De Amerikaanse president Donald Trump heeft een zware week achter de rug. Terwijl speciaal aanklager Robert Mueller doorwerkt aan het eindrapport van zijn Ruslandonderzoek, wordt door juridische ontwikkelingen gestaag duidelijk hoe dicht dat onderzoek de persoon van de president is genaderd.

Ogenschijnlijk was de grootste klapper de bekentenis van Michael Cohen, de man die ooit bekend stond als 'Trumps pitbull' en zwoer dat hij een kogel voor zijn baas zou opvangen. Hij was meer dan tien jaar lang de persoonlijke advocaat en fixer van de New Yorkse vastgoedmagnaat, maar heeft zich nu tegen de president gekeerd.

Maar wat mogelijk grotere juridische gevolgen voor Trump gaat krijgen, zijn de verwikkelingen rond zijn oud-campagnemanager, Paul Manafort. Afgelopen maandag werd bekend dat diens schikking met de speciaal aanklager van de baan is, omdat Manafort Mueller en zijn team zou hebben misleid.

Ook besteedt Mueller veel aandacht aan een mogelijke link tussen het team van Trump en de klokkenluidersorganisatie WikiLeaks, die in 2016 Democratische e-mails publiceerde die waren gestolen door Russische inlichtingenmedewerkers. Mueller heeft daarvoor al twaalf Russen in staat van beschuldiging gesteld.

De speciaal aanklager bekijkt of WikiLeaks actief betrokken was bij de hack. Ook wordt onderzocht wanneer een oude vriend en bondgenoot van Trump, de lobbyist Roger Stone, over de plannen van WikiLeaks hoorde en wat hij vervolgens met die kennis deed. De hamvraag is of hij de Amerikaanse president op de hoogte bracht.

Michael Cohen: Trumps pitbull bijt nu naar de baas

Michael Cohen (52) verscheen donderdag in een rechtszaal in New York, waar hij bekende het Congres te hebben voorgelogen. Die leugens betroffen een bouwproject dat de Trump Organization al geruime tijd van de grond probeerde te krijgen: een Trump Tower in de Russische hoofdstad Moskou. De bekentenis is onderdeel van afspraken tussen Cohen en Mueller, aan wie de oud-advocaat zijn volledige medewerking heeft toegezegd.

De inlichtingencommissies van het Huis van Afgevaardigden en de Senaat deden vorig jaar onderzoek naar mogelijke Russische inmenging in de Amerikaanse politiek. Tijdens een hoorzitting achter gesloten deuren in oktober werd met Cohen gesproken over het Trump Tower-project in Moskou.

De advocaat, toen nog werkzaam voor Trump, verklaarde onder meer dat er na januari 2016 niet meer aan die plannen was gewerkt. Er zou niet zijn gesproken met Russische overheidsfunctionarissen. Ook zei Cohen beperkt contact met zijn baas en diens familieleden te hebben gehad over het project.

Die verklaring klopte op meerdere punten niet, geeft hij nu toe. Uit de rechtbankpapieren blijkt dat Cohen wel in contact stond met hooggeplaatste functionarissen in het Kremlin, onder wie de assistent van Poetin. De onderhandelingen over de Moskouse wolkenkrabber stopten niet in januari 2016, maar duurden voort tot juni - zes maanden later dan verklaard.

Bovendien waren de gesprekken met Trump "uitgebreider" dan hij destijds had gesteld, aldus Cohen. Ook zou hij wel degelijk met familieleden van de president hebben gesproken over de voortgang van het project.

"Ik legde deze valse verklaringen af om de samenhang met de politieke boodschappen van individu 1 te bewaken en uit loyaliteit aan individu 1", zei Cohen in de rechtszaal. Hij heeft al eerder gezegd dat met 'individu 1' Trump wordt bedoeld.

Eerder had Cohen al toegegeven dat hij degene was die zwijggeld betaalde aan twee vrouwen die beweren een affaire met Trump te hebben gehad. Donald Trump was op dat moment al kandidaat voor het presidentschap.

Omdat de betalingen moesten voorkomen dat de verhalen van de vrouwen zijn campagne zouden schaden, werd er een politiek doel mee gediend, terwijl ze niet als zodanig werden opgegeven. Daardoor waren de betalingen mogelijk overtredingen van de wet op campagnefinanciering.

Bekentenis vooral politiek pijnlijk

De nieuwe bekentenis van Cohen is pijnlijk voor Trump, omdat de voorverkiezingen in juni 2016 al waren begonnen. De Amerikaanse president heeft sinds 2016 zeker 23 keer publiekelijk verklaard dat hij "niets met Rusland te maken had" en "geen deals", "geen investeringen" en "geen zaken" in dat land deed.

