Het debat rond de migrantencrisis aan de Amerikaanse zuidgrens is afgelopen week hoog opgelopen. Migranten, onder wie kinderen, blijken onder schokkende omstandigheden te worden vastgehouden.

Afgelopen week verschenen aangrijpende foto's van een 26-jarige man en zijn 23 maanden oude dochter uit El Salvador, die met hun gezichten naar beneden in het ondiepe water aan de Mexicaanse oever van de Rio Grande lagen.

Het beeld doet denken aan de foto van het driejarige Syrische jongetje Alan Kurdi, wiens lichaam op een Turks strand aanspoelde, nadat hij verdronk tijdens een overtocht op de Middellandse Zee. Die foto werd het symbool van het menselijke drama van de Europese vluchtelingencrisis.

De twee verdronken tijdens een poging de rivier over te steken naar Texas. De man, zijn echtgenote en hun dochter hadden al twee maanden gewacht in Mexico en vreesden dat het nog weken zou duren voordat ze een formele asielaanvraag konden indienen in de Verenigde Staten.

“De omstandigheden waarin kinderen worden vastgehouden kunnen vergeleken worden met martelcentra”
Dolly Lucio Sevier, kinderarts

'Kinderen slapen op betonnen vloeren'

Een paar dagen voor publicatie van de foto van de man en zijn dochter, lag de aandacht in de VS al op een migrantendetentiecentrum in Clint, Texas, na een bezoek van een aantal advocaten. Zij spraken daar met meer dan vijftig minderjarige migranten.

"Kinderen worden wekenlang vastgehouden onder jammerlijke omstandigheden, zonder zeep, schoon water, douches, schone kleding, toiletten, tandenborstels, voldoende voeding en genoeg slaap", schreven de advocaten in een rechtbankdocument. "De kinderen, onder wie zuigelingen en zwangere meisjes, zijn vies, hebben het koud, zijn hongerig en lijden onder slaapgebrek."

Het document van de advocaten bevat ook een verklaring van kinderarts Dolly Lucio Sevier. Zij was zo bezorgd om de kinderen die zij in het detentiecentrum onderzocht, dat vijf van hen na het bezoek naar de intensivecareafdeling voor baby's van een plaatselijk ziekenhuis werden gebracht.

"De omstandigheden waarin kinderen worden vastgehouden kunnen worden vergeleken met martelcentra", schreef zij. "Dat wil zeggen: extreem lage temperaturen, lichten die 24 uur per dag branden, geen toegang tot medische zorg, sanitaire voorzieningen, water of voldoende voedsel." Kinderen sliepen op betonnen vloeren, met een aluminium nooddeken als enig beddengoed.

Het centrum voelde erger aan dan een gevangenis, zei de arts tegen ABC News. "Het voelde simpelweg… wetteloos. Ik kan me niet voorstellen dat mijn eigen kind daar zou verblijven zonder er gebroken uit te komen."

Inspectie vindt ook veel problemen in detentiecentra

De advocaten waren niet de enigen die een detentiecentrum bezochten. Ook Democratische afgevaardigden uit het Huis van Afgevaardigden gingen op werkbezoek. Zij bevestigden de bevindingen van de advocaten. Afgevaardigde Alexandria Ocasio-Cortez vergeleek de faciliteit op Twitter met een concentratiekamp.

De inspectiedienst van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, een onafhankelijk orgaan, publiceerde op 2 juli een rapport over de omstandigheden in detentiecentra aan de Amerikaanse zuidgrens. Ook daarin worden overvolle cellen en een gebrek aan basisbehoeften beschreven.

Een aanzienlijk deel van de kinderen in de centra, 826 van de 2.669, werd langer vastgehouden dan het wettelijk maximum van 72 uur. De inspecteurs omschreven de situatie als een "tikkende tijdbom".

