Sinds donderdagavond ligt de Brexit-deadline niet meer op 30 maart, maar op 12 april. Die nieuwe datum lost alleen niks op. Voor plan A is nog altijd geen meerderheid. En wat het plan B moet zijn, is nog altijd totaal onduidelijk.

Terwijl de Britse premier Theresa May haar Europese collega's donderdagavond negentig minuten lang toesprak, werd er in Londen een speciale militaire eenheid opgezet voor de voorbereiding op de 'no deal-Brexit'. Dit gebeurde in een nucleaire bunker onder het ministerie van Defensie. Het is duidelijk dat 'no deal' wordt gezien als een rampscenario.

De optie die de EU noch de meeste Britten zien zitten, begint steeds fysiekere vormen aan te nemen: in een bunker in Londen, in de haven van Rotterdam waar voorbereidingen worden getroffen en ook in Brussel, waar 27 regeringsleiders tot middernacht in overleg zaten.

Behalve de datum is er maar weinig veranderd

Na uren overleg kwamen de Europese leiders met de volgende deal: als het May lukt om het terugtredingsakkoord komende week alsnog door het parlement te krijgen, krijgen de Britten uitstel tot 22 mei. Die tijd is nodig om de wetgeving door te voeren.

Er zijn maar weinig mensen die denken dat dit nu opeens wel lukt. De Franse president Emmanuel Macron zou de kans inschatten op 5 procent, aldus persbureau Reuters. De voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk, noemde dat "erg optimistisch".

Lukt het inderdaad niet, dan krijgen de Britten tot 12 april om met een plan B te komen. Willen ze langer uitstel, dan zullen ze waarschijnlijk mee moeten doen aan de Europese verkiezingen.

Die nieuwe deadline geeft wat ruimte om te ademen, maar behalve de datum is er maar weinig veranderd. Zo zal de EU niet opnieuw onderhandelen over de voorwaarden van het vertrek, kan May geen meerderheid vinden voor de deal en wordt een 'no deal' gevreesd in zowel Brussel als in Londen. Maar een uittreding zonder afspraken dreigt toch te gebeuren zolang de Britten niet weten wat ze dan wél willen.

Nog altijd weinig zicht op een oplossing

Het lijkt er alleen niet op dat de Britten plotseling een openbaring krijgen; niet onder leiding van May in ieder geval. Dat blijkt ook uit het gesprek dat ze donderdagavond voerde met haar Europese collega's. Dat gebeurde weliswaar achter gesloten deuren, maar volgens meerdere reconstructies kon May weinig antwoorden geven.

"Ze had geen plan, dus moesten zij (de EU-leiders, red.) er een voor haar verzinnen", liet een bron aan The Guardian weten. Of zoals Politico schrijft op basis van een andere bron: May kon geen helder antwoord geven op de vraag of ze haar deal erdoor krijgt of wat er daarna moet gebeuren.

Met andere woorden: 'no deal' ligt nog altijd op tafel en zoals de zaken er nu voor staan, is dat ook wat er daadwerkelijk gaat gebeuren. Tenzij het de Britse politici lukt om consensus te bereiken, iets dat de afgelopen twee jaar in het Brexit-proces niet is gelukt.

Wat nu?

Als de Britten volgende week wederom het terugtredingsakkoord wegstemmen, zijn er een aantal scenario's denkbaar.

  • 'No deal'. Dit is het standaardscenario. De Britten slagen er niet in om een plan B te bedenken of kiezen bewust voor een harde Brexit. Per 12 april maakt het VK dan geen deel meer uit van de Europese Unie. De grens tussen Noord-Ierland gaat dan waarschijnlijk (tijdelijk) dicht en handel wordt lastiger door hogere import- en exporttarieven. Dit brengt veel chaos en onduidelijk met zich mee.
  • May treedt af. Een ander lid van de Conservatieve partij neemt dan het roer over. De meest voor de hand liggende kandidaten, zoals Dominic Raab en Boris Johnson, hebben liever een 'no deal-Brexit' dan een zachte Brexit.
  • De hele Brexit wordt afgeblazen. Het Britse parlement kan altijd besluiten om dit te doen. May - en veel Britse politici met haar - voelen daar weinig voor.
  • Labour dient een motie van wantrouwen in. De grootste oppositiepartij heeft echter niet genoeg zetels en zal dus ook steun vanuit Mays eigen partij moeten krijgen. Hiervoor zal uitstel tot na 12 april nodig zijn. De Europese Unie zal waarschijnlijk eisen dat de Britten dan nog meedoen aan de Europese verkiezingen van eind mei.
  • Een nieuw referendum. Nog een optie waar May weinig voor voelt en waar extra uitstel voor nodig is. Wat dus ook betekent dat de Britten meedoen aan de Europese verkiezingen.
  • May roept nieuwe verkiezingen uit. Ook hier is extra uitstel voor nodig, net zoals bij de twee scenario's hierboven.
  • De Britten bedenken iets nieuws. Ze zouden zich bijvoorbeeld kunnen voegen bij Noorwegen en IJsland in de Europese Economische Ruimte (EER), wat wel betekent dat ze geen eigen handelsverdragen kunnen sluiten. Dit is iets waar weinig Conservatieven iets voor voelen. Ook hiervoor is extra uitstel nodig. En dus zouden de Britten dan waarschijnlijk mee moeten doen aan de Europese Verkiezingen.