Een gescheiden moeder die niet meer in de liefde gelooft en een dochter die wil trouwen met een knappe Cubaan; de nieuwe film Verliefd op Cuba lijkt zich aan de vaste wetten van de romcom te houden. Wat zijn dat voor wetten? En waarom blijven we er, zeker in aanloop naar Valentijnsdag, keer op keer zo graag naar kijken?

In een van de eerste momenten van Love Actually wandelt Hugh Grant als nieuw verkozen minister-president zijn ambtswoning in, om daar een andere nieuweling te ontmoeten. Natalie (Martine McCutcheon) floept er door de zenuwen het ene na het andere scheldwoord uit. Maar er is een klik. Ook al komen de twee uit compleet verschillende milieus, hun korte wederzijdse glimlach spreekt boekdelen. Slechts een paar minuten zijn er in Love Actually nodig om het eind van dit verhaal te kunnen raden. En niemand die dat erg vindt.

Het succes van romcoms schuilt vaak juist in die vaste formule. Victor Lamme, cognitief neurowetenschapper aan de UvA, legt uit wat er in onze hersenen gebeurt bij een voorspelbare verhaallijn. "Zo'n formule zie je ook bij heel veel bedrijven. Het succes van McDonald's is mede te verklaren doordat het overal ter wereld hetzelfde is. Mensen houden in principe niet zo van verrassingen."

Hugh Grant en Martine McCutcheon in Love Actually.

Daar is een verklaring voor, legt de wetenschapper uit. "Achter onzekerheid schuilt angst, op een basaal niveau. En die angst vertelt je om ergens bij uit de buurt te blijven. Natuurlijk is het niet zo dat mensen nooit iets nieuws willen proberen, maar ons brein wordt in ieder geval gelukkig van precies weten wat je krijgt."

Met een veilige omlijning krijgen kijkers de garantie om onbezorgd te kunnen genieten. "Je weet dat er niets onzekers gaat gebeuren", vertelt Lamme. "Je krijgt geluk, schoonheid en liefde te zien, zwelgt in beloningen en zoetheid. Daar wordt een geluksgevoel mee losgemaakt. Handig als iedere vorm van onzekerheid daarbij afwezig is."

Veruit de meeste romcoms werken dus volgens een standaardpatroon. "Dat begint al bij de eerste ontmoeting", vertelt Marco Weijers, filmcriticus van De Telegraaf. "Die moet bijzonder genoeg zijn om te blijven kijken. Vervolgens zijn er obstakels nodig, want er zit altijd een enorme afstand tussen de twee mensen die elkaar uiteindelijk moeten krijgen. Anders zou de film maar vijf minuten duren."

Een romcom vraagt dus om personages die iets moeten overwinnen. Die iets van elkaar én van zichzelf moeten leren, voordat ze in elkaars armen kunnen eindigen. We zetten een aantal bekende types op een rijtje.

Het muurbloempje en de emotieloze losbol

Of je nou een sociaal onhandige dertiger bent (Bridget Jones) of een feeks van een leidinggevende (Sandra Bullock in The Proposal); de liefde is voor iedereen weggelegd. Romcoms starten vaak met het tegenovergestelde van zulke romantiek. Denk aan de oppervlakkige seksrelatie tussen Natalie Portman en Ashton Kutcher in No Strings Attached. Of aan rokkenjager Jack Black in Shallow Hal, die na een hypnose valt voor een obese Gwyneth Paltrow. Zo leert hij dat echte schoonheid van binnen zit.

En andersom kan dat natuurlijk ook. Barbara Sloesen kon in Zwaar Verliefd! maar niet geloven dat Jim Bakkum voor haar zou vallen. Terwijl dat uiteraard wel het geval was.

Dit gaat nooit werken... Toch?

Persoonlijkheden kunnen hard botsen. Maar als we iets weten van romcoms, dan is het wel dat mismatches een beproefd recept zijn voor een gelukkig einde. Hoe kan Hugh Grant als suffe boekhandelaar ooit een relatie krijgen met wereldster Julia Roberts? Kijk naar Notting Hill en vind het antwoord.