Als kan worden bewezen dat dit wel het geval was, kan dat politiek schadelijk zijn. Het zou betekenen dat Trump als kandidaat voor het hoogste ambt van het land tegen het Amerikaanse volk heeft gelogen over zijn belangen in het buitenland.

Mogelijk kan de bekentenis van Cohen ook juridische gevolgen hebben, hoewel nog niet duidelijk is waar die precies uit zouden bestaan. Trump leverde vorige week geschreven antwoorden op vragen van Mueller. Nu is de vraag of die in tegenspraak zijn met de bekentenis van Cohen.

Advocaat Preet Bharara, hoog aangeschreven om zijn felheid in de strijd tegen corruptie in zijn tijd als hoofdofficier van justitie in New York, schreef op Twitter: "Als dat zo is, en Cohens versie van het verhaal kan worden bevestigd, dan is Trump schuldig aan het afleggen van een valse verklaring."

Trump noemt Cohen een leugenaar

Een zichtbaar geagiteerde Amerikaanse president verwees de bekentenis van Cohen donderdag naar het rijk der fabelen. Vlak voordat hij naar de G20-top in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires vertrok, vertelde Trump journalisten op het gazon van het Witte Huis dat Cohen "een zwak figuur en een niet heel slim figuur" is. "Hij heeft een lange gevangenisstraf gekregen. En nu probeert hij een veel kortere straf te krijgen door dit verhaal te verzinnen."

Trump ontkende wederom financiële belangen te hebben in Rusland. Het wolkenkrabberproject zou een losse flodder zijn geweest, waar nooit iets concreets van kwam. "En als ik het wel had gedaan, was daar niets mis mee geweest", voegde hij daaraan toe."Als ik president zou worden, betekende dat niet dat ik geen zaken mocht doen."

Terwijl de Amerikaanse president in Air Force 1 naar Buenos Aires werd gevlogen, maakte hij bekend dat zijn geplande ontmoeting met de Russische president Vladimir Poetin op de top niet doorgaat. Vanwege de crisis in Oekraïne, aldus Trump.

Paul Manafort: dubbelspion met een geklapte deal

Paul Manafort, de zakenman (69) die in 2016 kortstondig de presidentscampagne van Donald Trump leidde, werd in augustus door een jury in Virginia schuldig bevonden aan belastingontduiking en bankfraude.

Manafort was in het verleden actief als adviseur van de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj en sluisde zijn verdiensten weg naar banken in belastingparadijzen. De beschuldigingen tegen hem kwamen boven water door het werk van Mueller, die de autoriteit heeft om alle strafbare feiten die hij tijdens zijn Ruslandonderzoek tegenkomt op te volgen.

Er dreigde een tweede rechtszaak tegen Manafort, onder meer wegens witwassen. Het risico dat hij levenslang achter de tralies zou verdwijnen was zo groot, dat de oud-campagneleider eieren voor zijn geld koos en een schikking met Mueller trof.

Manafort verklaarde zich schuldig aan samenzwering tegen de Verenigde Staten en beloofde "volledig open en oprecht" mee te werken aan het Ruslandonderzoek. In ruil werd de tweede zaak tegen hem afgeblazen.

Die afspraak klapte afgelopen maandag. Mueller maakte bekend Manafort in staat van beschuldiging te stellen, omdat hij zou hebben gelogen tegen de onderzoekers. Wat die leugens zouden zijn geweest, is nog niet duidelijk.

Wat wel bekend werd, is dat de advocaten van Manafort nauwe contacten met de advocaten van Trump onderhielden en hen briefden over de gesprekken tussen Manafort en het team van Mueller.

Manaforts rol als dubbelspion zal hem niet in dank zijn afgenomen door de speciaal aanklager. Het wekt de schijn van belemmering van de rechtsgang. Trump kwam in dat opzicht al eerder in opspraak, omdat hij oud-veiligheidsadviseur Michael Flynn een hand boven het hoofd probeerde te houden, FBI-directeur James Comey en justitieminister Jeff Sessions de laan uit stuurde en regelmatig lijkt te hebben overwogen Mueller te ontslaan.

Mueller licht 'leugens' Manafort nog toe

Een interessante kanttekening is dat de toelichting die door de rechter van Mueller wordt verwacht, de oud-FBI-directeur een zeldzame gelegenheid biedt om zijn bevindingen in de openbaarheid te brengen. Zijn eindrapport van het Ruslandonderzoek is in eerste instantie alleen bedoeld voor de ogen van congresleden.

