Nu de zomervakantieperiode aanbreekt, neemt de drukte in het zwemwater weer toe. In het zoute zeewater maakt de giftige kleine pieterman nog weleens een slachtoffer, maar ook in het zoete water kunnen risico's schuilen. En dat komt niet altijd in de vorm van een vis.

Wandelaars in het Gelderse Beuningen keken vorige week vreemd op toen ze op het strand een enorme meerval zagen liggen. De Europese meerval is de grootste zoetwatervis van Nederland en verschijnt steeds vaker in Nederland.

Over de roofvis doen de wildste verhalen de ronde, zegt Onno Terlouw, sportvisser en woordvoerder van Sportvisserij Nederland. "Het zijn enorme beesten en ze zien er heel gevaarlijk uit. Het is bekend dat ze duiven en watervogels van de oppervlakte kunnen plukken en in één keer doorslikken. Maar voor de mens zijn ze redelijk onschuldig", aldus Terlouw.

De Europese meerval kan tot wel 2 meter lang worden. (Foto: Thinkstock)

Eén keer per jaar aanval door een snoek

Anders dan in het zoute zeewater, waar de giftige kleine pieterman nog weleens een slachtoffer maakt, leven er in het Nederlandse zoetwater geen giftige of gevaarlijke vissen, zegt Terlouw. "Heel sporadisch komt het voor dat een zwemmer wordt aangevallen door een snoek of snoekbaars, wanneer die in het voorjaar hun nest beschermen. Zoiets gebeurt misschien één keer per jaar. De kans dat je bij het vissen een haakje in je vinger krijgt, is groter."

Giftige zaken in het Nederlandse natuurwater die wel een gevaar voor de gezondheid kunnen opleveren, zijn afkomstig van veel kleinere beestjes. Bijvoorbeeld cyanobacteriën, beter bekend als blauwalg. "Daar kan je huiduitslag, hoofdpijn en misselijkheid van krijgen", zegt Thecla den Hoed van het waterschap Hoogheemraadschap van Delfland.

Blauwalgen gedijen goed in warm, stilstaand water dat rijk is aan voedingsstoffen uit bijvoorbeeld afgevallen bladeren en ganzenpoep. "Ze steken precies de kop op tijdens een periode waarin heel veel mensen gaan zwemmen", zegt Den Hoed.

Ongevaarlijke bloedzuiger mag blijven zitten

In de zomer controleren de waterschappen de 724 Nederlandse zwemplassen iedere maand op vervuiling. Plekken met een slechte waterkwaliteit worden eens per twee weken gecheckt. "We controleren op dingen waar je als zwemmer last van kan krijgen", zegt Den Hoed. "Bijvoorbeeld op E. coli, de poepbacterie. Iedereen weet dat je daar goed ziek van kan worden."

Zaken die geen gezondheidsrisico's voor mensen met zich meebrengen, maar die zwemmers wel als vervelend kunnen ervaren, tellen niet mee bij de beoordeling van de waterkwaliteit. Zo klagen bezoekers van het Utrechtse Henschotermeer geregeld over aan de huid plakkende bloedzuigers in het water. Tijdens de inspectie bleek het om een ongevaarlijke soort te gaan en dus draagt de waterkwaliteit de kwalificatie 'uitstekend'.

Blauwalg in het Eindhovense park Meerland in augustus 2018. (Foto: NU.nl/Ralph de Pagter)

Waar wordt op gecontroleerd?

  • Blauwalg: veroorzaakt huidirritatie, hoofdpijn, misselijkheid, diarree of oogontsteking
  • E. coli (de poepbacterie): veroorzaakt diarree, koorts en overgeven
  • Botulismebacterie: sterven veel watervogels en vissen aan, de dode dieren zorgen voor gezondheidsrisico's bij de mens
  • Intestinale enterokokken: ongevaarlijk voor gezonde mensen, maar kan bij een verminderde weerstand maag- en darmklachten veroorzaken
  • Aanwezigheid van glas, plastic, rubber en ander afval

Niet alleen warmte en stilstaand water dragen bij aan vervuild water, maar ook bezoekers zelf, zegt Den Hoed. "Gebruikers laten in en om het water sporen achter. Bijvoorbeeld kleine kinderen met luiers, mensen die in het water urineren, poepende honden of mensen die eendjes voeren. Al die factoren dragen bij aan de bacteriën- en algengroei."

Wat kun je doen om de zwemplas in je buurt schoon te houden?

  • Laat tussen 1 mei en 1 oktober geen honden uit bij zwemplassen, om vervuiling door hondenpoep te voorkomen
  • Voer geen eendjes
  • Plas niet in het water, maar gebruik de toiletvoorzieningen
  • Gooi je afval weg in de vuilnisbakken of neem het mee terug naar huis
  • Trek kleine kinderen een zwemluier aan

Gemeentes en waterschappen kunnen verschillende maatregelen nemen om de waterkwaliteit te verbeteren, bijvoorbeeld verdunde waterstofperoxide door het water mengen om de blauwalgen te doden. "Maar dat is eigenlijk een lapmiddel", zegt Den Hoed. "Het neemt de oorzaak niet weg."

De aanpak bij de zwemplas in het Rijswijkse Wilhelminapark in 2016 was rigoreuzer. Toen werd de volledige vijver leeggepompt, 1.200 kilo levende vis overgezet naar ander water en al het rottende slib van de bodem gezogen. Tot slot werd de vijver vol schoon water gepompt.

"Maar er is niet altijd iets aan de vervuiling te doen", zegt Den Hoed. "Het is de natuur. Je kunt dus niet zeggen: 'O, er zit blauwalg in het water, we gooien er even een sopje doorheen'. Het blijft altijd maar de vraag of het werkt."

Wie een verfrissende duik in het water wil nemen, kan van tevoren op zwemwater.nl checken wat de status van het water is. Hier verschijnt informatie over de aanwezige voorzieningen en de kwaliteit van het water.