De verkiezingen voor het Europees Parlement kunnen niet los worden gezien van het politieke klimaat in Den Haag. Wat zegt deze voorlopige uitslag over Nederland? Een overzicht.

Het was vooral een strijd tussen partijen die vóór en partijen die tégen Europa zijn. PVV, FVD, SP en Partij voor de Dieren vormden het eurosceptische geluid.

Van een 'Nexit' (PVV, FVD) tot 'Laat Brussel niet de baas zijn' (SP); het anti-Europese geluid leek aan kracht te winnen, maar zoals het er na de exitpolls naar uitziet, moeten deze vier partijen gezamenlijk zetels inleveren ten opzichte van de vorige verkiezingen.

Overigens zijn Nederlanders die uit de EU willen vertrekken nooit dicht bij een meerderheid geweest. Begin deze maand peilde I&O Research dat 16 procent voorstander van een Nexit is.

Dit gegeven zorgde zelfs voor enige troost bij de grote verliezer én pro-Europa-partij D66. Progressief linkse partijen (PvdA, GroenLinks) benadrukten dat het hen dit keer wel meezat, na recente verkiezingsoverwinningen van VVD (Tweede Kamer 2017, gemeenteraad 2018) en FVD (Provinciale Staten 2019).

PvdA: van 3 naar 5 zetels

Sinds de voor de PvdA desastreus verlopen Tweede Kamerverkiezingen van 2017 moest de partij nog twee nederlagen incasseren. Hoewel het gaat om exitpolls en dus geen officiële uitslag, lijkt de PvdA tot ieders verrassing met de meeste Nederlandse zetels richting Brussel te gaan en kunnen de sociaaldemocraten eindelijk weer eens lachen op een verkiezingsavond.

"Een bizarre comeback", zei PvdA-leider Lodewijk Asscher toen hij de exitpolls zag. Hoewel de uitslag waarschijnlijk te danken is aan het 'Timmermans-effect', zal de overwinning de negenkoppige fractie in Den Haag een boost geven richting de volgende verkiezingen.

VVD: van 3 naar 4 zetels

Begin dit jaar zei VVD-leider Mark Rutte nog doodleuk dat deze verkiezingen "niet zo relevant" zijn, totdat uit verschillende peilingen naar voren kwam dat zijn partij met FVD zou gaan uitmaken wie de grootste zou worden.

De VVD mikte op een tweestrijd met de partij van Thierry Baudet. Vorige week werd de campagne er volledig op ingericht, met een debat tussen de twee partijleiders een dag voor de verkiezingen. Rutte kon zich tegenover Baudet, die Nederland het liefst ziet vertrekken uit de EU, mooi positioneren als pro-Europees, zonder het lidmaatschap helemaal te omhelzen.

De liberalen worden net als bij de Provinciale Verkiezingen in maart opnieuw niet de grootste partij, maar winnen er wel een zetel bij. Rutte is vooral blij dat de meerderheid van Nederland heeft gekozen voor partijen die ín de EU willen blijven.

Rutte en Azmani van de VVD zijn blij met het resultaat. (Foto: ANP)

CDA: van 5 naar 4 zetels

Vanuit Den Haag bemoeide het CDA zich vergeleken met andere partijen weinig met de Europese campagne. Dat kan te maken hebben met het vertrek van partijleider Sybrand Buma, die burgemeester van Leeuwarden wordt.

Sinds het CDA in de regering zit, hebben de christendemocraten moeten inleveren bij de gemeenteraads- en Provinciale Statenverkiezingen.

Toch blijft het CDA een redelijk stabiele middenpartij. Pieter Heerma, de kersverse fractievoorzitter in de Tweede Kamer, spreekt van "een knappe prestatie". Het is niet veel meer, maar ook niet veel minder.

FVD: van 0 naar 3 zetels

FVD moet tevreden hebben toegekeken toen het een week voor de verkiezingen samen met de VVD de campagne domineerde. De partij van Thierry Baudet zou na de winst in de provincies en de Eerste Kamer opnieuw de grootste kunnen worden.

Nu eindigt FVD op plek vier. "Natuurlijk is dat ietsje minder dan de laatste peilingen", zei Baudet. FVD scoort wel het best als eurosceptische partij, maar ziet tegelijkertijd dat alle partijen in dat spectrum (ook PVV, SP en PvdD) moeten inleveren.

