Voor mensen met spinnenangst is de herfst vaak niet het meest favoriete seizoen. De achtpotigen laten zich dan veel meer zien dan tijdens andere seizoenen en jagen mensen de stuipen op het lijf. Toch hoeven we voor de spinnensoorten die in Nederland leven niet bang te zijn. Vier redenen waarom spinnen ons juist helpen en we niet bang voor ze moeten zijn.

Spinnen zijn in Nederland niet gevaarlijk

"Veel mensen zijn bang voor spinnen omdat ze er soms gevaarlijk uitzien", zegt Walter Getreuer, oprichter van reptielenzoo SERPO in Rijswijk. "Maar de mate van gevaar is vele malen geringer dan de meeste mensen denken. In Europa leven normaal gesproken geen spinnensoorten waar je dood aan gaat. Van sommige spinnen in Europa kan een beet wel pijnlijk zijn, maar dood ga je er nooit aan."

Wel ziet Getreuer dat er steeds meer spinnen die wel gevaarlijk zijn als "verstekeling" Nederland binnenkomen. "De zwarte weduwe (die wel gevaarlijk kan zijn voor mensen, red.) reist bijvoorbeeld wel eens mee met oldtimers die vanuit de Verenigde Staten naar Europa komen, of met landbouwvoertuigen die vanuit Australië worden geïmporteerd. Soms handhaven ze zich in Europa. Dat kan in de toekomst wel een probleem vormen."

Er leven op aarde zo’n dertigduizend spinnensoorten en daarvan is volgens Getreuer "99,9 procent" ongevaarlijk. "Hoe groter de spin is, hoe minder gevaarlijk ze vaak juist zijn. Vogelspinnen zijn bijvoorbeeld groot, maar ongevaarlijk. Wel hebben ze haren die een brandend gevoel kunnen veroorzaken."

De angst voor spinnen is instinctief volgens Peter van Helsdingen, spinnenexpert van Naturalis. "De mens zoals we die nu kennen leefde vermoedelijk voor het eerst in Afrika. Daar moesten moeders opletten dat hun kinderen niet in contact kwamen met gevaarlijke spinnen die in de tropen leven. Die angst voor spinnen is tegenwoordig in Nederland en de rest van Europa natuurlijk niet meer nodig, maar die zit er nog wel altijd in."

In de herfst zijn buiten veel kruisspinnen te zien. (Foto: ANP)

Door insecten te eten maken spinnen zich nuttig

Spinnen maken zich nuttig door insecten te eten. Ze maken een web waar muggen in vliegen of ze jagen actief op insecten als zilvervisjes. "Als spinnen er niet zouden zijn, zouden we omkomen in de plaagdieren", legt Getreuer uit. "Die insecten kunnen dodelijke ziektes overbrengen, denk bijvoorbeeld aan de malariamug. Op die manier maken spinnen zich buitengewoon nuttig."

De huisspin, de grote spin die in de herfst vaak in huis is te zien, is zo'n spinnensoort die actief jaagt op insecten. De huisspin maakt geen web, maar rent achter zijn prooi aan. "Met zijn acht ogen ziet de huisspin wanneer er iets beweegt. Vervolgens springt de spin op zijn prooi en bijt het insect. Het gif dat de spin vervolgens in de prooi spuit werkt verlammend", vertelt Getreuer. "Aangezien een spin geen brokken op kan eten spuit hij zijn speeksel in de prooi. Daardoor lost de prooi als het ware op, waarna de spin het vocht opdrinkt. Een bijzonder efficiënte manier, want daardoor blijft alleen het uitwendige skelet over."

De gewone huisspin jaagt actief op een prooi. (Foto: Jinze Noordijk)

Chemische industrie wil samenstelling spinnenweb graag kopiëren

Als de venstersectorspin zich achter de zijspiegel van een auto heeft genesteld en voor de spiegel een web heeft gespannen, zit dat web na een lange rit over de snelweg er nog gewoon. Met een beetje geluk zit zelfs de venstersectorspin nog gewoon op zijn plek. Spinnenwebben staan bekend om hun sterkte en de chemische industrie wil die draden maar wat graag namaken.

"Ik weet bijvoorbeeld van DSM dat er wordt gekeken hoe die spinnen zo’n sterk weefsel maken", zegt Getreuer. "Het draad dat een spin maakt is zeer sterk en neemt veel energie op. Het is bijvoorbeeld vele malen sterker dan ijzer en kan relatief veel meer gewicht dragen. Ik denk dat het een van de sterkste natuurlijke weefsels van de aarde is."

De draden die spinnen maken zouden goed gebruikt kunnen worden voor het maken van kogelvrije vesten. De chemische industrie probeert al lange tijd om dat op een synthetische manier na te maken. "Maar dat blijkt erg lastig te zijn", vertelt Peter van Helsdingen, spinnenexpert van Naturalis in Leiden. "De elastische draad van spinnen wordt gemaakt vanuit negen verschillende spinselklieren. Het blijkt erg lastig om dat mengsel na te bootsen. Ik denk dat wetenschappers uiteindelijk dicht in de buurt komen van een stof die op het draad van een spin lijkt, maar helemaal namaken zal denk ik niet lukken. Daarvoor is de samenstelling te gecompliceerd."

De zwarte weduwe lift via geïmporteerde producten af en toe mee naar Nederland. (Foto: Thinkstock)

Medische wereld wil ook spinnenwebben gebruiken

"Het is bekend van bepaalde stammen in de tropen dat ze het web van een trechterspin op een open wond leggen", aldus Van Helsdingen. "Het weefsel heeft een ontsmettende werking en daarnaast zorgt de dradenmassa ervoor dat de bloedplaatjes snel stollen. In de tropen is dat natuurlijk essentieel want daardoor is de wond snel dicht en kunnen er geen infecties optreden. In de medische wereld proberen ze daar nu een toepassing voor te vinden."

Daarnaast vertelt Van Helsdingen dat hij tijdens een congres gehoord heeft dat er ook gezocht wordt naar een manier waarop draden van spinnen kunnen bijdragen aan het herstel van zenuwen. "Bij zenuwbanen die doorbroken zijn duurt het herstel erg lang. Het lijkt erop dat draden van spinnen bijdragen aan een sneller herstel daarvan. De medische wereld is heel hard op zoek om eigenschappen van spinnen te benutten."