Voor de Hongaarse regering geldt hij als staatsvijand nummer één: de Amerikaanse miljardair George Soros (88). Wereldwijd wordt hij gehaat door rechts-radicalen. Afgelopen maandag ontving hij een pijpbom in de brievenbus van zijn huis in New York. 

Het explosief werd aangetroffen door een medewerker van Soros en onschadelijk gemaakt door de explosievenopruimingsdienst.

Later in de week bleek Soros niet het enige doelwit: er werden ook bommen aangetroffen in de post van de voormalige Amerikaanse president Barack Obama, Hillary Clinton, andere prominente Democratische politici en nieuwsorganisatie CNN.

De FBI arresteerde vrijdag een 56-jarige man uit Fort Lauderdale, Florida, op verdenking van het verzenden van de bompakketten. De man, uitsmijter bij een stripclub, lijkt een fanatieke aanhanger van de Amerikaanse president Donald Trump te zijn. Volgens oud-collega's maakte hij geen geheim van zijn neonazistische denkbeelden.

Maar wie is George Soros eigenlijk, en waarom wordt ook hij op de korrel genomen?

De puissant rijke filantroop Soros, een geboren Hongaar van joodse afkomst, is een verklaard tegenstander van nationalistische en autoritaire regeringen en verdediger van mensenrechten en open, progressieve en democratische rechtsstaten. Daarnaast is hij pro-EU, anticorruptie en vindt hij dat migranten moeten worden verwelkomd.

Dat heeft hem op een ramkoers gebracht met Centraal- en Oost-Europese landen waar rechts-nationalistische partijen de dienst uitmaken, zoals in Polen en zijn geboorteland Hongarije.

Ook bij de 'alt-right' in de VS geldt de globalist Soros al jaren als de ultieme linkse boeman. Onder anderen de Amerikaanse president Donald Trump beschuldigt Soros - met tientallen miljoenen dollars een grote donateur van de Democratische partij - ervan nepdemonstranten in te huren om te protesteren tegen zijn regeringsbeleid.

Een medewerker van George Soros trof op maandag 22 oktober een bompakket aan in de brievenbus van de woning van de miljardair in het Amerikaanse Bedford. (foto: AFP)

George (György) Soros werd in 1930 geboren in een joods gezin in Boedapest. Zijn vader was Theodor Soros - geboren Tivadar Schwartz - arts, advocaat, auteur en voorvechter van de taal Esperanto. Hun familie overleefde de Tweede Wereldoorlog door zich met vervalste persoonsbewijzen voor te doen als christenen. Vader Soros gebruikte dezelfde methode om een groot aantal andere Hongaarse joden te helpen ontsnappen aan de jodenvervolging.

Als zeventienjarige emigreerde George naar Engeland, waar hij als stationskruier en ober werkte terwijl hij zijn doctorstitel in de filosofie behaalde. Hij studeerde onder de grote twintigste-eeuwse filosoof Karl Popper. Die Oostenrijks-Britse denker was een groot tegenstander van autocratische regimes en een vurig verdediger van de liberale democratie (de open society) en het rationalisme. Popper had een grote invloed op de latere denkbeelden en het politieke activisme van Soros.

Hoe vergaarde Soros zijn fortuin?

Soros ging na zijn afstuderen aan de slag bij een zakenbank in Londen. In 1956 stapte hij over naar een effectenmakelaar in New York en verhuisde hij naar de VS. Hij begon in 1970 zijn eigen hedgefonds, Quantum, dat zich onderscheidde door agressieve en nietsontziende investeringstactieken, speculatie op wereldgebeurtenissen en hoge rendementen voor investeerders.

Soros werd een van de rijkste mensen ter wereld en een levende legende op de financiële markten.

Zijn beruchtste zakelijke beslissing leidde ertoe dat hij bekend kwam te staan als 'de man die de Bank of England brak'. In 1992 verdiende Soros ongeveer 1 miljard pond (1,1 miljard euro) door tegen de Britse munt te speculeren. Als gevolg daarvan moest de Britse regering het pond devalueren en verloor de schatkist zo'n 3 miljard pond.

Wanneer werd Soros actief als filantroop en welke doelen steunt hij?

In de jaren tachtig en negentig nam Soros afstand van het dagelijks bestuur van zijn hedgefonds en richtte hij zich op filantropie en activisme. Dat begon met studiebeurzen voor donkere studenten in Zuid-Afrika tijdens het apartheidsregime en steun aan dissidenten in het Oostblok. Na de val van de Muur steunde hij ook organisaties die werkten aan de overgang van sovjetregimes naar democratische samenlevingen.

