Terwijl geen olietanker in de Perzische Golf zich veilig waant en drones uit de lucht worden geschoten, worstelt het kabinet met de vraag of Nederland mee moet doen met een militaire missie in Straat van Hormuz. Het kabinet zegt het verzoek in beraad te hebben, maar hoe groot is de kans dat Nederland daarmee betrokken raakt bij een oorlog met Iran? Moet Nederland meedoen?

"Nee", is de stellige conclusie van Peyman Jafari, historicus en Irandeskundige aan de Universiteit van Amsterdam. "Niemand zit te wachten op een oorlog, maar het gevaar bestaat dat de spanningen nog verder oplopen, ook al zegt men dat het gaat om de bescherming van de koopvaardij."

Jafari ziet dat met het sturen van fregatten het alleen maar drukker zal worden op het water. Hoe drukker het is, hoe meer potentiële ongelukken er op de loer liggen. "De kans dat er fouten worden gemaakt, waarbij bijvoorbeeld een Nederlands fregat wordt aangevallen, wordt groter."

Han ten Broeke, oud-buitenlandwoordvoerder van de VVD en tegenwoordig verbonden aan The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS), ziet een missie vooral als een kans om de Amerikanen weer aan de onderhandelingstafel te krijgen.

"Het Britse verzoek staat formeel los van het Amerikaanse verzoek en lijkt in essentie gewoon op het beschermen en escorteren van koopvaardijschepen buiten territoriale wateren en dus geheel conform VN-zeerecht", aldus Ten Broeke. "Maar het probleem voor de Europeanen is de afweging hoe de bijdrage van de eigen marine de-escalerend kan werken, de Amerikanen militair bindt en de weg naar de onderhandelingstafel opent om daar nog iets van de Irandeal te redden."

Spanningen in de regio lopen op door incident na incident

Wat is er aan de hand? In de afgelopen weken zijn de spanningen in de regio in korte tijd opgelopen. Nadat de VS zich eenzijdig had teruggetrokken uit de Irandeal - waarin maatregelen staan die ervoor moeten zorgen dat Iran geen kernwapen kan maken - en de sancties tegen Teheran had aangescherpt, volgde het ene incident het andere op.

In de afgelopen maanden zijn schepen aangevallen, drones uit de lucht geschoten en heeft de Amerikaanse president Donald Trump naar eigen zeggen een raketaanval op Iran op het laatste moment afgeblazen.

Volgens Jafari kan de crisis niet los worden gezien van de Amerikaanse exit uit het akkoord. "President Trump voerde daarna de druk op en kwam met draconische economische sancties. Die middelen hebben de Iraniërs niet. De enige manier waarop zij kunnen reageren, is door tankers in de Perzische Golf tegen te houden."

De laatste escalatie betreft twee olietankers die momenteel stilliggen. Begin deze maand legden de Britten een Iraanse tanker aan de ketting. Het schip zou olie vervoeren naar Syrië wat zou indruisen tegen EU-sancties.

Kort daarna enterde de Iraanse Revolutionaire Garde (IRG) een Britse olietanker in de Straat van Hormuz. Volgens Iran zou de bemanning een noodsignaal hebben genegeerd, maar het is geen toeval dat de actie volgde op de inbeslagname van de Iraanse tanker.

Zowel de Amerikanen als de Britten vragen de westerse bondgenoten nu om een maritieme militaire missie op te tuigen. Westerse oorlogsschepen zouden de vrije doorvaart van de olietankers moeten garanderen.

De Iraanse Revolutionaire Garde inspecteert de onder Britse vlag varende olietanker Stena Impero, die vorige week aan de ketting is gelegd. (Foto: Pro Shots)

'Militaire missie kan gunstig uitpakken'

Ook Nederland is gevraagd, net als andere EU-partners zoals Frankrijk en Duitsland. Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt alleen een officieel verzoek van de Amerikanen te hebben ontvangen. Wel lopen er gesprekken met de Britten en andere Europese landen. Een besluit over deelname volgt na de zomer.

Ten Broeke ziet het Britse plan in beginsel als een opening om de militaire escalatie in de Golf een gunstige wending te geven. "Mits de Europeanen nu bereid zijn hun eigen belangen voorop te stellen; vrije scheepvaart en herstel of verbetering van de Irandeal, desnoods met Trumps naam erop."

Wel vindt hij dat de Europese partners zich moeten afvragen voor wie zij de zeestraat nog meer beveiligen. Volgens Amerikaanse schattingen ging vorig jaar 75 procent van de olie die door de Straat van Hormuz werd vervoerd richting Azië, zo schreef de Financial Times onlangs.

Ten Broeke vindt dat de Chinezen, die de afgelopen jaren een indrukwekkende zeevloot hebben opgebouwd, om een significante bijdrage kunnen worden gevraagd. "Anders gaan Europese landen straks vooral olie voor China - onze grootste strategische rivaal van deze eeuw - beschermen."

De Iraanse president Hassan Rohani (links) en de Chinese president Xi Jinping (rechts) schudden elkaar de hand. (Foto: Pro Shots)

Overleg over Irandeal kan vertrouwen herstellen of breken

Jafari waarschuwt dat een militaire bijdrage van de EU-landen verregaande geopolitieke gevolgen kan hebben. "Een militaire missie zal door Teheran gezien worden als een vijandelijke zet. De Europeanen zitten tegen de zin van de Amerikanen nog in het nucleaire akkoord en ook Iran blijft na het vertrek van de VS gecommitteerd aan de afspraken."

Mochten de Europeanen gehoor geven aan de oproep van Trump, dan worden zij het conflict tussen de VS en Iran ingezogen, verwacht Jafari. "Nu is het de VS tegenover Iran. Met Europese fregatten in de Straat van Hormuz wordt het ook de EU versus Iran. Het Iraanse regime zal alle vertrouwen in de Irandeal verliezen en dan krijgen de haviken in Washington waar ze al langere tijd op hopen: de Irandeal wordt doodverklaard. Gevolg is dat Teheran de productie van uranium kan verhogen en het kernenergieproject kan herstarten. De Europeanen worden dan onderdeel van het conflict waar zij aan de zijde van Trump staan."

Zondag komen de landen die nog in de Irandeal zitten (Iran, China, Rusland, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk) in Wenen bij elkaar in een poging de situatie te de-escaleren.

"Dat deze landen met elkaar om tafel gaan, is een goed teken", zegt Ten Broeke. "Waar gesproken wordt, is de kans op ongelukken kleiner. En helemaal niemand zit te wachten op een militair conflict, ook de Amerikanen niet. Trump wil het liefst een betere deal, maar het is de vraag of zijn maximum-pressurestrategie gaat werken."

Jafari denkt dat het overleg weleens cruciaal kan worden. "Zondag kan leiden tot een herstel of een breuk van het vertrouwen. De Europese landen worden voor een keuze gesteld: houden zij de rug recht en trekken ze de angel uit het conflict of worden ze een militair conflict ingezogen?"