Voor zover bekend zijn er sinds het aantreden van de Amerikaanse president Donald Trump zeker 24 migranten, onder wie vijf kinderen, overleden terwijl zij in vreemdelingendetentie zaten.

Overvolle cellen in een grensstation van de Douane en Grensbescherming in de Texaanse plaats McAllen. (Foto: Department of Homeland Security)

Opvang migrantenkinderen moet 'veilig en schoon' zijn

De rechten en plichten rond de opvang van kindmigranten door de Amerikaanse douane zijn vastgelegd in de schikking van een rechtszaak uit 1997, Reno versus Flores, waarin staat dat alleenstaande minderjarigen in vreemdelingendetentie zo snel mogelijk moeten worden overgedragen aan ouders of andere familieleden. De faciliteiten waarin ze worden opgevangen moeten "veilig en schoon" zijn.

De regering-Trump kwam afgelopen week in de rechtbank van San Francisco met het argument dat "veilig en schoon" niet inhoudt dat de minderjarigen moeten worden voorzien van zeep, tandenborstels, tandpasta en andere basisbehoeften, omdat de centra in kwestie niet zijn bedoeld voor langdurige opvang.

"Staat u ons nu echt te vertellen dat een plek om te slapen geen deel uitmaakt van een veilige en schone omgeving?", vroeg rechter Marsha Berzon aan Sarah Fabian, de juriste die het woord deed voor het Amerikaanse ministerie van Justitie.

Nadat de advocaten de publiciteit opzochten en de Amerikaanse media massaal aandacht aan de kwestie besteedden, werden de 249 kinderen in het detentiecentrum in Clint overgebracht naar andere plekken. Enkele dagen daarna werd echter bekend dat er weer een groep van honderd kinderen naar het centrum was gebracht.

Democratische Congresleden bezochten het detentiecentrum in Clint. Afgevaardigde Alexandria Ocasio-Cortez vergeleek de centra met concentratiekampen. (Foto: AFP)

VS kampt met grote stroom migranten

De VS heeft momenteel te maken met een enorme stroom van vluchtelingen en andere migranten, veelal afkomstig uit Midden-Amerika. Tot nu toe zijn er dit jaar 610.000 mensen aangehouden die probeerden de grens over te steken. Onder hen zijn veel families, maar ook duizenden onbegeleide kinderen.

Minderjarige asielzoekers kunnen volgens de regels maar korte tijd in detentie worden geplaatst, waarna ze moeten worden opgevangen door een sponsor - meestal een familielid dat al in de VS verblijft. Onder Trump zijn de voorwaarden waaraan die sponsoren moeten voldoen aangescherpt. Ze mogen zelf bijvoorbeeld niet meer illegaal in het land zijn of in een woning verblijven waar ook illegalen wonen. Gevolg is dat sponsoren zich minder snel melden.

Trump gebruikt de problemen met migranten als pressiemiddel om de Democraten te overreden geld vrij te maken voor de muur die hij op de grens met Mexico wil bouwen.

Gedetineerde migranten vragen inspecteurs van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid om hulp vanuit een cel. De ruimte was bedoeld voor 41 mensen, maar bevatte 88 volwassen mannen, aldus de inspecteurs (foto: Department of Homeland Security).

'Beter dan waar ze vandaan komen'

Begin deze maand tekende Trump een wet die 4,6 miljard dollar vrijmaakt voor grensbescherming en de opvang van migranten. De Democraten wilden bepalingen laten opnemen die moesten voorkomen dat een deel van dat geld wordt gebruikt voor de muur. De Republikeinse meerderheid in de Senaat wist dat te voorkomen, waardoor de Democraten tandenknarsend akkoord moesten gaan met het wetsvoorstel.

Trump ontkende dat het de spuigaten uitloopt in de detentiecentra. "Veel van deze illegale migranten leven nu veel beter dan ze deden waar ze vandaan komen, en in veel veiligere omstandigheden", schreef hij in een serie berichten op Twitter.