De Democraten hebben donderdag de meerderheid in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden overgenomen van de Republikeinen. Dat is slecht nieuws voor de regering-Trump: na twee jaar van machteloosheid staan ze te springen om zich te laten gelden. Wat zijn hun plannen?

Met een meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat hadden de Republikeinen de afgelopen jaren een flinke troefkaart in handen. Ondanks het vaak omstreden beleid van de regering-Trump kon de oppositie geen vuist maken.

Dat beeld veranderde met de tussentijdse verkiezingen van afgelopen november. Er was een 'blauwe golf' voorspeld; de onvrede over de Amerikaanse president Donald Trump zou tot een monsterzege voor de Democraten leiden.

Die golf bleek eerder een kabbelende beek, maar de einduitslag - die enkele weken na de verkiezingen binnenkwam - liet inderdaad een omslag zien. De Democraten wonnen veertig zetels en eindigden op een totaal van 235 zetels, tegenover 199 voor de Republikeinen. Voor een meerderheid in het Huis zijn 218 zetels nodig.

De lichting nieuwe parlementariërs werd donderdag ingezworen. De Democratische partijveteraan Nancy Pelosi (78) werd voor de tweede keer in haar politieke carrière verkozen tot voorzitter van het Huis van Afgevaardigden.

De leiders van de Democratische Partij hebben een ambitieus pakket van hervormingen aangekondigd, waarmee ze al in de eerste maand willen laten zien een echte regeringspartij te zijn - en niet de "linkse meute" waarvoor Trump luidkeels waarschuwt.

'Shutdown' is meest prangende kwestie

Het meest acute probleem waar het nieuwe Huis mee aan de slag moet, is de sluiting van ongeveer een kwart van de federale overheid, vanwege een gebrek aan financiering. Die staat op het punt de derde week in te gaan. Zo'n 800.000 ambtenaren hebben in december geen salaris ontvangen. Ongeveer 350.000 van hen, de 'niet-essentiële medewerkers', zijn met verlof naar huis gestuurd.

De federale dienst voor personeelszaken (OPM) gaf de ambtenaren suggesties voor brieven waarmee ze om uitstel van huurbetalingen en andere vaste lasten konden vragen. Een suggestie dat de ambtenaren in ruil voor een verlaagde huur ook konden aanbieden klusjes in en rond hun woning uit te voeren, werd met veel hoon ontvangen. De publicatie was een foutje, beweerde de OPM later.

Trump en de Democraten geven elkaar de schuld voor de sluiting. Uit een peiling van Reuters/Ipsos bleek eind vorig jaar dat 47 procent van de respondenten Trump als eindverantwoordelijke zag, terwijl 33 procent vond dat de Democraten de 'shutdown' hebben veroorzaakt.

Nancy Pelosi, de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden (Foto:ANP)

Trump: 'Geen geld voor muur, geen heropening'

President Trump heeft het heropenen van de overheid gekoppeld aan zijn belangrijkste verkiezingsbelofte: een muur op de grens met Mexico. Als het Congres daar geen geld voor vrijmaakt (Trump wil nu 5 miljard dollar; de totale kosten van de muur zijn geraamd op 23 miljard dollar), blijft de shutdown in stand, aldus de president. Hij heeft gedreigd desnoods de hele zuidgrens op slot te zullen gooien.

Toen Trump halverwege vorige maand open leek te staan voor een compromis met de Democraten, werd hij onmiddellijk teruggefloten door invloedrijke extreemrechtse commentatoren als Ann Coulter. 'President zonder ruggengraat in een land zonder muur', luidde de kop van een column op de extreemrechtse nieuwssite Breitbart.

De president ontvolgde Coulter meteen op Twitter, maar lijkt haar terechtwijzingen wel in zijn oren te hebben geknoopt. Zo haalde hij dinsdag weer flink uit naar de Democraten. "Eén ding is nu bewezen: de Democraten geven niks om open grenzen en de criminaliteit en drugs die ze met zich meebrengen!", schreef hij.

