Ahmed Aboutaleb is zaterdag tien jaar burgemeester van Rotterdam. De burgervader verwierf zowel nationale als internationale bekendheid door zijn harde uitspraken en directe manier van werken. Hoe zijn de afgelopen tien jaar verlopen?

Op 5 januari 2009 trad Aboutaleb aan als nieuwe burgemeester van de havenstad. "Tot groot genoegen van de linkse fracties in de stad", aldus Ruben Koops, journalist bij Het Parool. "Opstelten, zijn voorganger, was streng. Hij was een man van het aanpakken"

Koops schrijft samen met collega-journalist Elisa Hermanides een biografische schets over Aboutaleb, die medio 2019 uitkomt, en weet dus waar hij allemaal mee te maken heeft gehad. "Aan het begin van zijn termijn zei Aboutaleb dat het in Rotterdam wel heel erg veel over veiligheid ging. Hij vond juist dat er meer aandacht moest worden besteed aan het gebrek aan onderwijs."

Leefbaar Rotterdam, de grootste partij van de gemeenteraad, was van meet af aan sceptisch over het aantreden van de eerste burgemeester van Marokkaanse afkomst. "We moesten echt aan elkaar wennen", erkent fractievoorzitter Joost Eerdmans.

Ook het feit dat Aboutaleb een dubbel paspoort had, viel verkeerd bij de Rotterdamse fractie. Bij zijn aantreden kreeg Aboutaleb van raadslid Marco Pastors een lege envelop om zijn Marokkaanse paspoort op te sturen naar de koning van Marokko.

Aboutaleb trad op 5 januari aan als nieuwe burgervader van de stad. (Foto: ANP)

'Veiligheid is zijn eerste prioriteit'

Al vrij snel in zijn burgemeesterschap veranderde de mening van Aboutaleb over veiligheid. In augustus 2009, zeven maanden na zijn aanstelling, kwam een negentienjarige man om het leven bij een grote vechtpartij op het strand van Hoek van Holland. Zes anderen raakten gewond.

Aboutaleb bood zijn excuses aan voor het optreden van de overheid rondom de kwestie, maar Leefbaar Rotterdam vond dat niet genoeg en diende een motie van wantrouwen in. Hij had meer naar zijn eigen beleid moeten kijken, meende de partij.

Het zorgde voor een verandering in zijn aanpak. "Er was een dode gevallen, terwijl hij verantwoordelijk was", aldus Koops. "Daardoor stond hij op scherp, en je merkte dat daarna zijn stijl veranderde. Voor de rellen zei hij dat hij geen burgemeester zou worden bij wie alles in het teken van veiligheid zou staan. Sinds Hoek van Holland is het zijn eerste prioriteit."

"Daarin gaat hij soms ook te ver", vervolgt de journalist. "Hij is meerdere keren op zijn vingers getikt, bijvoorbeeld omdat hij een restaurant of bar te snel had gesloten na een schietpartij. Hij draagt veel zorg voor een veilig Rotterdam, soms vindt men dat hij daarin te ver gaat."

“'Veiligheid is zijn eerste prioriteit'”
Ruben Koops

Uitspraken na Charlie Hebdo zetten Aboutaleb in schijnwerpers

Na het moeilijke begin konden Leefbaar Rotterdam en de burgemeester elkaar beter vinden. "Hij heeft zichzelf in de loop der jaren zeer kundig ingezet", beaamt Eerdmans. Als voorbeeld noemt hij de uitspraken van de burgervader na de aanslag op de Charlie Hebdo-redactie in Parijs, waarmee hij zichzelf ook internationaal in de schijnwerpers zette.

Na de aanslag op het satirische weekblad in 2015, waarbij twaalf mensen om het leven kwamen, sprak Aboutaleb: "Als je het niet ziet zitten dat humoristen een krantje maken, ja... Mag ik het zo zeggen? Rot toch op!" Volgens Eerdmans toonde hij daarmee aan dat hij een straight forward bestuurder is, die zegt waar het op staat. "Daar houden wij van."

"Dat was een belangrijk moment", bevestigt Koops. "Mensen waren van die uitspraak onder de indruk. Dit was een westerse bestuurder die zei: als jij onze westerse waarden niet omarmt, dan ga je maar weg. Dat heeft een enorme indruk gemaakt. Daarmee werd hij zo populair dat hij zelfs naar het Witte Huis mocht voor een bijeenkomst over radicalisme en een ontmoeting had met vicepresident Joe Biden."

Aboutaleb houdt een toespraak tijdens een demonstratie naar aanleiding van de aanslag in Parijs. (Foto: ANP)

'Rotterdammers houden van stevige bestuurders'

Deze manier van werken, streng maar rechtvaardig, valt ook in de smaak bij Rotterdammers. In 2014 en 2015 werd Aboutaleb vanwege zijn daadkrachtige en verbindende houding door het vakblad Binnenlands Bestuur twee jaar op rij verkozen tot beste lokale bestuurder.

Marco Heijmen, van 2012 tot 2014 fractievoorzitter van de PvdA in Rotterdam en tot 2018 twaalf jaar lang raadslid, legt uit dat Rotterdam houdt van "stevige bestuurders", mensen die helder zijn in hun aanpak en de mouwen opstropen.

"Maar ze houden ook van mensen die nadenken en van mensen die dat combineren; stevig bestuur, maar ook bereid zijn om te filosoferen en de zachte kant te laten zien."

"Rotterdammers zijn echt trots op de burgemeester", vult Koops aan. "Hij is ongelofelijk populair, mede door zijn daadkracht. Er is ook een verhaal dat hij een keer met zijn dienstauto langs een winkel reed, toen hij zag dat er een diefstal werd gepleegd door een man met een motorhelm op."

