De strijd tussen het Witte Huis en het Huis van Afgevaardigden is afgelopen week geëscaleerd. De Amerikaanse president Donald Trump wijst elk verzoek om informatie vanuit het Huis af. Die verzoeken zijn politiek gemotiveerd, meent hij.

"Ik bid voor de president van de Verenigde Staten", stelde Huisvoorzitter Nancy Pelosi, de machtigste vrouw binnen de Democratische Partij, donderdag op een persconferentie. "Ik zou willen dat zijn familie, zijn regering of zijn medewerkers een interventie organiseerden, voor het welzijn van het land."

Trump reageerde door zichzelf te omschrijven als een "extreem stabiel genie" en lanceerde een eigen aanval op de geestesgesteldheid van zijn tegenstander. "Gekke Nancy", noemde hij haar. "Ze is een puinhoop."

Wat is er aan de hand in Washington?

De verklaringen van Pelosi en Trump volgden op een ontmoeting tussen die twee en de voorzitter van de Democratische minderheid in de Senaat, Chuck Schumer. Daar zou over infrastructuur worden gesproken - een van de weinige onderwerpen waarover zowel Democraten als Republikeinen het in grote lijnen eens zijn.

Het liep anders. Pelosi hield vlak voor de bijeenkomst een persconferentie, waar ze Trump van een doofpotoperatie beschuldigde. De president liet weten dat niet te pikken en maakte na slechts drie minuten een einde aan het gesprek. Hij stelt dat hij niet bereid is met Democraten samen te werken op beleidskwesties als ze hun aanvallen op hem niet staken.

“Ik zou willen dat zijn familie, zijn regering of zijn medewerkers een interventie organiseren”
Democratische Huisvoorzitter Nancy Pelosi over Trump

Waarom beschuldigt Pelosi Trump van een doofpotoperatie?

Het startschot van de rumoerige week was het besluit van Don McGahn, oud-advocaat van het Witte Huis, om een dagvaarding van de justitiecommissie van het Huis naast zich neer te leggen. Hij deed dat in opdracht van Trump.

De leden van het comité wilden McGahn onder ede verhoren, omdat zijn verklaringen de hoeksteen vormen van een helft van het Ruslandonderzoek van speciaal aanklager Robert Mueller. Dat ging over Trumps mogelijke pogingen om de rechtsgang te belemmeren.

Eerder weigerde ook justitieminister William Barr te voldoen aan een dagvaarding uit het Huis. Hij weigerde parlementariërs een ongecensureerde versie van het Mueller-rapport te verstrekken. Het Huis heeft niet direct middelen voorhanden om gehoorzaamheid af te dwingen.

Vijf verschillende commissies binnen het Huis doen momenteel onderzoek naar de persoon van Trump, zijn presidentschap, familie en zakenbelangen. Het Witte Huis weigert elk informatieverzoek.

Botsing tussen grondwettelijke rollen van president en Congres

Er is een Engels werkwoord dat de opstelling van Trump naar het Huis van Afgevaardigden beeldend weergeeft: 'to stonewall'. De president zet systematisch een stenen muur tussen de parlementariërs en gegevens en getuigenissen waar zij op azen.

Dat roept de vraag op hoever de controlerende bevoegdheid van het Congres gaat, en hoe die zich verhoudt tot 'executive privilege'; het recht van een president om de communicatie met zijn naaste adviseurs geheim te houden, zodat hij vrijelijk met hen kan blijven spreken.

Trump trekt dat recht ver door: hij meent dat zijn topadviseurs "volledig immuun" zijn voor dagvaardingen vanuit het Congres.

Waarom weigert Trump medewerking aan het Huis?

Gevraagd waarom hij niet wil dat McGahn plaatsneemt in de getuigenbank, antwoordde de president deze week dat zijn advocaten slechts proberen het ambt van de president te beschermen. Het Huis heeft geen geldige juridische redenen voor hun dagvaardingen, aldus team-Trump.

Hetzelfde argument werd onlangs gebruikt in een poging te verhinderen dat een accountancybureau Trumps financiële gegevens vrijgeeft aan de toezichtscommissie van het Huis. Een rechter ("duidelijk eentje benoemd door Obama", smaalde Trump) sabelde die verdediging eerder deze week neer, maar de president gaat tegen die uitspraak in beroep. De Democraten voerden aan dat zij de financiële gegevens van Trump nodig hebben om vast te stellen of de wetgeving rond bestuurlijke ethiek moet worden aangescherpt.

Ook later in de week leed Trump een paar gevoelige nederlagen. Een rechter besloot op woensdag dat Deutsche Bank, die Trump jarenlang van ruime leningen voorzag, en de Amerikaanse bank Capital One zijn financiële gegevens mag overdragen aan het Huis. Hier zal Trump waarschijnlijk ook beroep tegen aantekenen.

Op dezelfde dag nam het parlement van de staat New York een wet aan die het mogelijk maakt om Trumps belastingaangiften vrij te geven.

Wat zijn de opties voor de Democraten?

De Democraten hebben moeite een eenduidige respons te vinden op de opstelling van het Witte Huis. Binnen het leiderschap van de partij tekenden zich naarmate de week vorderde meer breuklijnen af.

Er is een groep die aandringt op een afzettingsprocedure tegen Trump - impeachment. Het is mogelijk om een zogeheten afzettingsonderzoek in te stellen zonder de formele afzettingsprocedure in werking te zetten, zeggen zij. Deze groep vormt een minderheid, maar is wel vocaal en groeit gestaag. Na de radicalere nieuwe afgevaardigden op de linkervleugel van de partij gaan ook sommige partijbonzen langzaam om.

Huisvoorzitter Nancy Pelosi ziet niets in impeachment en wijst haar partijgenoten op de juridische successen van afgelopen week. Stay the course, houd de huidige koers aan, maant ze.

Huisvoorzitter Nancy Pelosi probeert haar Democratische partijgenoten te weerhouden van een politiek riskante afzettingsprocedure tegen Trump. (foto: AFP)

Afzettingsprocedure brengt risico's met zich mee

De schroom van Pelosi heeft zijn wortels in een politiek dilemma: impeachment kan een tweesnijdend zwaard zijn. Het geeft dagvaardingen meer gewicht en bundelt de krachtsinspanningen van de verschillende commissies in het Huis, maar de keerzijde is dat beschuldigingen van politieke vooringenomenheid op de loer liggen. Tijdens de tussentijdse verkiezingen van 1998 kwamen Republikeinse inspanningen om president Bill Clinton af te zetten de partij bijvoorbeeld op een pijnlijke afstraffing door de kiezers te staan.

Met de presidentsverkiezingen van volgend jaar in het vooruitzicht, is Pelosi huiverig om Trump een stok in handen te geven waarmee hij de Democraten tijdens de campagne kan slaan. Hij probeert een impeachmentprocedure uit te lokken door de Democraten te provoceren, stelt ze.

Er is geen waarzegger nodig om te voorspellen dat de president en de zijnen grif gebruik zullen maken van elke schijn van partijdigheid. Trump zal bij zijn verhaal blijven: de Democraten zijn zo bezeten van hun eigen politieke belangen, dat ze de macht van het Congres willen misbruiken om de 'heksenjacht' tegen hem voort te zetten.