Sinterklaas heeft zaterdag bij de landelijke intocht in Zaanstad enkel roetveegpieten aan zijn zijde. Maar hoe zit dat bij de intochten in andere gemeenten? Staan er alleen maar zwarte pieten op de stoomboot of zien we een ander beeld? Een rondje langs de grootste en kleinste gemeenten van Nederland.

De allereerste uitgezonden intocht van Sinterklaas vond op 22 november 1952 in Amsterdam plaats. De goedheiligman werd vergezeld door 21 zwarte pieten op "brommende scooters" en begroet "door het zoetste kind van Amsterdam", zo stond de volgende dag in de krant.

Meer dan zestig jaar later is het beeld enigszins veranderd. Sint wordt bij zijn aankomst in de hoofdstad niet vergezeld door 21 pieten, maar door 455 die op 43 boten en verschillende praalwagens in de stad aankomen.

Bij deze grote intocht gebruikt Amsterdam sinds 2014 alleen nog 'schoorsteenpieten', die zwarte vegen op hun wangen hebben van de roetvegen uit de schoorsteen. Ook werden bij de sinterklaasintocht vorig jaar nieuwe pruiken en pakken geïntroduceerd, geïnspireerd op de kostuums van Spaanse edellieden uit de zestiende eeuw.

"We herbergen ten minste tachtig nationaliteiten in de stad", meldt de woordvoerder van Stichting Sint In Amsterdam. "Als we willen dat alle kinderen zonder nare gevoelens het feest mee kunnen vieren, zullen we moeten bekijken hoe we de uitvoering van Piet vorm gaan geven. Mede daarom is de rol en het uiterlijk van Zwarte Piet in de hoofdstad de afgelopen jaren sterk veranderd."

'Toegankelijk houden voor iedereen'

Ook in andere grote steden, waaronder Utrecht, Den Haag en Almere, wordt alleen gebruikgemaakt van roetveegpieten. De drie steden benadrukken multiculturele steden te zijn en het feest "toegankelijk te willen houden voor iedereen".

"Met name voor de kinderen, zodat zij allemaal een leuke tijd hebben en het voor iedereen een mooie dag is", meldt de voorzitter van Stichting Stadsontspanning Utrecht, de organisator van de intocht.

"Voor Den Haag is het vooral van belang dat de magie van het kinderfeest gewaarborgd blijft", valt te lezen in een verklaring van de gemeente. In de hofstad lopen tijdens de intocht honderden pieten rond, "zwart geveegd van het roet".

'Achterban heeft duidelijke voorkeur'

Andere grote steden in Nederland, waaronder Leeuwarden, Tilburg, Arnhem, Maastricht en Amersfoort, hebben voor een traditioneler uiterlijk van Piet gekozen, vooral vanwege de duidelijke voorkeur van de achterban.

"Elk jaar gaan we opnieuw met elkaar in gesprek", meldt een woordvoerder van de stichting in Leeuwarden, "maar we merken dat de voorkeur van de inwoners uitgaat naar bruine pieten."

Ook in Amersfoort is het merendeel van de achterban, zo'n 95 procent volgens de organisatie, voor het traditionele uiterlijk van de Pieten. "Dan moet je daarnaar luisteren", aldus een woordvoerder van Sinterklaas Stad in Amersfoort. "Anders is het een te snelle verandering."

In de vijf gemeenten is Piet echter al langer niet uitsluitend zwart, maar donkerbruin of een mix van donkerbruin en zwart. Daarnaast zijn vaak andere kenmerken van het traditionele uiterlijk, zoals gouden oorringen en rode lippenstift, verdwenen.

“Wij hebben bijvoorbeeld een Bob de Bouwerpiet en K3-pieten”
Organisatie Eindhoven

'We spelen in op de beleving van de kinderen'

In een aantal steden, waaronder in Eindhoven, dragen de pieten ook geen traditionele kleding, maar zijn het typetjes met uitbundige kleding en pruiken. "Wij hebben bijvoorbeeld een Bob de Bouwer-piet en K3-pieten", meldt de Eindhovense organisatie van de intocht. "Zo spelen we in op de beleving van de kinderen. De basis is wel donkerbruin, maar met zo veel karakters en kleur, letten de kinderen daar helemaal niet op."

Ook de intocht in Leeuwarden kent speciale hulpen van de Sint. Omdat de stad in 2018 de Culturele Hoofdstad van Europa is, lopen er vier pieten met het logo van dit initiatief op hun gezicht rond.

'Je moet niet blind zijn voor de ontwikkelingen'

Enkele Nederlandse steden kiezen ervoor een mix aan te houden, zoals Groningen en Apeldoorn. "Het is een afspiegeling van de discussie", meldt de voorzitter van de Vereeniging voor Volksvermaken in Groningen.

"We volgen het landelijke beeld, vooral omdat we vinden dat je niet blind moet zijn voor de ontwikkelingen, los van je eigen opvattingen."

Naast Apeldoorn en Groningen, kent ook Leiden een verdeling van traditioneel geklede pieten en roetveegpieten, namelijk 50 procent zwarte pieten en 50 procent 'schoorsteenpieten', met vegen roet op hun wangen.

"Volgend jaar willen we het liefst naar 100 procent, zodat het weer een feest wordt voor alle kinderen", aldus een woordvoerder van Centrum Management Leiden. "Het kinderplezier moet voorop staan."

“"Het kinderplezier moet voorop staan"”
Centrum Management Leiden

'Vooral een Randstedelijk dilemma'

In de kleinere gemeenten van Nederland, zoals Marum, Renswoude en Baarle-Nassau, speelt de discussie een minder grote rol. Meerdere gemeenten en verenigingen stellen dat bij hun intocht de pieten traditioneel geschminkt worden.

Veel sinterklaasverenigingen en -comités in de kleinere gemeenten geven liever geen uitleg over de pieten, uit vrees voor nare reacties. Maar om verschillende redenen kiezen vrijwel al deze verenigingen voor traditionele pieten.

De verenigingen laten weten de discussie wel te volgen, maar dat het debat niet in hun gemeente speelt en dat het vooral "een Randstedelijk dilemma" is.

Ook speelt herkenning een grote rol in de kleine gemeenten. "Bij de intocht hier in het dorp spelen vooral lokale jongeren Zwarte Piet. De lol is er dan wel van af als zij herkend worden."

'Discussie wordt in de gaten gehouden'

Hoewel de meeste sinterklaasverenigingen en -comités stellen de discussie elk jaar in de gaten te houden en overleg te plegen met verschillende commissies, is het beleid in de meeste grote en kleine gemeenten het afgelopen jaar niet veel veranderd.

In enkele steden zijn grote wijzigingen doorgevoerd. Vorig jaar was 70 procent van de pieten bij de intocht in Leiden zwart en had 30 procent roetvegen. Eerder was de verdeling fiftyfifty. Daarnaast lopen er in Apeldoorn dit jaar voor het eerst roetveegpieten en heeft Utrecht voor het eerst geen traditionele pieten.

Het merendeel van de sinterklaasverenigingen- en comités zegt echter dezelfde keuze te maken als vorig jaar, hoewel het voor veel verenigingen een lastige keuze is. "Je doet het nooit goed", merkt de Groningse organisatie op. "Daar proberen we allemaal behoedzaam onze weg in te vinden."