdens het onderzoek opviel, was dat er soms hele heftige persoonlijke verhalen worden gedeeld op de Facebook-pagina's. Zo schreef een agent uitgebreid hoe hij een meisje hielp dat voor een trein zat en zelfmoord wilde plegen. Een andere agent deed in emotionele bewoordingen verslag van een reanimatie. Ook werd er een -weliswaar onherkenbare - foto geplaatst van een kind dat in de auto zat toen haar vader gearresteerd werd voor het dronken besturen van de auto. Waarom plaatst de politie dergelijke berichten met verhalen over kwetsbare burgers, terwijl er geen vermiste of verdachte is die moet worden opgespoord?

Communicatiespecialist Tessa van Charldorp van de Universiteit Utrecht heeft in het verleden onderzoek gedaan naar hoe over de politie wordt gesproken op sociale media. Ze bekeek voor NU.nl drie Facebook-berichten van de politie: het verslag van de reanimatie, het verhaal van het suïcidale meisje en een bericht over de vermissing van een jong kind. Ze vertelt dat de politie persoonlijke ervaringen van agenten plaatst, omdat ze graag transparant wil zijn. "Politieagenten vertellen in deze berichten wat ze die dag hebben meegemaakt en laten bijvoorbeeld zien dat ze trots zijn op hun werk."

De politie wil met deze verhalen volgens Van Charldorp laten zien wat de politie doet, hoe divers het werk is en dat ze er zijn voor de burger.

Fragment uit het politiebericht over het suïcidale meisje. De politie heeft aan NU.nl laten weten dat de naam Carla fictief is.

Hoe persoonlijk kan het worden?

Maar het delen van persoonlijke verhalen kan ook tégen de politie werken. Van Charldorp: "Het is een hele fijne scheidslijn. Hoeveel details kun je bijvoorbeeld toevoegen aan een verhaal voordat het te persoonlijk en te emotioneel wordt? Er is door de politie wel een richtlijn voor dit soort berichten opgesteld, maar bij de meeste berichten moet de agent nog steeds zelf een afweging maken over wat wel en niet kan."

Van Charldorp vindt het lastig om in te schatten of de verhalen die ze voor NU.nl heeft bekeken te persoonlijk waren of te veel informatie bevatten over de betrokken burgers. "Het is te zien dat in de verhalen de richtlijnen zijn gevolgd. Er staan in de berichten geen volledige namen, geen herkenbare foto's en vaak geen exacte locatie."

"Maar op sociale media bestaat het risico dat informatie die anderen plaatsen gecombineerd kan worden met berichten van de politie. Dit kan ertoe leiden dat de anonimiteit er opeens niet meer is. Iemand kan bijvoorbeeld een foto online plaatsen van het suïcidale meisje voor de trein. Dan is er samen met het politiebericht opeens wel heel veel persoonlijke informatie openbaar."

Het is volgens Van Charldorp op sociale media lastig om een waargebeurd verhaal te vertellen, terwijl je degene waar het over gaat volledig anoniem houdt. De politie laat aan NU.nl weten dat er bij het schrijven van Facebook-berichten rekening wordt gehouden met het feit dat iemand herkend kan worden door het combineren van informatie.

Fragment uit politiebericht over de reanimatie van een vrouw.

Mag de politie zomaar informatie over burgers plaatsen?

Tjebbe Geldof, onderzoeker van Tilburg University die de juridische grenzen van overheidscommunicatie onderzoekt, legt aan NU.nl uit dat de politie in principe vrij is om verhalen over burgers te publiceren op Facebook, zolang de informatie die in het bericht staat niet te herleiden is tot een persoon.

Een persoon is niet herleidbaar als op basis van de informatie in het bericht de identiteit van de persoon niet kan worden achterhaald of wanneer dit alleen kan met "onevenredige inspanning". NU.nl legde Geldof een aantal politieverhalen uit dit artikel voor. Hij vermoedt dat in geen van deze verhalen de betrokken burgers te herkennen zijn.

De politie plaatste bijvoorbeeld een foto van een kind dat was aangetroffen in de auto van haar vader toen hij werd gearresteerd voor rijden onder invloed. Geldof vertelt dat op deze foto het gezicht terecht onherkenbaar is gemaakt, maar dat je bijvoorbeeld nog wel steeds de opvallende schoentjes van het kind ziet. "Ook staat in het bericht dat ze op een specifiek vakantiepark verbleef. Waarschijnlijk kan de familie en een aantal mensen op het vakantiepark op basis van deze informatie makkelijk achterhalen om wie het gaat", aldus de onderzoeker.

"Maar als ik zelf, als willekeurig persoon, zou proberen na te gaan om wie het gaat, zou ik niet weten waar ik moet beginnen. Dat zou me veel inspanning kosten. Ik vermoed dat om deze reden het kind juridisch gezien niet herleidbaar is."

De politie meldt aan NU.nl dat alle in dit artikel behandelde Facebook-berichten aan de richtlijnen voldoen, wat betekent dat volgens de politie alle burgers in de verhalen niet herleidbaar zijn.

Transparantie is belangrijk voor politie

De politie overtreedt dus waarschijnlijk niet de wet met dit soort verhalen. Maar is het ook belangrijk dat agenten dit soort verhalen vertellen? Geldof vertelt dat het in ieder geval belangrijk is dat de politie open is over het werk. "Juist omdat de politie als enige in Nederland in sommige gevallen geweld mag gebruiken, is het volgens mij belangrijk dat de politie inzicht geeft in het werk dat ze doen."

De politie schrijft zelf dat het vertellen van persoonlijke verhalen van politieagenten het vertrouwen in de politie kan vergroten. "Deze verhalen kunnen naast begrip voor bepaald optreden of handelen ook empathie opwekken. Er zit een mens in het uniform. Een mens van vlees en bloed die misschien wel gekozen heeft voor een beroep met risico's, maar ook gevoel heeft."

Slotalinea van een verhaal van een agent die betrokken was bij de zoektocht naar een jong vermist kind.