Nu de grassen langs de kant van de weg omhoog schieten, halen provincies en gemeenten er graag de maaimachine overheen. Dat is belangrijk voor de verkeersveiligheid; een wild begroeide berm kan immers het zicht belemmeren. Maar aan de andere kant is dit slecht nieuws voor insecten en andere dieren. Zij lijden onder het kortwieken van de bermen.

"Maaien is moorden", vindt Kars Veling, woordvoerder van de Vlinderstichting. "Als je maait, betekent dat dat vlinders, eitjes, rupsen en andere insecten het loodje leggen."

Toch wil dat niet zeggen dat bermen daarom maar helemaal niet meer gemaaid moeten worden, zegt Veling. "We zijn voor het maaien van bermen, want als je dat helemaal niet doet, krijg je uiteindelijk veel minder bloemen. Maar maai nooit alles tegelijk; doe het gefaseerd."

Arnold van Vliet, bioloog aan Wageningen University & Research, sluit zich daarbij aan. "Als je alles in één keer maait, wordt het een woestijn voor insecten. Natuurlijk moet je bij het maaien van bermen rekening houden met de verkeersveiligheid, maar niet heel de berm hoeft in één keer plat te gaan."

Waarom zijn insecten zo belangrijk voor ons?

Het rigoureus maaien van bermen betekent dus de dood van veel insecten. De komende decennia neemt het aantal insecten met 40 procent af, al komt dat uiteraard niet alleen door het maaien van bermen. Natuurorganisaties hebben de laatste tijd veel gewaarschuwd voor het drastisch verkleinen van insectenpopulaties, maar toch nog een keer: waarom zijn insecten zo belangrijk voor de natuur, en ook voor ons?

"Insecten vormen de basis van het hele ecosysteem", zegt Veling. "Ze vormen het voedsel van veel vogels, die weer als voedsel van grotere soorten dienen. Als alle insecten verdwijnen, krijgen we een heel ander landschap. Daarnaast bestuiven insecten veel van ons fruit."

“Als insecten verdwijnen, krijg je een stil landschap.”
Kars Veling, Vlinderstichting

Hoe een landschap zonder insecten eruitziet, kan Veling zich lastig voorstellen. "Heel veel vogels zullen er dan niet meer zijn, en ook andere dieren verdwijnen. Je krijgt een stil landschap en ik betwijfel of dat nog leefbaar is."

Vanwege de verwachte grote afname van het aantal insecten in de komende tientallen jaren is het belangrijk om het landschap zo insectvriendelijk mogelijk in te richten, stelt Van Vliet. Bermen vormen een groot deel van dat landschap.

"De bermen van wegen kunnen een verbinding vormen tussen verschillende stukken natuur", zegt hij. "Het gaat om een enorme oppervlakte en daar is nog veel winst te behalen."

In bloemrijke bermen komen veel insecten voor. (Foto: NU.nl/Tom Block)

Ook muizen en roofvogels leven in de berm

Naast insecten leven ook andere dieren in hogere en bloemrijke bermen. "Grasland is heel belangrijk voor kleine zoogdieren", weet Arnout-Jan Rossenaar, ecoloog van Staatsbosbeheer. "In bermen leven allerlei soorten muizen. Daar kunnen ze zich goed verstoppen. Die muizen trekken ook weer roofvogels als de torenvalk en buizerd aan."

Om ook meer soorten vogels in bermen te kunnen laten leven, is het volgens Rossenaar ook belangrijk om de grasranden langs de weg zo laat mogelijk te maaien. "Dan kunnen de planten zaden vormen, en die zaden worden gegeten door vinkachtigen als groenlingen en putters. Als gemeenten pas in juli of augustus gaan maaien, doen ze het goed."

Roofvogels, zoals de buizerd, profiteren van niet gemaaide bermen, omdat daar muizen in leven. (Foto: ANP)

Andere manieren van maaien zijn mogelijk

Er zijn provincies en gemeenten die al wel rekening houden met insecten tijdens het maaien van bermen. De provincie Zuid-Holland is bijvoorbeeld afgelopen voorjaar het project 'De berm komt tot bloei' gestart. Daarbij laat ze het gras en de kruiden in de bermen langer staan, wat tot een "ruiger" zicht leidt.

In Friesland worden bermen in sommige gemeenten, waaronder Leeuwarden en Tietjerksteradeel, gemaaid met een nieuw soort maaimachine. Uit de machine komt een luchtstroom die de insecten in het deel dat gemaaid gaat worden wegblaast.

"Het staat nog in de kinderschoenen, maar ik denk dat onder meer dit de nieuwe vorm van maaien is", zegt Klaas Jager, projectleider van het bedrijf dat de maaier ontwikkelde. "Het werkt in ieder geval erg goed en spaart insecten."

Kruidenmengsels in de berm

Ook de provincie Noord-Brabant denkt aan het belang van insecten. Het heeft in bermen bloemrijke kruidenmengsels ingezaaid, om voor "meer biodiversiteit" te zorgen. Die methode trekt "meer soorten insecten en vlinders aan dan wanneer er alleen gras zou groeien", stelt de provincie.

De Brabantse bermen worden eens per jaar gemaaid en het maaisel wordt vervolgens uit de bermen gehaald. "Het gemaaide gras vormt een voedingsbodem voor het gras, dat daardoor snel gaat groeien en daardoor weer sneller gemaaid zou moeten worden. Daarnaast is het weghalen ook beter voor alle kruiden die tussen het gras groeien", markeert Rossenaar het belang van het weghalen van gemaaid gras.

Onder meer vlinders profiteren van bermen die niet gemaaid zijn. (Foto: NU.nl/Ben Saanen)

'We hebben al een ecologische crisis'

Hoewel er een kentering zichtbaar is in het handelen van overheden in het maaibeleid, is er nog veel te winnen, zegt Van Vliet. "We hebben al te maken met een ecologische crisis in ons land en als we zo blijven maaien zoals veel gemeenten nu doen, missen ze een enorme kans. Die bermen vormen een groot aantal vierkante kilometers, en daar schuilt een enorm potentieel in."

Ook Rossenaar ziet het potentieel van bermen, ook al lijken het loze stukjes gras langs de kant van de weg. "Bermen die niet zijn gemaaid, vormen een waar restaurant voor veel dieren. Na het maaien is dat restaurant gesloten. Maar na één of twee weken komt alles weer terug. Maar maai in ieder geval niet alles in één keer. Een berm gefaseerd maaien, is echt de vuistregel."