Terwijl Britse politici met elkaar ruziën over een Brexit-akkoord, tikt de klok verder. De kans dat er helemaal geen deal wordt gesloten lijkt steeds groter te worden, en daarmee ook de kans op grote economische en maatschappelijke chaos. Maar wat zouden wij daar eigenlijk van merken, hier in Nederland?

Aanstaande dinsdag stemt het Britse Lagerhuis eindelijk over de 'vertrekregeling': het akkoord waar de Britse regering en de 27 resterende EU-landen anderhalf jaar over hebben onderhandeld. Eigenlijk zou de stemming al in december plaatsvinden. De stemming werd door Theresa May uitgesteld omdat ook zij zag dat er niet voldoende steun was voor haar deal.

Theresa May beloofde extra toezeggingen te krijgen vanuit Brussel, maar daar is weinig van terecht gekomen. Er wordt in dit stadium niet opnieuw onderhandeld, was de boodschap van de andere 27 landen. En daarmee is de kans dat het Theresa May dinsdag wel lukt klein.

“Dit komt neer op een vechtscheiding.”
Rem Korteweg

Dat de deal er komt is belangrijk omdat dit ook de voorwaarde is voor de zogenoemde 'transitieperiode’ - de periode waarin na de Brexit op 29 maart 23:00 (Britse tijd) alles eigenlijk nog bij hetzelfde blijft. In die periode kan er vervolgens verder worden onderhandeld over de nieuwe handelsrelatie en kan men zich voorbereiden op een leven buiten de EU. Maar zonder dit akkoord crashen de Britten als het ware uit de EU.

"Om even in huwelijksterminologie te spreken komt dit neer op een vechtscheiding", vertelt Rem Korteweg, Brexit-expert bij Instituut Clingendael. "Er worden dan dus geen afspraken gemaakt over de gezamenlijke inboedel, de bezoekregeling of de alimentatie."

Wat merken wij in Nederland van een eventuele nodeal-Brexit? Een aantal grote gevolgen op een rijtje:

De rekening van 39 miljard

De openstaande rekening voor de Britten is vastgesteld op 39 miljard euro. Als er een akkoord is, dan zullen zij dat bedrag nog overmaken naar de rekening van de Europese Unie. Maar als er geen akkoord is, dan zullen Europese landen dat zelf moeten betalen.

Korteweg: "Dat betekent voor Nederland een paar miljard extra bijdragen. En dat werkt weer door in de overheidsfinanciën. Het kan het verschil tussen een begrotingsoverschot of -tekort zijn."

Investeringen en dus ook pensioenen worden geraakt

Volgens cijfers van VNO-NCW heeft Nederland 170 miljard euro geïnvesteerd in het Verenigd Koninkrijk. Dat kan invloed hebben op onze pensioenen, legt Korteweg uit: "Pensioenfondsen hebben behoorlijk veel geld zitten in Brits onroerend goed."

Reizen wordt vervelender en lastiger

Brexit zal sowieso effect hebben op het reizen van en naar het VK, maar een nodeal-Brexit maakt het nog lastiger. Momenteel is er maar één securitycheck nodig bij reizen tussen het VK en de andere EU-landen: one stop security, wordt dat genoemd. Het ene land gaat er dan in feite van uit dat het andere land de veiligheidscontroles goed uitvoert, en dat dat niet nog een keer hoeft te gebeuren. Bij een nodeal-Brexit zal dat waarschijnlijk weer twee keer gebeuren.

"Dit zijn natuurlijk afspraken die allemaal gemaakt kunnen worden", vertelt Korteweg. "Maar de turbulentie wordt vooral veroorzaakt doordat er geen tijd is om al het papierwerk op orde te krijgen. Er is geen juridische vervanging voor de huidige samenwerking."

De marechaussee bereidt zich voor op alle scenario’s. In het geval van een nodeal-Brexit betekent dat dat Britten gaan gelden als "derdelanders", en dus aan een grondigere controle onderworpen moeten worden, net als alle andere niet EU onderdanen, legt een woordvoerder van de marechaussee uit. Schiphol wordt dus drukker.

