De regeringskritische Saoedische journalist Jamal Khashoggi verdween op 2 oktober tijdens een bezoek aan het consulaat van zijn thuisland in het Turkse Istanboel. Hij blijkt te zijn vermoord, al dan niet met betrokkenheid van het Saoedische koningshuis. Een verslag van week tot week.

De week van woensdag 3 oktober

Turkse journalisten maken melding van de vermissing van de 59-jarige Khashoggi. De vooraanstaande Saoedische journalist, die sinds vorig jaar in de VS woonde en werkte voor The Washington Post, verdween tijdens een bezoek aan het Saoedische consulaat in Istanboel, waar hij zijn scheidingspapieren wilde ophalen.

Khashoggi is een prominent criticus van de regering in Saoedi-Arabië en een graag geziene gast in Arabische talkshows. Hij heeft regelmatig commentaar op onder meer het buitenlandbeleid van zijn land, de oorlog in Jemen en de strafexpedities van de regering tegen mensen met een afwijkende mening, zoals vrouwenrechtenactivisten. Zijn kritiek richt zich meestal op de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman, de facto machthebber van het land sinds medio 2017.

Turkije ontbiedt de ambassadeur van Saoedi-Arabië voor tekst en uitleg over de mysterieuze verdwijning van Khashoggi. Saoedi-Arabië zegt dat de journalist het consulaat gewoon verlaten heeft en zijn verloofde vermoedelijk is misgelopen.

Het Turkse Openbaar Ministerie stelt officieel een onderzoek in naar de verdwijning van Khashoggi. De Turkse regeringspartij AKP belooft de onderste steen boven te krijgen. Anonieme bronnen melden dat de journalist vermoord is tijdens zijn bezoek aan het consulaat. Saoedi-Arabië ontkent dit in alle toonaarden.

Hatice Cengiz, de Turkse verloofde van Jamal Khashoggi, wacht bij het Saoedische consulaat in Istanboel (foto: AFP)

De week van maandag 8 oktober

Erdogan vraagt Saoedi-Arabië tijdens een persconferentie officieel bewijs te leveren van het feit dat Khashoggi het consulaat levend heeft verlaten. Hij voegt daaraan toe dat Turkije geen enkele reden heeft om de lezing van Saoedi-Arabië te geloven.

Turkije laat weten in het bezit te zijn van beeld- en geluidsopnames die bewijzen dat Khashoggi in het consulaat is gedood. Op de opnames zou te horen zijn dat Khashoggi gemarteld, gedood en in stukken gezaagd is.

Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden wil dat alle wapenverkopen aan Saoedi-Arabië worden gestopt. Dit brengt president Trump in verlegenheid; hij heeft, ondanks veel kritiek, sinds zijn aanstelling juist enorm ingezet op meer handel met het Arabische land. 

Onder druk van 'zijn' Republikeinen zegt Trump dat Saoedi-Arabië "heel zwaar gestraft" gaat worden als Khashoggi vermoord is. Hij geeft verder geen nadere uitleg over om wat voor straffen het zou gaan.

Aandelen op de beurs van Saoedi-Arabië dalen sterk in waarde. Verschillende bedrijven en instellingen laten weten dat ze geen zaken met de Saoedi's meer willen doen.

De week van maandag 15 oktober

Saoedi-Arabië uit dreigementen richting alle landen die overwegen sancties op te leggen naar aanleiding van de verdwijning van Khashoggi.

Trump oppert na een telefoongesprek met koning Salman dat "moordenaars die uit eigen beweging handelden", zogenoemde 'rogue killers', mogelijk achter de verdwijning van Khashoggi zitten. Hij zegt de verklaring van Salman dat het Saoedisch koningshuis niets met de zaak te maken heeft te geloven.Een Turks-Saoedisch onderzoeksteam verricht voor het eerst officieel onderzoek in het consulaat in Istanboel - twaalf dagen na de verdwijning van Khashoggi. Het team bestaat uit tien Turken en tien Saoedische inspecteurs. Het onderzoek duurt negen uur; het team zoekt onder meer naar DNA-materiaal van de journalist.

De Turkse krant Yeni Safak publiceert een groot verhaal met onthullingen uit het onderzoek naar de verdwijning van Khashoggi. De details lijken afkomstig uit een horrorfilm. Het verhaal luidt: Khashoggi werd vlak na zijn aankomst in het consulaat overmeesterd. Het Saoedische moordcommando sneed zijn vingers af. Daarna werd de rest van het lichaam van de journalist ontleed. Hij was tijdens dat proces nog zeven minuten in leven.

De woning van de Saoedische consul in Istanboel wordt bewaakt door de Turkse politie.

Turkse en Amerikaanse media melden dat een aantal van de door Turkije geïdentificeerde verdachten uit de directe omgeving van de Saoedische kroonprins komt. Trump lijkt een ommekeer te maken. Hij zegt te geloven dat Khashoggi dood is en dat de inlichtingen waaruit blijkt dat de Saoedische regering daarvoor verantwoordelijk is betrouwbaar zijn. 

Meerdere anonieme bronnen melden aan Amerikaanse media dat de Saoedische regering overweegt de schuld voor de moord op Khashoggi bij een inlichtingenadviseur van kroonprins Mohammad bin Salman te leggen. Deze generaal, Ahmed al-Assari, handelde op eigen houtje, moet het verhaal volgens de bronnen gaan luiden.