Soros zette in 1993 een stichting op om zijn filantropische werk in Centraal- en Oost-Europa te ondersteunen, de Open Society Foundation (OSF). Het werkterrein van de OSF werd daarna uitgebreid naar andere delen van de wereld. De stichting steunt inmiddels ngo's in meer dan honderd landen en heeft 37 regionale vestigingen.

Volgens een rapport van de ngo Transparify - die financiering van de OSF ontvangt - uit 2016 is het liefdadigheidsnetwerk van Soros de minst transparante ngo in de VS.  

In Nederland gaf de OSF onder meer geld aan politiek gevoelige doelen, zoals de ja-campagne rond het Oekraïne-referendum en de educatieve stichting New Urban Collective, die onder meer actief is als tegenstander van Zwarte Piet. Ook organisaties als Amnesty, de Anne Frank Stichting, het Meldpunt Discriminatie en het Kieskompas ontvingen donaties.

Soros bezette in 2017 de 29e plek op de lijst van de rijkste mensen ter wereld van zakenblad Forbes. Later dat jaar werd bekend dat hij 18 miljard dollar (15,8 miljard euro), zo'n 80 procent van zijn persoonlijke fortuin, had overgemaakt aan de OSF, waarmee de stichting in één klap de op een na meest vermogende liefdadigheidsorganisatie in de VS werd.

Wat heeft de kritiek op Soros te maken met antisemitisme?

Kritiek op Soros uit rechtse hoek bevat volgens organisaties die tegen discriminatie strijden vaak zogeheten dog whistles (hondenfluitjes) - verhulde, gecodeerde taal die wordt gebruikt als subtiel herkenningspunt voor een doelgroep met racistische en/of antisemitische denkbeelden.

Het kan evenwichtige berichtgeving over de miljardair lastig maken, zoals de NOS eerder deze week merkte. Een achtergrondartikel over de criticasters van Soros werd gepubliceerd onder de kop: George Soros: invloedrijke bemoeial met tentakels ver in de wereldpolitiek. "De jood Soros steunt organisaties die regeringen openlijk bekritiseren (...). Dat moet stoppen, zeggen tegenstanders", luidde een alinea uit het stuk, dat volgens critici meer dan een echo van antisemitische vooroordelen bevatte.

NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff ging woensdag door het stof. Hij noemde het woordgebruik in het stuk "absurd" en het verschijnen ervan "heel vervelend". Volgens Gelauff wilde zijn redactie laten zien hoe tegenstanders van Soros hem framen en was het niet de bedoeling te impliceren dat de kritiek op de miljardair werd onderschreven door de NOS.

“We vechten tegen een vijand die anders is dan wij. Niet open, maar zich verstoppend; niet recht voor z'n raap, maar sluw”
Viktor Orbán, premier Hongarije

Waarom is de Hongaarse premier Orbán zo'n felle tegenstander van Soros?

De meest fervente tegenstander van Soros is de Hongaarse premier Viktor Orbán. De rechts-nationalistische leider waarschuwt voor het "Soros-plan", dat volgens hem een invasie behelst van islamitische migranten die het Hongaarse volk zouden moeten vervangen. De EU is daar volgens Orbán medeplichtig aan. Brussel zou zich de wet laten voorschrijven door Soros.

Saillante voetnoot is dat Orbán als twintiger negen maanden lang studeerde aan de Oxford-universiteit in Engeland - dankzij een beurs van een van de stichtingen van Soros.

Het Hongaarse parlement nam eind juni een wet aan die hulp aan illegale migranten strafbaar stelt en zo het werk van stichtingen en andere organisaties die zich inzetten voor asielzoekers bemoeilijkt. De naam van die wet luidt 'Stop Soros'. De OSF besloot met het oog op de vijandige politieke omgeving haar kantoor in Boedapest te sluiten.

De Hongaarse premier gebruikt in zijn kritieken op Soros taal die volgens historici sterk doet denken aan nazipropaganda waarin joden werden afgeschilderd als statenloze geldwolven met geheime invloed en kwade bedoelingen. In een toespraak in maart zei Orbán: "We vechten tegen een vijand die anders is dan wij. Niet open, maar zich verstoppend; niet recht voor z'n raap, maar sluw; niet eerlijk, maar vals; niet nationaal, maar internationaal; die niet gelooft in werken, maar speculeert met geld; die geen eigen thuisland heeft, maar gelooft dat het de hele wereld bezit."