Het idee voor de bitcoin is deze week tien jaar oud en in die tijd is de prijs van een munt van bijna niks naar 20.000 dollar (zo'n 17.500 euro) gegaan om vervolgens weer flink te dalen. Je kunt de digitale munt nog steeds niet vastpakken, maar je kan er inmiddels wel je Thuisbezorgd-patatje mee afrekenen. Toch is het een betaalmiddel dat nog altijd sterk verdeelt. Is het een hype, of de toekomst?

Het begon allemaal met Satoshi Nakamoto, die deze week precies tien jaar geleden, tijdens de crisis in 2008, een wetenschappelijke paper publiceerde over een alternatief voor ons financiële systeem. Zijn idee was kort gezegd om op heel veel computers tegelijkertijd transacties bij te houden, zodat er een transparant en anoniem systeem ontstaat.

"De blockchain is een openbaar, online register, waarvan iedereen de transacties kan zien en waarin transacties niet terug te draaien zijn. Duizenden computers controleren elke transactie alvorens ze worden bijgeschreven in het openbaar register", aldus Geert Duijsters, hoogleraar ondernemerschap en innovatie van Tilburg University.

"De blockchain is een compleet veilig, gedecentraliseerd systeem, en voor het eerst een echt alternatief voor ons huidige financiële systeem", zegt hij. "Niet voor niets ontstond het idee in 2008. Men wilde niet langer afhankelijk zijn van de banken, die niet onfeilbaar bleken."

“'Ik vergelijk de staat van de blockchain met het internet begin jaren negentig'”
Geert Duijsters, Hoogleraar Ondernemerschap

De bitcoin zag begin 2009 het levenslicht, als eerste toepassing van de blockchain. Doordat geldtransacties op zo veel plaatsen worden bijgehouden, wordt het moeilijk om te frauderen. Je moet dan immers op alle miljoenen computers tegelijk dezelfde aanpassing doorvoeren. "Pas als je 51 procent van de computers hebt gehackt, kun je iets veranderen."

Van 6.000 naar 18.000 dollar (en weer terug)

De vraag of deze eerste cryptomunt een geslaagd idee is, zaait verdeeldheid. Mede door de extreme waardewisselingen noemen critici de cryptomunt een overtrokken en zelfs gevaarlijke hype.

De bitcoinkoers schommelde in het begin rond 1 dollar, en kwam pas eind 2013 boven de 1.000 dollar. Na pieken en dalen ontstond in 2017 een ware rage. Ook bredere media ontdekten de flinke prijsstijgingen van cryptomunten en in december tikte bitcoin een waarde aan van bijna 20.000 dollar. Krap drie maanden later, in februari 2018, was de waarde met 6.200 dollar meer dan gehalveerd.

Dat de munt 'volatiel' (niet waardevast, red.) is, kan niemand ontkennen. Duijsters behoort als onderzoeker van de technologie desondanks tot de enthousiaste groep.

Hij ziet de koerswisselingen als een probleem dat tot nu toe vooral komt door "te hoge verwachtingen". Mede door de schaarste - er zijn maximaal 21 miljoen bitcoins beschikbaar, die door de tijd heen vrijkomen - zal de waarde volgens hem uiteindelijk stabiliseren.

Lijnrecht tegenover Duijsters staat Ivo Arnold. "Dit is het tienjarige jubileum van een mislukking. De bitcoin heeft zich nog steeds niet bewezen als betaalmiddel", stelt hij.

De monetair econoom van de Nyenrode Business Universiteit ziet het geringe gebruik van de bitcoin door gewone burgers als bewijs voor het falen, en ziet vooral risico's en gevaren in plaats van voordelen.

Het ultieme betaalmiddel voor criminelen

Een van die nadelen? Anoniem geld overmaken zonder tussenkomst van banken is de droom van criminelen. Arnold: "Zij kunnen aan de haal gaan met de bitcoin. En als het daadwerkelijk zo anoniem is als wordt gezegd, wordt ook belastingontduiking erg gemakkelijk gemaakt."

Duijsters vindt die kritiek overtrokken. "Bitcoin begon als een 'nerdmunt', maar behaalde het eerste succes inderdaad door de criminaliteit. Het was een ideaal betaalmiddel om anoniem wapens en drugs mee te kopen", vertelt hij. Dat zou intussen, met het oprollen van anonieme marktplaatsen zoals Silk Road, flink zijn teruggedrongen.

"Inmiddels is nog maar 0,5 procent van de transacties 'dubieus', waarvan maar een deel uit criminele activiteiten bestaat", stelt hij. "Cash geld wordt in veel grotere mate dan bitcoin gebruikt voor dubieuze praktijken. We gaan toch ook niet briefgeld afschaffen omdat criminelen het veel gebruiken?"

“'Als alternatief voor geld is de bitcoin niet serieus te nemen'”
Ivo Arnolds, Monetair Econoom

Energieverbruik vergelijkbaar met Denemarken

Een negatief aspect waarover vriend en vijand het eens is, is dat het energieverbruik van cryptomunten veel te hoog is. In 2017 verbruikte de bitcoin evenveel als heel Denemarken. "Daar is niemand blij mee", aldus Duijsters.

Voor die enorme ecologische voetafdruk is bovendien nog geen oplossing in zicht. Omdat op zo veel verschillende computers alle berekeningen tegelijk worden uitgevoerd, is extreem veel stroom nodig. Dat is immers precies wat de blockchain juist zo veilig maakt.

Bijkomend nadeel is dat alle veiligheidschecks een bitcoin-transactie langzaam maken. Dit is niet bepaald gebruiksvriendelijk.

Sommige alternatieve cryptomunten doen het daarom anders. "Zij slaan de transacties op minder computers op. Dat maakt de valuta gebruiksvriendelijker en zuiniger, maar ook kwetsbaarder. Hackers kunnen immers gemakkelijker een paar computers hacken dan een paar miljoen", legt Duijsters uit.

'Groter dan het internet'

Wat moeten we van de toekomst van de bitcoin denken? Over de technologie is hij 'agnostisch', maar van de valuta zelf moeten we volgens Arnold niets verwachten. "Als alternatief voor geld is de bitcoin niet serieus te nemen. De waarde van geld is ondanks de crisis heel stabiel gebleken, en het gebruikersgemak overtreft dat van de bitcoin nog steeds. De cryptomunt is vooral een speculatieve belegging."

Duijsters ziet de bitcoin daarentegen als het nieuwe goud. In de toekomst, tenminste. "Zoals mensen vroeger een gouden ketting droegen om in geval van nood te ruilen, gaan mensen straks bitcoin achter de hand houden. Dat gebeurt trouwens al in landen waar de eigen valuta aan extreme inflatie onderhevig is, zoals Venezuela."

Maar vooral in de onderliggende technologie ziet Duijsters veel. "De blockchain staat nog in de kinderschoenen, en zal grotere effecten hebben dan het internet", stelt hij.

"Ik vergelijk de staat van de blockchain met het internet begin jaren negentig. Toen was de voornaamste toepassing e-mail, en werd er gezegd: als iedereen het gaat gebruiken, gaat het mis. We konden destijds niet voorzien waar we nu staan. Er gaat nog veel gebeuren."