Damesblad Libelle bestaat deze week 85 jaar. In die tijd heeft zowel de Nederlandse vrouw als het tijdschrift zelf grote veranderingen doorgemaakt. In hoeverre is de doelgroep veranderd, en kloppen de vooroordelen die over het lezerspubliek heersen?

De afgelopen 85 jaar is er volgens historica Els Kloek veel veranderd wat betreft de emancipatie van vrouwen. "In 1934 - toen de eerste Libelle uitkwam - hadden vrouwen kiesrecht, maar vrouwen waren tot 1957 handelingsonbekwaam, wat inhield dat ze na hun huwelijk volgens de wet eigenlijk niets meer te zeggen hadden."

Libelle in cijfers

  • Opgericht in 1934
  • 202.104 abonnees
  • Oplage van 262.331 exemplaren

Het leven van een vrouw zag er in die tijd daarom heel anders uit, licht Kloek toe. "Vrouwen kregen vaker en meer kinderen en werden minder oud dan nu, een veel groter deel van hun leven bestond uit moeder zijn. Ze waren bezig met de zorg voor hun gezin en de gezelligheid in huis."

Ondanks de handelingsonbekwaamheid van vrouwen in die tijd waren ze volgens de historica thuis wel de baas. "Als huisvrouw had je veel respect, aanzien en daarmee ook macht."

Hoofdredacteur Hilmar Mulder met de cover van de allereerste Libelle. (Bron: ANP)

Venster op de wereld

Een blad als Libelle was daarbij voor de lezeressen "een venster op de wereld", vertelt Kloek. "Daarin konden ze bijvoorbeeld reportages lezen over vrouwen in het buitenland, iets dat voor hen onbereikbaar was."

Franska Stuy, die van 1998 tot 2015 hoofdredacteur van Libelle was en nu haar eigen online magazine Franska heeft, legt uit dat de lezeressen vroeger "heilig geloofden in Libelle" en het blad zagen als een soort instituut dat antwoord kon geven op al hun vragen.

"Ze schreven brieven naar de redactie, waarin ze dan een vraag stelden over het recept uit het blad dat ze hadden gemaakt. Het kwam niet in ze op dat er een fout in het recept kon staan. Lang droeg de redactie iets uit als: wij weten het beter, en dat dachten de lezers ook."

“In Libelle las je hoe je een band moest verwisselen.”
Franska Stuy, voormalig hoofdredacteur Libelle

"In Libelle las je aan welke kwaal je leed, hoe je een band moest verwisselen. Nu is deze informatie zo te googelen en willen de lezeressen dingen horen die ze nog niet weten. Dat wordt steeds moeilijker. De wereld is veranderd, mensen zijn mondiger geworden."

'Door Libelle gingen vrouwen massaal aan de pil'

Voor het 85-jarig jubileum heeft de redactie van Libelle een remake van de eerste editie uit 1934 gemaakt en ook een onderzoek gehouden onder drie generaties vrouwen. "Dan merk je dat bepaalde interessegebieden van toen nu ook nog leven, zoals mode en koken", vertelt huidig hoofdredacteur Hilmar Mulder. "Sommige dingen veranderen nooit. In 1934 werd al geroepen dat je moet matigen met koolhydraten wanneer je wilt afvallen - en dat is nog steeds zo."

Volgens Kloek speelden damesbladen als Libelle een veel grotere rol in het feminisme dan wordt erkend. "In de bladen werd benadrukt dat je je als vrouw moest ontwikkelen en niet over je heen moest laten lopen, en dat er meer bestaat dan alleen breipatronen en aardappels koken."

"Libelle heeft er bovendien een grote rol bij gespeeld dat Nederlandse vrouwen als eersten in Europa massaal aan de pil gingen, hoorde ik van gynaecologen", voegt Stuy toe.

Mark Rutte met een lezeres op de Libelle Zomerweek. (Bron: ANP)

Margriet-lezer is anders dan die van Libelle

"Libelle is meer evolutie dan revolutie", stelt Mulder. "Libelle bracht artikelen over de pil en heeft bijgedragen aan een evolutie in de slaapkamer, woonkamer en eettafel. Op een makkelijke manier wordt alles bespreekbaar gemaakt, die maatschappelijke rol heeft Libelle altijd gehad."

Bij concurrent Margriet werd in 1970 de redactie binnengedrongen door de feministische actiegroep Dolle Mina. "Ze vonden dat vrouwen in dat blad werden gereduceerd tot huisvrouwen", vertelt Kloek daarover. In datzelfde jaar werd er in Libelle een special aan de Dolle Mina's gewijd.

Stuy benadrukt dat de Margriet-lezeres verschilt van de Libelle-abonnee. "Ik vond Libelle-lezeressen altijd wat vlotter. Dat zie je ook terug op de Libelle Zomerweek en de Margriet Winter Fair (de jaarlijkse evenementen die de bladen organiseren, red.), de bezoekers van de 'Fair' zien er toch een stuk behoudender uit, vond ik altijd."

“Sommige lezers kennen het blad beter dan jijzelf.”
Franska Stuy, voormalig hoofdredacteur Libelle

Toen Stuy in 1998 bij Libelle aantrad als hoofdredacteur, vond ze het blad nog erg behoudend. "Ik merkte dat de redactie ook - onterecht - te voorzichtig was. Vrouwen waren inmiddels veel mondiger geworden."

Waren lezeressen eerst alleen nog lezer of fan, zijn ze nu volgens Stuy ook recensent. "Hun mening delen ze op Facebook of in een WhatsApp-groepje. Sommige lezers zitten langer bij Libelle dan veel redactieleden en kennen het blad beter dan jijzelf."

Om die reden is Stuy ook met lezeressen gaan praten, om hen beter te leren kennen. "Als je je lezers kent, word je ze ook zelf een beetje. Ik wilde begrijpen wat zij leuk vinden."

Het Libelle Nieuwscafé, waar politici als Jesse Klaver en Thierry Baudet discussiëren met lezeressen. (Bron: ANP)

Dit mondde uit in meerdere initiatieven en ideeën die onder het bewind van Stuy werden uitgevoerd. Zo werd ontwerper Marcel Wanders voor een week lang aangesteld als artdirector/hoofdredacteur en hield het blad een seksenquête, waaruit bleek dat 25 procent van de lezeressen weleens is vreemdgegaan. "En we begonnen het Libelle Nieuwscafé, met de Nieuwscafé-krant erbij, en openden een door lezeressen gerunde bed and breakfast in Barcelona."

"Het blad moet blijven verrassen", stelt Stuy. "Elke vijf jaar een feestje is een leuke traditie, maar je wilt toch liever elke keer iets nieuws neerzetten."

Libelle krijgt weleens de kritiek truttig te zijn - onterecht, vindt Mulder. "Truttig zijn we niet, wel gezellig. Iedereen wil thuiskomen in een warm huis, waar iets lekkers op tafel staat. Dat zijn basale levensbehoeften, daar is niks truttigs aan. Libelle maakt het leven net iets leuker."

De komende 85 jaar

Maar wat is nou eigenlijk de houdbaarheid van Libelle? "Of het nog eens 85 jaar blijft bestaan, weet ik niet, maar zeker nog wel 25 jaar", denkt Stuy. "Er zit toch historie in dat blad. Je las het bij je oma, je moeder, en iedereen kent Jan, Jans en de Kinderen."

"85 jaar is heel ver weg, maar ik durf zeker te beweren dat we de honderd gaan aantikken", zegt Mulder. "We hebben veel lezeressen die al meer dan vijftig jaar geabonneerd zijn, en die geven het blad weer door aan hun kinderen en kleinkinderen."