Het is zaterdag de tiende Koningsdag (voorheen Koninginnedag) na de aanslag in Apeldoorn. Karst T. reed in 2009 met een zwarte Suzuki Swift dwars door de menigte op de koninklijke familie af. Hij botste vervolgens tegen De Naald in de Gelderse plaats en kwam daarbij om het leven. Zeven anderen overleden ook. Hoe wordt de koninklijke familie, tien jaar na de aanslag, op Koningsdag beveiligd?

Mannen in donkere pakken met een mysterieuze zwarte koffer in de hand. Ze spieden rond en wijken niet van de zijde van de leden van de koninklijke familie. Ook zaterdag zullen ze weer te zien zijn, als koning Willem-Alexander Amersfoort aandoet om Koningsdag te vieren.

In de zwarte koffers zitten geen wapens. Het zijn opvouwbare kogelwerende schermen, die uitgerold kunnen worden als er zich een incident voordoet.

De beveiliging van het koningshuis tijdens Koningsdag is flink aangescherpt na de aanslag in 2009. "Er is duidelijk een tijd vóór en een tijd na Apeldoorn", zegt Rico Briedjal, voormalig beveiliger van de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) en tegenwoordig veiligheidsexpert en analist op het gebied van risicobeheer.

Vóór 'Apeldoorn' was Koninginnedag veel toegankelijker

"Vóór Apeldoorn was Koninginnedag veel toegankelijker. Het was echt een feest en veiligheidsmaatregelen moesten zo min mogelijk zichtbaar zijn. De koninklijke familie moest zeer benaderbaar en toegankelijk zijn, want dat was waarvoor de dag georganiseerd was."

Maar nadat Karst T. in 2009 tijdens de viering van Koninginnedag in Apeldoorn met een auto op het publiek inreed, veranderde dat. Briedjal was tijdens het incident zelf niet meer betrokken als beveiliger bij de DKDB. Hij vertrok twee maanden eerder.

"Je ziet dat na 'Apeldoorn' tijdens Koninginnedag, en later Koningsdag, zo veel veiligheidsmaatregelen zijn genomen, waardoor voor veiligheidsorganisaties die dag een van de hoogtepunten van het jaar is", weet Briedjal. "De veiligheidsdiensten zijn echt wel een paar volle weken bezig om die dag op een goede manier voor te bereiden. De route die de koninklijke familie aflegt, moet veilig zijn en de locaties waar de familie komt, moeten worden bezocht. Daarnaast moeten ook vluchtroutes worden vastgelegd voor als het toch misgaat."

Open karakter Koningsdag maakt beveiliging 'zeer moeilijk'

De veiligheid van de koninklijke familie moet tot in de puntjes geregeld zijn, maar het open karakter van Koningsdag maakt het volgens Briedjal "zeer moeilijk" om dat te realiseren. "Dat betekent dat je heel veel uit het zicht van het publiek moet laten gebeuren om die toegankelijkheid te behouden. Maar aan de andere kant moet je ook die maximale veiligheid bieden."

Een beveiliger denkt altijd vanuit cirkels, zegt Hans Slaman, jarenlang beveiliger van staatshoofden en en ambassadeurs en tegenwoordig eigenaar van een bedrijf dat vermogende families in Nederland beveiligt. "De binnenste ring is het dichtst bij de familie en daar gelden de strengste veiligheidsmaatregelen. Daaromheen zitten een tweede, een derde en mogelijk een vierde ring. Op die manier creëer je een veilige ruimte waarin mensen zich veilig moeten kunnen bewegen."

"Stel dat iemand kwaad in de zin heeft, dan moet die persoon meerdere ringen door voor hij bij de binnenste cirkel komt. Het is als beveiliger zaak dat je een potentiële dader zo vroeg mogelijk signaleert, zodat de persoon die je beveiligt de maximale tijd heeft om een veilig heenkomen te zoeken", aldus Slaman.

Roadblocks moeten een nieuwe aanslag als in 2009 in Apeldoorn voorkomen. (Foto: ANP)

'Mensen niet wijzer maken dan ze zijn'

Welke veiligheidsmaatregelen zichtbaar zijn en welke niet, wil een woordvoerder van de Landelijke Eenheid van de politie niet zeggen. "We willen mensen niet wijzer maken dan ze al zijn."