De week van maandag 22 oktober

Saoedi-Arabië komt met het verhaal dat Khashoggi is omgekomen bij een ruzie in het consulaat. Het land heeft achttien mensen opgepakt. Daarnaast zijn de onderbaas van de inlichtingendienst en een adviseur van het koningshuis ontslagen. Kroonprins Bin Salman had niets met de zaak te maken, luidt de officiële lezing.

In deze week verandert het Saoedische verhaal enkele keren. Zo zo de moord "een vergissing" zijn die is begaan door "een niet-gesanctioneerde operatie" zonder toestemming uit Riyad en achter de rug van kroonprins Bin Salman om. Later zegt het land dat het een daad wel degelijk met voorbedachte rade was, bedacht en uitgevoerd door mensen uit de Saoedische inlichtingenwereld. Eén aspect aan de uitleg blijft hetzelfde: kroonprins Bin Salman zou geen enkele verantwoordelijkheid dragen voor de dood van de journalist.

De regeringen van het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland blijven bij de Saoedi's aandringen op bewijsmateriaal voor de beweringen die het land doet over de dood van Khashoggi. De Turkse openbare aanklager gaat een verzoek indienen voor uitlevering van de achttien verdachten die in Saoedi-Arabië zijn gearresteerd, maakt het Turkse ministerie van Justitie bekend. 

De week van maandag 29 oktober

De Saoedische minister van Buitenlandse Zaken zegt dat zijn land niet van plan is de verdachten uit te leveren aan Turkije. Hij noemt de internationale verontwaardiging rond de dood van de journalist een "mediahysterie" die de banden tussen het koninkrijk en het Westen onder druk zet.

De officiële reactie van de Verenigde Staten op de dood van de Saoedische journalist Jamal Khashoggi laat mogelijk nog weken op zich wachten, meldt de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo donderdag.

De week van maandag 5 november

De twee zonen van Khashoggi doen een oproep waarin zij eisen dat het lichaam van hun vader wordt teruggegeven. Zij willen de stoffelijke resten in Saoedi-Arabië begraven. Zonder het lichaam van hun vader zouden Salah en Abdullah Khashoggi niet kunnen rouwen en zijn dood niet kunnen verwerken.

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavusoglu zegt tegen staatspersbureau Anadolu dat hij geen antwoorden van Saoedi-Arabië heeft gekregen over wie opdracht tot de moord op Jamal Khashoggi gaf. Volgens Çavusoglu is het de verantwoordelijkheid van Saoedi-Arabië om te onderzoeken wat er met het lichaam van Khashoggi is gebeurd.

Turkije zegt de moord met audio-opnames aan te kunnen tonen. Daarin zouden de daders rechtstreeks worden gelinkt aan de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman. De opnames zijn gedeeld met onder meer de Verenigde Staten, Frankrijk en Duitsland. Çavusoglu zegt het bewijsmateriaal te hebben getoond aan iedereen die het wilde zien. 

De week van maandag 12 november

De CIA komt op 17 november tot de conclusie dat de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman opdracht heeft gegeven voor de moord op Khashoggi. Volgens de inlichtingendienst vlogen vijftien Saoedische agenten in oktober naar Istanboel in een vliegtuig van de overheid en vermoordden ze Khashoggi in het Saoedische consulaat.

De CIA komt onder meer tot haar conclusie op basis van een telefoongesprek tussen Khashoggi en de broer van Mohammed Bin Salman, Khalid Bin Salman over een bezoek aan het Saoedische consulaat in Istanboel. Saoedi-Arabië ontkent dat de twee gesproken hebben over een bezoek aan Istanboel. "We horen continu verschillende theorieën zonder bewijs voor dergelijke speculaties", zegt Fatimah Baeshen, woordvoerder voor de Saoedische ambassade in Washington.

Saoedi-Arabië wijst zelf andere verdachten aan. Elf mensen zijn beschuldigd van betrokkenheid bij de dood van Khashoggi en Saoedi-Arabië wil vijf van hen veroordelen tot de doodstraf.

Moslims verzamelen zich op 16 november bij de Ka'aba om Khashoggi te herdenken 

De week van 19 november

In een verklaring op 20 november zegt de Amerikaanse president Donald Trump Saoedi-Arabië als "standvastige partner" te willen houden. Hij is niet van plan de zakelijke contracten met Saoedi-Arabië te herzien. "Rusland en China zouden daar enorm van profiteren", herhaalde Trump. Tijdens een bezoek aan Saoedi-Arabië eerder dit jaar sloot de president deals over onder meer wapenleveranties met een waarde van 110 miljard dollar. Volgens Trump heeft de Verenigde Staten wel sancties opgelegd voor de 17 betrokkenen bij de moord op Khashoggi.

Ondanks de conclusies van zijn eigen inlichtingendienst is Trump niet overtuigd van de betrokkenheid van kroonprins Mohammed Bin Salman. "Het kan zijn dat de kroonprins weet had van de plannen", aldus Trump. "We weten misschien nooit alle feiten rond deze zaak." Turkije noemt de reacties van de Amerikaanse president "komisch". 

Denemarken besloot de wapenverkoop aan Saoedi-Arabië voorlopig op te schorten. Daartoe riep het Europese parlement vorige maand op. Het is de vraag of Nederland ook een wapenembargo instelt. Bijna de hele Tweede Kamer riep daartoe op.