Het heeft ook gevolgen voor de veiligheid

Bij een nodeal-Brexit is er ook geen mogelijkheid meer voor onze politie- en inlichtingendiensten om persoonsgegevens uit te wisselen. "Daar maken we best veel gebruik van, want het VK is een buurland", vertelt Korteweg. Dit heeft invloed op politiewerk met betrekking tot bijvoorbeeld jihadstrijders, maar ook op verloren paspoorten.

Als jij nu je paspoort verliest, dan ga je naar de politie en verschijnt jouw verloren paspoort in een database. Als het Verenigd Koninkrijk (VK) uit de EU crasht, dan vervalt ook die samenwerking. In dat geval zou het kunnen dat iemand die op jou lijkt makkelijker Nederland binnenkomt met jouw paspoort.

Korteweg: "Het kan best dat er een soort noodpleister wordt aangebracht, waarin wordt afgesproken dat de eerste twee, drie maanden na Brexit alles gewoon nog bij het oude blijft. Maar feit is dat dit een groot punt van onzekerheid is."

Het wordt lastiger om vis, bloemen en tomaten te exporteren

De Europese Unie is vooral een economische unie die draait om een hele hoop handel. Nederland wordt met name hard getroffen. Het VK is na Duitsland onze grootste handelspartner. Zo zijn wij de grootste exporteur van agrarische voedselproducten naar het Verenigd Koninkrijk. In 2016 exporteerden we voor 8,6 miljard euro aan 'agrifood' naar het VK.

Volgens VNO-NCW zou dat bij een nodeal-Brexit kunnen afnemen met 65 procent. Daarnaast exporteren we voor ongeveer een miljard euro aan bloemen, planten en bollen naar het VK. Nu gebeurt dat nog gratis, maar na een no deal-Brexit moeten daar invoerheffingen over betaald worden.

“Urk wordt dubbel geraakt”
Rem Korteweg

Werk je in de visserij, dan krijg je het ook lastig. Wordt er geen Brexit-akkoord gesloten, dan mogen vissers van de ene op de andere dag niet meer vissen in de Britse wateren. Ongeveer 40 procent van 'onze’ vissen komen uit Britse wateren.

"Urk wordt dubbel geraakt", vertelt Rem Korteweg van Instituut Clingendael. Dat is niet alleen een vissersdorp, maar er zit ook een grote visverwerkingsindustrie waar nu nog veel Britse vissers hun spullen laten verwerken. Bij een harde Brexit zullen zij hun volumes dus zien afnemen.

Om alle druk straks aan te kunnen mag de douane tussen de 750 en 930 nieuwe medewerkers gaan werven.

De haven van Rotterdam bereidt zich ook voor

Er wordt voor meer dan 54 miljoen ton per jaar vervoerd vanuit Rotterdam naar het Verenigd Koninkrijk. Over al die containers worden bij een harde Brexit allemaal extra checks en procedures uitgevoerd.

Havenbedrijf Rotterdam is zich al kwartalen aan het voorbereiden op het allerergste scenario, vertelt woordvoerder Leon Willems. Een nodeal-Brexit zal veel meer papierwerk betekenen voor de vrachtwagens die mee moeten op de ferry’s. Heeft er één de papieren niet op orde, dan kan de boot niet vertrekken.

“De intensieve controles door de douane en de Voedsel- en Warenautoriteit bij de ferryterminals kunnen zorgen voor vertragingen.” Dat zou vervolgens betekenen dat er dus fysiek ook meer ruimte vrijgemaakt moet worden voor de vrachtwagens. Simpel gezegd: is er genoeg parkeerruimte rond de haven?

Al deze zaken zijn niet per se permanent

Veel van de hier bovengenoemde zaken zijn best op te lossen, op termijn. Het probleem is dat die afspraken er gewoon nog niet zijn. Tijd om nieuwe afspraken te maken is er ook niet echt meer, voor 29 maart. Het zou dus goed kunnen zijn dat - als er geen deal komt - we een aantal maanden in een behoorlijk chaotische periode komen.

Hoe groot is de kans dat de Britten zonder deal uit de EU crashen? "Bij gebrek aan een echt alternatief is dit wel waar we op af stevenen", zegt Korteweg. "Waar ik me zorgen over maak is een 'no deal per ongeluk'. We willen het allemaal niet, maar het kan gebeuren."