Briedjal kan daar, als voormalig beveiliger van de DKDB, wel wat over zeggen. "Het begint in de buitenste ring met openbare orde en veiligheid. Daar zijn reguliere politie-eenheden verantwoordelijk voor. Zware plantenbakken en betonblokken dienen als roadblocks om te voorkomen dat een aanslag zoals in Apeldoorn opnieuw gebeurt. Daarnaast zijn er heel veel opvallende politie-eenheden aanwezig."

Die agenten van de DKDB, die zich in de buurt van de koninklijke familie bevinden, zijn volgens de politiewoordvoerder "gewoon politiemensen". Ze hebben dus de uitrusting die elke agent bij zich draagt. "Daarnaast beschikken ze over extra wapens", aldus de woordvoerder. "Waar die zich bevinden kan ik niet zeggen. Geef je ogen in ieder geval goed de kost."

Slaman weet ook dat een politiehelikopter de veiligheid vanuit de lucht in de gaten houdt. "Hoe hoger je zit, des te groter de zichthoek die je hebt."

Het open karakter van Koningsdag maakt het beveiligers moeilijk. (Foto: ANP)

Agenten in burgerkleding signaleren afwijkingen

Daarnaast zijn er ook veel onzichtbare veiligheidsmaatregelen genomen. "Denk aan technische zaken als camera's, maar ook agenten in burgerkleding die zich in de menigte bevinden. Dat zijn mensen die zich puur bezighouden met eventuele afwijkingen signaleren."

Wie op Koningsdag langs de route staat die de koninklijke familie loopt, en goed om zich heen en omhoog kijkt, ziet ook al een hoop, zegt de politiewoordvoerder. "Denk aan agenten die zich op hoogte bevinden en met verrekijkers het publiek in de gaten houden", weet Briedjal.

'Geen scherpschutters op daken in Amersfoort'

Hij verwacht niet dat op Koningsdag scherpschutters op daken liggen. "In de basis worden scherpschutters alleen ingezet als er sprake is van een specifieke dreiging. Er moet dan echt een signaal zijn dat er een incident plaats kan gaan vinden", vertelt Briedjal.

"Als een scherpschutter wordt ingezet, moet er ook een bepaald mandaat zijn waarbinnen hij mag opereren", aldus de voormalig beveiliger van de DKDB. "In geval van een heel specifieke dreiging is dat redelijk af te kaderen, maar als er sprake is van een algemene dreiging moeten ze eerst binnen enkele seconden toestemming krijgen om te schieten. Doordat de snelheid van handelen dan wordt vertraagd, verdwijnt daarmee het effect van de scherpschutter."

Scherpschutters om Wilders te beveiligen

Zelf heeft Briedjal wel meegemaakt dat scherpschutters werden ingezet. "Dat had te maken met een extreem hoge dreiging rond Geert Wilders, kort na het uitbrengen van de film Fitna. Toen zijn er excessieve maatregelen genomen om zijn veiligheid te waarborgen."

Daarnaast weet Briedjal ook dat scherpschutters worden ingezet bij EU-tops en de Nuclear Security Summit (NSS) in 2014 in Den Haag. "Je ziet dat bij gebeurtenissen waar extreem veel hoogwaardigheidsbekleders komen die allemaal hun eigen persoonsgebonden risico's met zich meebrengen. Koningsdag is niet per definitie zo'n dag. Het inzetten van scherpschutters is echt een van de zwaarste middelen die we hebben in Nederland."

Amersfoort is klaar voor Koningsdag. (Foto: ANP)

Beveiligers proberen telkens schrikseconde weg te nemen

Op Koningsdag presteren beveiligers dus op de toppen van hun kunnen om de veiligheid van de koninklijke familie te waarborgen. Maar wat als het toch misgaat, zoals tien jaar geleden in Apeldoorn? "Een goed beveiliger reageert dan binnen één seconde", legt Briedjal uit. "Die is voortdurend bezig om de schrikseconde, die ieder mens heeft, weg te nemen door ervan uit te gaan dat elke stap het moment kan zijn dat er wat gebeurt."

"Daarnaast weten de beveiligers ook waar ze naartoe kunnen als er wat gebeurt. Van een schutter die vanuit het publiek ineens iets doet, tot een harde klap in de vorm van een explosief: er is met ieder scenario rekening gehouden."