Derk Jan Eppink (rechts) en Thierry Baudet van FVD. (Foto: ANP)

GroenLinks: van 2 naar 3 zetels

GroenLinks ziet de uitslag vooral als één grote overwinning van progressief en links Nederland. De extra zetel die de partij waarschijnlijk heeft geboekt, is weer een overwinning voor partijleider Jesse Klaver.

Dit keer wordt GroenLinks alleen niet de grootste op links, maar Klaver is vooral blij dat het "negativisme" heeft verloren. "We knijpen in onze handjes."

Als we opiniepeiler Maurice de Hond mogen geloven, koos een vijfde van de GroenLinks-stemmer bij de gemeenteraadsverkiezingen nu voor de PvdA. Zo lijken de beide linkse partijen niet voor het eerst ten koste van elkaar te groeien.

D66: van 4 naar 2 zetels

Een hard gelag voor de partij die de meest pro-Europese campagne voerde. "Eerlijk is eerlijk: dit is voor ons natuurlijk wel een enorme teleurstelling", reageerde Tweede Kamerfractieleider Rob Jetten. D66 ziet alleen een lichtpuntje in het feit dat "het pro-Europese geluid" heeft gewonnen.

Ook de democraten hebben volgens De Hond last van het 'Timmermans-effect'. 14 procent van de kiezers die bij de gemeenteraadsverkiezingen nog op D66 stemden, kozen nu voor de PvdA.

Lange gezichten bij D66. De partij verloor flink. (Foto: ANP)

ChristenUnie en SGP: 2 zetels behouden

SGP en ChristenUnie trekken van oudsher samen op tijdens de Europese verkiezingen. Het electoraat is trouw, gezien het gegeven dat de partijen deze eeuw altijd twee zetels behaalden.

Dat lijkt nu niet anders. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers had het over een "mooie verkiezingsuitslag". Verrast zal hij niet zijn geweest.

SP: van 2 naar 1 zetel

SP-leider Lilian Marijnissen weet maar geen verkiezing te winnen. "Je hoopt op meer", zei ze na de exitpoll. Het drama zal compleet zijn als de socialisten de kiesdrempel uiteindelijk helemaal niet halen.

Net als GroenLinks en D66 lijdt de SP volgens De Hond ook fors onder 'Timmermans'. De socialisten zouden ten opzichte van de gemeenteraadsverkiezingen 12 procent van de kiezers aan de PvdA hebben verloren.

Het is extra pijnlijk dat de SP het anti-Europa-geluid met een anti-Timmermans-campagnefilmpje aan de man bracht. Het lukt de partij wederom niet de proteststem binnen te hengelen.

PVV: van 4 naar 1 zetel

De PVV vaart al jaren een anti-Europese koers en wil het liefst dat Nederland uit de EU vertrekt. Met die boodschap dreigt de partij bij deze verkiezingen de grootste verliezer te worden. Of dat volledig te wijten is aan de opkomst van FVD, is niet duidelijk.

Partijleider Geert Wilders laat weten met die ene zetel "keihard te knokken tegen het EU-monster, de islam en massa-immigratie".

Tenminste, als de PVV die zetel krijgt. Want volgens De Hond is het mogelijk dat de kiesdrempel niet wordt gehaald. Dat zou een afgang betekenen voor Wilders, die al jarenlang de partijregie strak in handen heeft. Verlies in Europa straalt op hem af.

50PLUS: van 0 naar 1 zetel

Voor het eerst kan 50PLUS waarschijnlijk iemand naar het Europees Parlement sturen. Vijf jaar geleden deed de ouderenpartij ook een poging, maar toen haalde ze het niet.

Zoals gebruikelijk voerde 50PLUS zo veel mogelijk campagne over de pensioenen; in dit geval met de centrale boodschap dat de Nederlandse pensioenen vooral een Nederlandse aangelegenheid moeten blijven. Wellicht sloeg die boodschap nu wel aan.

Partij voor de Dieren: van 1 naar 0 zetels

Partijleider Marianne Thieme droomde van een Europese dierenpartij, maar zo ver kwam het niet. Nu lijkt de Partij voor de Dieren zelfs de enige zetel te moeten inleveren.

In een eerdere versie van dit artikel werd geschreven over een 'eurosceptisch blok', bestaande uit FvD, PVV, SP en PvdD. Dit wekte ten onrechte de indruk dat deze partijen hetzelfde over de EU denken, terwijl alleen de twee eerstgenoemde voorstander zijn van een Nederlandse uittreding.