Roberts kreeg de omgekeerde situatie in Pretty Woman: past zij als prostituee wel in het luxeleven van Richard Gere? En zelfs als je gedwongen bent om iedere dag je liefde opnieuw te bewijzen, hangt er nog eeuwige romantiek in de lucht. Dat leerden we onder meer van Groundhog Day en 50 First Dates. In de eerstgenoemde film beleefde Bill Murray steeds dezelfde dag opnieuw. In die andere film moest Adam Sandler het hart van Drew Barrymore keer op keer veroveren vanwege haar geheugenverlies.

Bill Murray beleeft iedere dag opnieuw in Groundhog Day.

Plagen is kusjes vragen

Het kan er ook een stuk vijandelijker aan toe gaan. Soms beginnen voorbestemde personages als elkaars rivalen. Tom Hanks en Meg Ryan konden elkaar bijvoorbeeld in levenden lijve niet luchten, als concurrerende boekhandelaren in You've Got Mail.

De populaire scholier Freddie Prinze Jr. papte in She's All That alleen maar aan met lelijk eendje Rachael Leigh Cook om een prom queen van haar te kunnen maken. En in How to Lose a Guy in 10 Days werkte Kate Hudson aan een artikel over hoe ze vlug van een man af moest komen, terwijl Matthew McConaughey juist een weddenschap aanging om zo snel mogelijk een vrouw voor hem te laten vallen.

Filmideeën genoeg dus, maar vervolgens moeten ze ook nog goed worden uitgewerkt. Nadat alle pionnen op hun plek zijn gezet, kunnen de makers aan de slag om het hart van de kijker te veroveren. Ook daar zijn vaak vaste momenten voor.

De meet cute: eerste ontmoeting met voelbare klik

Bij de eerste ontmoeting moet er meteen een voelbare klik zijn, ook al hebben de hoofdpersonages dit zelf nog vaak niet door. Een moment van verwarring of onhandigheid, waarbij het eerste romantische zaadje wordt geplant. Jude Law wil in The Holiday bijvoorbeeld dronken bij zijn zus naar binnen strompelen, om daar vervolgens Cameron Diaz aan te treffen, die tijdelijk van huis is geruild.

Carice van Houten is ingepakt als cadeautje wanneer ze onverwachts in de armen van een prins belandt in Alles is Liefde. En in filmklassieker Singin' in the Rain schudt Gene Kelly een groep fans af door in de rijdende auto van een nietsvermoedende Debbie Reynolds te springen.

Gênante situaties door de hele film heen

Niet alleen de eerste ontmoeting hoeft ongemakkelijk te zijn. Beschamende momenten kunnen door de hele film heen blijven charmeren. In My Best Friend's Wedding klonk Diaz zo vals als een kraai in een karaokebar. In There's Something About Mary denkt ze haargel te gebruiken, terwijl Ben Stiller eigenlijk beter weet. En de American Pie-serie wijdde zelfs meerdere films aan gênante situaties.

Personages die dat soort momenten zelf bewust opzoeken zijn er ook. Denk maar aan Ryans gespeelde orgasme in When Harry Met Sally of de wilde dansscène van een bipolair koppel (Jennifer Lawrence en Bradley Cooper) in Silver Linings Playbook.

Meg Ryan en Billy Crystal in When Harry met Sally.

De eindzoen kan expres worden uitgesteld

Na uiteenlopende omwegen, misverstanden en aarzelingen volgt de langverwachte liefdesverklaring. Hoewel ook die climax nog expres kan worden uitgesteld. Michael Cera en Jonah Hill bleken zichzelf in Superbad bijvoorbeeld te veel moed te hebben ingedronken, met lachwekkende gevolgen. En het aantal romcoms dat vlak voor vertrek op het vliegveld nog maar nét goed afloopt, is niet meer op één hand te tellen. En toch blijven ze volop charmeren, zoals bij de eindzoen tussen de piepjonge Thomas Brodie-Sangster en zijn vlam in Love Actually.

"Een goede afloop hoeft trouwens niet altijd te betekenen dat mensen elkaar ook krijgen", voegt Marco Weijers toe. "Zo slim zijn filmmakers dan ook wel weer. Aan de horizon kan een nieuwe liefde wachten. Personages kunnen meer geleerd hebben over de wereld."

"De kracht van romcoms zit in het gevoel dat er aan kijkers wordt meegegeven", besluit de filmjournalist. "Er zit herkenning in de dingen die misgaan, in het feit dat romantiek lastig is. En een bevestiging in dat alles uiteindelijk goedkomt. Zo loop je vrolijker naar buiten dan toen je naar binnen liep."