Later op de dag leek hij de deur toch weer op een kier te zetten. "Grensbewaking, het 'muurding' en de shutdown zijn niet hoe Nancy Pelosi haar termijn als voorzitter wilde beginnen. Zullen we een deal sluiten?"

Democraten doen appel op Republikeinse senatoren

Aan de andere kant van het gangpad zijn de Democraten na twee jaar van politieke machteloosheid vastbesloten hun nieuwe meerderheid in het Huis te gebruiken om zich te profileren als een stabiliserende factor in Washington.

Het is niet duidelijk op welke punten Trump denkt de Democraten te kunnen vermurwen tijdens de onderhandelingen. De partij is net zo stellig als de president: er komt geen geld voor de muur. Hij kan 1 dollar van me krijgen, geen cent meer, sneerde Pelosi donderdagavond tegen journalisten.

Het eerste Democratische wetsvoorstel dat donderdag werd ingebracht moest de financiering van overheidsinstanties, zoals het ministerie van Binnenlandse Zaken en de Amerikaanse belastingdienst, veiligstellen tot september, het einde van het huidige belastingjaar. Het tweede voorstel heeft betrekking op het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, dat tot 8 februari zal worden gefinancierd. Het maakt ook 1,3 miljard dollar vrij voor grenshekken - maar niet voor een muur op de grens met Mexico.

Er is echter geen kans dat deze wetsvoorstellen zullen worden aangenomen in de Senaat en daarna zullen worden bezegeld met de handtekening van Trump.

'Wij kunnen prima regeren'

Een van de belangrijkere agendapunten voor de Democraten is een pakket aan regels op het gebied van politieke campagnevoering en corruptiebestrijding. Nieuwe wetgeving moet ervoor zorgen dat partijen en kandidaten voortaan transparant zijn over hun donoren, politiek gemotiveerde herindeling van kiesdistricten (gerrymandering) verbieden en het moeilijker maken om minderheden uit het stemhokje te houden.

Daarnaast wil de partij aan de slag met twee dossiers waarin de Democraten waarschijnlijk ook onder de Republikeinen wat steun kunnen verwerven: het terugdringen van de prijzen van voorgeschreven geneesmiddelen en het opknappen van de afbrokkelende Amerikaanse infrastructuur.

"Democraten en Republikeinen zijn het erover eens dat er iets aan de infrastructuur moet gebeuren", zegt Amerikadeskundige Victor Vlam. "Zo heeft de regering bekendgemaakt dat 60.000 Amerikaanse bruggen structurally deficient, structureel gebrekkig, zijn. Reparatie is noodzakelijk, en ook goed voor de economie."

Toch geeft hij de Democraten geen grote kans op succes. Naast verdeeldheid over hoe een ambitieuze aanpak van de infrastructuur gefinancierd moet worden, spelen ook meer indirecte politieke belangen een rol. "Ik zie niet zo makkelijk compromissen ontstaan, want zittende presidenten krijgen daar doorgaans de lof voor toegezwaaid. Zeker zestien Democraten in het Huis overwegen een gooi naar het presidentschap in 2020, dus die willen niet riskeren dat ze hun tegenstander helpen."

Democraten linkser dan ooit

Daarbovenop komt dat de nieuwe lichting congresleden anders is dan Washington gewend is. Vlam: "De Democratische fractie is aanzienlijk linkser geworden. Vrouwen en minderheden zijn veel beter vertegenwoordigd en de Progressive Caucus - de club van de meest linkse Democratische afgevaardigden - is gegroeid van tachtig naar honderd leden."

Die progressieve Democraten hebben agendapunten die mogelijk verder gaan dan acceptabel is voor de rest van de partij. Ze willen een vergaand klimaatakkoord - een 'Green New Deal' - en ingrijpende hervormingen op het gebied van wapenwetgeving en immigratie.

Met een Republikeins meerderheid in de Senaat zullen veruit de meeste Democratische wetsvoorstellen een stille dood sterven, maar wellicht spreken ze de kiezer aan. De verkiezingscampagne voor 2020 begon immers zodra de tussentijdse verkiezingen van vorig jaar voorbij waren.

