Op 21 februari verwijderde Facebook, naar aanleiding van onderzoek van NU.nl, meerdere pagina's die met frauduleuze winacties persoonsgegevens probeerden te verzamelen. Hoe gingen deze pagina's te werk en wie maakten gebruik van de gegevens die met deze pagina's werden verzameld?

"Wie heeft er een tuin die toe is aan een renovatie?", plaatst de pagina Werk voor Thuis op 9 januari op Facebook. "Samen met onze sponsors mogen we een renovatie weggeven! Mogen wij 27 januari bij jullie langskomen? Like dit bericht en reageer met gedeeld!"

Op 14 januari hebben ruim 12.500 mensen dit bericht gedeeld. Ook NU.nl doet mee aan de winactie. Volgens het privébericht - dat we automatisch en vrijwel direct kregen - was het onze 'geluksdag': we zijn een van de twee winnaars.

In het Facebook-privébericht vertelt 'Amber' ons dat we de prijs kunnen claimen door op een link te klikken. De link leidt ons naar een website waar we een naam, e-mailadres, geboortedatum, woonadres, telefoonnummer en geslacht in kunnen vullen en gevraagd worden om akkoord te gaan met het ontvangen van reclame.

De tuinrenovatie hebben we nooit gekregen. Wel ontvingen we in 39 dagen tijd 179 e-mails van Green Flamingo, het bedrijf dat de website beheerde waar wij onze persoonsgegevens achterlieten.

Pagina's bestaan sinds najaar 2018

Op de Facebook-pagina's Meer voor Vrouwen en Testers Gezocht doet NU.nl ook mee aan soortgelijke winacties. Het is weer onze "geluksdag". We zijn opnieuw een van de twee winnaars. Naast een tuinrenovatie hebben we nu ook een vernieuwde keuken en badkamer gewonnen.

Voordat Facebook de drie pagina's donderdag verwijderde, hadden ze bij elkaar ruim 58.000 vind-ik-leuks. De twee grootste, Meer voor Vrouwen en Werk voor Thuis, waren sinds het najaar van 2018 actief, Testers Gezocht bestond sinds september 2016.

Wie zit er achter deze winacties?

De website waar je volgens deze Facebook-pagina's je gewonnen prijs kan claimen, is van het in Ierland gevestigde bedrijf Green Flamingo. Naast een formulier waar we onze gegevens moeten invullen, wordt de suggestie gewekt dat we onze tuin-, keuken- en badkamerrenovatie kunnen winnen.

Green Flamingo laat vrijdagmiddag in een reactie aan NU.nl weten dat zijn websites inderdaad via Facebook-pagina kunnen worden verspreid. "De promotors (van de webpagina's, red.) krijgen betaald voor hun promotie, zo lang het overeenkomt met onze strikte promotionele regels en voorschriften", schrijft het bedrijf.

Wat die regels en voorschriften inhouden, wordt niet duidelijk. Zo is niet duidelijk of Werk voor Thuis of een andere Facebook-pagina de regels van het Ierse bedrijf heeft overtreden.

Volgens Green Flamingo wint bij iedere winactie minstens één deelnemer een prijs. Ook is het volgens dit bedrijf altijd mogelijk om je af te melden voor de mails die een deelnemer, naar aanleiding van deelname aan een winactie, ontvangt.

Spam door deelname aan winactie

Na deelname aan drie winacties krijgen we in 39 dagen in totaal 224 e-mails: gemiddeld meer dan vijf per dag. Het grootste gedeelte (188 e-mails) wordt door Green Flamingo gestuurd. VakantieVeilingen.nl stuurt ons negentien e-mails. De overige zeventien komen van andere partijen.

De meerderheid van deze reclames zag er niet heel betrouwbaar uit: medium Christina wilde ons advies geven, er zou een nieuwe creditcard worden opgestuurd en we hadden ook de kans om in bitcoins te investeren.

Facebook-pagina's verwijderd

Emesa, het bedrijf achter VakantieVeilingen.nl, stelt in een reactie niet te hebben geweten dat het bedrijf toegang had tot het e-mailadres vanwege een misleidende winactie.

Het bedrijf zegt de gang van zaken te betreuren en belooft, naar aanleiding van de bevindingen van NU.nl, volledig te stoppen met het werven van nieuwe klanten met persoonsgegevens die via andere bedrijven zijn verkregen.

Facebook verwijderde, naar aanleiding van onze vragen, de drie pagina's die de onderzochte nepwinacties verspreidden, omdat ze volgens Facebook frauduleuze inhoud bevatten. Zeker zes andere Facebook-pagina's, waar soortgelijke winacties werden gepubliceerd, zijn ook verwijderd.

Mag je mensen misleiden met winacties?

Is het tegen de wet om mensen te vertellen dat zij een prijs hebben gewonnen - terwijl dat niet het geval is - in een poging om persoonsgegevens te verzamelen?

Als iemand akkoord gaat met het delen van zijn gegevens voor het ontvangen van reclame, mogen deze gegevens in principe gebruikt worden voor het versturen van promotiemails.

Het is echter niet toegestaan om te zeggen dat iemand iets heeft gewonnen, terwijl dat niet het geval is, om die persoon te verleiden om zijn gegevens in te vullen. Een woordvoerder van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) noemt het een oneerlijke handelspraktijk en dus tegen de regels.

Het is niet duidelijk of de ACM hier ook op gaat handhaven. "We moeten prioriteiten stellen. Bij meldingen van overtredingen nemen we verschillende dingen mee in onze beslissing of we ermee aan de slag gaan", zegt de woordvoerder. "Zoals: hoeveel mensen hebben hier last van, hoe groot is de geleden schade en kunnen we er ook echt iets tegen doen?"

'Denk na over waar je jouw gegevens achterlaat'

Wat kan je zelf eigenlijk doen om te voorkomen dat je trapt in een nepwinactie en je gegevens worden misbruikt?

"Ten eerste: als iets te mooi lijkt om waar te zijn, dan is het dat waarschijnlijk ook", aldus een woordvoerder van de Consumentenbond.

Daarnaast geeft hij het advies om na te denken over waar op internet je jouw gegevens achterlaat. "Jouw gegevens zijn het product waar de partijen achter dit soort nepwinacties geld mee verdienen. Dit soort acties leveren voor jou als consument meestal vooral spam op, maar gegevens die met dit soort methoden worden verkregen, worden ook relatief vaak voor andere vormen van oplichting gebruikt."