"De dief rende vervolgens een station in, met Aboutaleb erachteraan, waar de burgemeester de metro stil liet zetten zodat een toevallig aanwezige agent de dief kon aanhouden. Dat soort verhalen maken hem enorm populair. Het zijn jongensboekverhalen."

“In de Rotterdamse raad moet je je mannetje kunnen staan”
Marco Heijmen

Aboutaleb is geen allemansvriend

Zijn typerende strenge stijl leidt er ook toe dat Aboutaleb geen "allemansvriend" is, meldt Eerdmans. In januari vorig jaar zei Aboutaleb in het radioprogramma Dit is de Dag dat elke moslim een beetje salafist is en dat hij zich in de kern geen zorgen maakt over het salafisme. Het kwam hem op veel kritiek te staan.

"Daar kon hij niet goed tegen", meent Eerdmans. "Hij werd daar een beetje kribbig van, en daar moet je boven kunnen staan." Die houding is volgens Heijmen niet helemaal terecht. "In de Rotterdamse raad moet je je mannetje kunnen staan. Tussen al die haantjes kan het niet zo zijn dat je niet bekritiseerd wordt".

Bestuursstijl door de jaren heen milder geworden

Door de jaren heen is de strenge bestuursstijl van Aboutaleb volgens de drie mannen wel milder geworden. Heijmen is van mening dat de burgemeester goed naar andere mensen kan luisteren en zich niet laat leiden door een fractie of gevoel. Dat leidt ertoe dat hij kan reflecteren op zijn ideeën en zijn mening openlijk bijstelt.

Daarbij noemt hij het Rotterdamse drugsbeleid als voorbeeld. Aboutaleb was een uitgesproken tegenstander van coffeeshops, maar na lange debatten durfde hij te zeggen: "Ik ben tot het inzicht gekomen dat het beter is om te reguleren". Heijmen: "Hij was bereid zijn eigen standpunten te herzien."

"Daarmee zie je dat hij milder is geworden", beaamt Koops. "Als er iets omstreden plaatsvindt, gaat hij toch kijken hoe hij het anders kan aanpakken. In eerste instantie schiet hij in de verdediging, maar je ziet dan een maand of jaar later dat hij toch milder is geworden in zijn aanpak."

“Aboutaleb is een selfmade man”
Ruben Koops

Harde houding mogelijk door achtergrond

Zijn harde houding zou volgens de journalist voort kunnen komen uit zijn achtergrond. Aboutaleb, geboren in het Rifgebergte in Marokko, kwam op vijftienjarige leeftijd naar Nederland, waar hij kwam te wonen in een Haagse achterstandswijk

"Aboutaleb is een echte selfmade man", aldus Koops. "Hij heeft zich ingezet voor de buurt, is hard gaan werken, de journalistiek ingegaan en heeft zichzelf echt onttrokken aan de wijk waar hij vandaan kwam. Die mentaliteit, van hard werken, legt hij ook op aan anderen. Hij is een grote doorzetter en verwacht dat ook van anderen, maar niet iedereen is zo slim en werkt zo makkelijk."

Heijmen en Eerdmans beamen dat. "Ik weet niet hoeveel uren hij in zijn agenda heeft staan, maar ik vraag me af hoe vaak hij thuis te vinden is", meldt Heijmen. "Hij heeft een hele passie voor de stad."

"Een ontzettende werklust", vult Eerdmans aan. "Hij zegt niet snel 'nee' en pakt alles op."

Burgemeester heeft neiging 'colleges' te geven in raad

Een kritiekpunt van Eerdmans is dat Aboutaleb nog weleens de neiging heeft een "college" te geven in de raad. "Daar willen mensen nog weleens geïrriteerd over raken. Het is een soort hooghartigheid."

Heijmen erkent dat Aboutaleb nog weleens te uitvoerig op onderwerpen in kan gaan als hij daar de kans voor krijgt, maar ziet het minder als een irritatiepunt: "Hij vindt dan dat het onderwerp dat verdient. Dat is soms heel mooi als hij prachtige verhalen vertelt voor groot publiek, maar het is natuurlijk niet nodig als een raadslid een simpele vraag stelt."

Aboutaleb 'weet wat er leeft in de stad'

Koops: "Aboutaleb heeft goed in de vingers wat er in de stad speelt. Een van zijn tactieken is ook om zelf op stap te gaan. Geen beveiliging, jasje aan, petje op en dan een eindje in Rotterdam gaan lopen en bij de bus wachten, kletsen met de mensen daar. Het is niet iets wat hij uren doet, maar daardoor heeft hij goed in de vingers wat er leeft in de stad."

Heijmen: "Soms denk ik wel: kom op man. Dat hij incognito de situatie op Rotterdam Centraal gaat bekijken, alsof mensen hem niet herkennen."

"Dat een burgemeester zich zo tussen de mensen bevindt is uniek in Nederland, maar het levert hem ook kritiek op", beaamt Koops. "Hij zou daardoor te veel op de incidenten zitten en niet op de grote lijnen letten. Maar de mensen op straat zijn blij met de aandacht."

Nog onzekerheid over derde termijn

De tweede termijn van Aboutaleb duurt nog tot 2021. In het televisieprogramma Buitenhof zei hij dat hij eind 2019 doorgeeft wanneer hij zijn keuze maakt voor een eventueel derde termijn, maar dat hij voorlopig nog niet is uitgekeken op de functie.

"Elke keer gebeuren er nieuwe dingen, worden er nieuwe besluiten genomen", laat hij in het programma weten. "En ik ben een betrokken burgemeester, ik ben er zelf graag bij. Daar zit altijd een houdbaarheidsdatum aan. Dat gevoel heb ik zelf niet, maar over een jaar misschien wel."