Het enthousiasme van de nieuwe afgevaardigden kan de partij ook op andere fronten parten spelen. Waar Pelosi donderdag uitlegde dat een afzettingsprocedure tegen Trump geen enkele schijn van een politiek gemotiveerd proces mag hebben, was een uitspraak van de jonge afgevaardigde Rashida Tlaib aanzienlijk minder voorzichtig: "We're going to impeach the motherfucker."

President Trump (Foto: ANP)

Te veel lust tot onderzoeken is risicovol

Nu de Democraten de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden hebben, kunnen ze mensen dagvaarden onder ede te komen getuigen en kunnen ze vertrouwelijke documenten opvragen. Dat laatste kan bijvoorbeeld bij het Witte Huis, dat hun verzoeken de afgelopen twee jaar gewoon kon negeren.

Ze zullen hun nieuwe bevoegdheden gebruiken om zowel de persoon van de president als het functioneren van zijn regering uitvoerig door te lichten.

Wel zijn ze zich bewust van het grote gevaar dat Trump als antwoord een strategie gebruikt die ook in het verleden nuttig is gebleken: beweren dat de Democraten worden verblind door de politieke vete die ze tegen hem voeren.

Het toezichtscomité (oversight committee) van het Huis van Afgevaardigden was decennialang een wat saaie bedoening. In de late jaren negentig veranderde de Republikeinse spreker Newt Gingrich het in een politiek wapen.

Voorzitter Dan Burton gebruikte het comité om elke samenzweringstheorie over de toenmalige president Bill Clinton en diens familie te onderzoeken. Hij was er bijvoorbeeld van overtuigd dat de Clintons betrokken waren geweest bij de dood van hun adviseur Vince Foster in 1993. De Republikeinse afgevaardigde uit de staat Indiana beschoot zelfs een meloen met een pistool in zijn eigen achtertuin om te bewijzen dat het geen zelfdoding, maar moord was geweest. Hij vaardigde meer dan duizend dagvaardingen uit tegen de regering-Clinton.

De Republikeinen werden uiteindelijk hard gebeten door hun eigen strategie. Tijdens de congresverkiezingen in 1998 liet de Amerikaanse kiezer zien er niet van gediend te zijn. Ondanks de affaire-Lewinsky werd het de eerste keer in meer dan zestig jaar dat de partij van een zittende president zetelwinst behaalde in het Huis.

Democraten willen voorzichtig te werk gaan

De Democratische partijleiders Pelosi, Chuck Schumer (minderheidsvoorzitter in de Senaat) en de inkomende voorzitters van de verschillende Huiscomités hebben laten weten voorzichtig te werk te willen gaan, om een herhaling van 1998 te voorkomen. De resultaten van het Ruslandonderzoek van speciaal aanklager Robert Mueller moeten worden afgewacht, voordat het woord impeachment mag vallen, zei Pelosi.

De nieuwe meerderheidspartij in het Huis legt veel nadruk op hun bereidheid om met president Trump samen te werken. Het mag geen geheim genoemd worden dat eigenlijk niemand daar iets van verwacht.

"Dit is een historisch moment voor onze natie", zei Pelosi, toen ze donderdag werd ingezworen als voorzitter van het Huis. "Ik zweer dat dit Congres transparant, partijoverschrijdend en verenigend zal zijn, dat we zullen proberen handreikingen naar het andere kamp te doen, en om de scheidslijnen in ons land te overbruggen."

Onderwerpen om te onderzoeken

Nieuwswebsite Axios inventariseerde zeker 85 onderwerpen die de Democraten waarschijnlijk onder de loep zullen nemen. Sinds september vorig jaar werden 64 dagvaardingen waar Democraten in het Huis om verzochten geblokkeerd door de Republikeinse meerderheid.

Mogelijke onderzoeksonderwerpen:

- Belastingaangiften Trump

- Belangenverstrengeling familie Trump

- Inmenging Rusland in politiek VS

- Zwijggeld voor pornoactrice

- Reisverbod inwoners moslimlanden

- Scheiden migrantenfamilies aan grens

- Hulpverlening na orkaan Puerto Rico