Manafort was een van de personen die aanwezig waren tijdens een omstreden ontmoeting in Trump Tower in New York in 2016. Medewerkers van Trump troffen daar een advocate in Russische overheidsdienst, die beweerde belastende informatie over Hillary Clinton te bezitten. In zijn geschreven antwoorden op de vragen van Mueller beweert president Trump niet op de hoogte te zijn geweest van die bijeenkomst.

Trump kan in de regel amper genoeg woorden vinden om te beschrijven hoe groot zijn afkeer van zijn oud-advocaat Michael Cohen is. Paul Manafort kan op een stuk meer waardering van de president rekenen. Hij is onschuldig en zijn veroordelingen zijn een groot onrecht, heeft Trump meerdere keren gezegd. In de afgelopen weken besprak hij ook regelmatig de mogelijkheid dat Manafort een presidentieel pardon krijgt. Ook dat riekt naar belemmering van de rechtsgang, voeren critici aan.

Roger Stone: Wat wist hij, en wanneer?

De derde voormalige vertrouweling van de Amerikaanse president rond wie er afgelopen week belangrijke ontwikkelingen plaatsvonden, is de flamboyante lobbyist Roger Stone (66).

Op dinsdag lekte een compagnon van Stone, Jerome Corsi, een concept van een schikking tussen hem en de speciaal aanklager. Hoewel het gaat om een eerste versie, geeft het document een indruk van de koers die Mueller is ingeslagen.

In de conceptschikking staat dat Corsi, conservatief auteur en oud-werknemer van samenzweringssite Infowars, mogelijk zal worden vervolgd voor zijn rol in de kwestie rond de gehackte Democratische e-mails.

Volgens de schikking gaf Stone Corsi in juli 2016 via een e-mail de opdracht WikiLeaks-oprichter Julian Assange te bezoeken in de Ecuadoriaanse ambassade in Londen. Dat gebeurde een paar dagen nadat WikiLeaks een lading gehackte e-mails en andere documenten van de Democratische Partij had gelekt.

Stone wilde dat Corsi uitzocht of WikiLeaks nog meer potentieel schadelijke informatie over de Democraten had. Een paar weken later schreef Stone op Twitter: "Vertrouw me, Podesta zal spoedig aan de beurt zijn", waarmee hij verwees naar Clintons campagnevoorzitter, John Podesta. Tien weken na Stone's e-mail aan Corsi lekte WikiLeaks de gehackte e-mails van Podesta.

Stone heeft ontkend te hebben geweten dat WikiLeaks meer gestolen e-mails ging publiceren. Volgens Corsi werd hem gevraagd mee te denken over een aannemelijke verklaring voor de tweet. "Ik was gewoon bezig met politiek roddelen", zei Stone later tegen The Washington Post.

Het is bekend dat Stone een aantal nachtelijke telefoongesprekken met Donald Trump voerde, maar niet wat toen werd besproken. Mueller zal willen ontdekken wat de president op voorhand wist over zowel het WikiLeaks-lek als de ontmoeting met de Russische advocate in Trump Tower.

“Ik legde deze valse verklaringen af om de samenhang met de politieke boodschappen van individu 1 te bewaken en uit loyaliteit aan indivu 1”
Michael Cohen

Wat betekenen deze ontwikkelingen voor Trump?

Concreet bewijs dat de Amerikaanse president in zijn tijd als kandidaat samenspande met de Russen is er nog niet, maar intussen is wel duidelijk dat Mueller en zijn team de kringen rond Trump zijn binnengedrongen. Naast Michael Cohen, Paul Manafort en Roger Stone bestaan er ook verdenkingen over de rol van andere Trump-getrouwen, zoals zijn schoonzoon Jared Kushner en zijn oud-veiligheidsadviseur Michael Flynn.

Het is nog niet duidelijk wanneer Mueller zijn eindrapport zal afronden, maar er verschijnen steeds meer tekenen die erop duiden dat de ontknoping nabij is.

Naar het zich laat aanzien, wordt het moeilijk om juridisch sluitend aan te tonen wat de president wist en wanneer hij het wist. De grootste risico's voor Trump lijken te liggen in het feit dat Mueller niet alleen kijkt naar zijn politieke loopbaan, maar ook het familiebedrijf Trump Organization uitgebreid onder de loep neemt. 

Zoals journalist Adam Davidson in april van dit jaar schreef in The New Yorker: "Ik ken niemand die het bedrijf van Trump serieus heeft onderzocht en niet gelooft dat er een grote kans is dat daar ongebreidelde criminaliteit wordt aangetroffen."