Het kinderboek staat sinds afgelopen week weer even volop in de schijnwerpers dankzij de Kinderboekenweek, maar al jaren wordt er in media weinig aandacht besteed aan jeugdliteratuur - terwijl kinderboeken wel goed worden verkocht. Hoe komt dat?

"Als ik het antwoord zou weten, zou ik er wat aan doen", zegt journalist Bas Maliepaard, die voor dagblad Trouw wekelijks een kinderboek recenseert, in gesprek met NU.nl. Onlangs riep hij met collega-recensent Jaap Friso De Grote Vriendelijke Podcast in het leven om jeugdliteratuur meer in de schijnwerpers te zetten.

De podcast, de eerste over kinderboeken, volgt op een opiniestuk over de afgenomen aandacht voor jeugdliteratuur dat hij vorig jaar voor Trouw schreef. "Ik had niet per se verwacht dat er daarna meteen iets zou veranderen, maar omdat er niks gebeurde besloten Jaap en ik een nieuw kinderboekenmedium op te richten."

In De Grote Vriendelijke Podcast, vernoemd naar het beroemde boek De GVR van Roald Dahl, worden kinderboekenschrijvers en illustratoren uitgebreid aan het woord gelaten. In de eerste twee afleveringen waren bijvoorbeeld Jacques Vriens en Bibi Dumon Tak te gast.

'Alleen aandacht als er een prijs wordt uitgereikt'

Ook Helma van Lierop, de enige hoogleraar jeugdliteratuur van Nederland, verbaast zich over de geringe aandacht voor jeugdliteratuur. "In ben in 1985 afgestudeerd op kinderboeken en er wordt steeds minder over geschreven. De tendens is dat er alleen aandacht wordt besteed aan kinderboeken als er nieuws is; als er bijvoorbeeld een prijs wordt uitgereikt. Of als een BN'er een kinderboek schrijft."

Dat wordt door Maliepaard beaamd. "Ik vind dat iemand als Annet Schaap, die met haar boek Lampje de drie belangrijkste prijzen voor kinderboeken won - De Gouden Griffel, de Nienke van Hichtum-prijs en de Woutertje Pieterse Prijs - gewoon bij Pauw aan tafel moet zitten."

Maliepaard vermoedt ook dat op veel redacties het idee leeft dat jeugdliteratuur geen interessant onderwerp voor volwassenen is – kinderboeken zijn voor kinderen - terwijl de volwassen makers van de boeken volgens hem vaak boeiend over hun werk kunnen vertellen.

Uit cijfers van de Leesmonitor van Stichting Lezen blijkt dat het ondanks de geringe aandacht goed gaat met de verkoop van jeugdliteratuur. Het aandeel van kinder- en jeugdboeken als onderdeel van de totale boekenafzet nam tussen 2012 en 2017 toe van 21 naar 26 procent.

Maliepaard heeft daar wel wat kanttekeningen bij. "Uit die cijfers wordt niet duidelijk welke kinderboeken het met name goed doen. Dat zijn vooral populaire reeksen als Het leven van een loser en Geronimo Stilton. De media zouden juist de weg kunnen wijzen naar al die prachtige, originele kinderboeken met meer diepgang die niet in de bestsellerlijst terechtkomen."

'Nederlandse kinderboeken van hoge kwaliteit'

Het publiek zit volgens Maliepaard wel te wachten op meer informatie over kinderboeken. "In het boekenpanel van De Wereld Draait Door wordt af en toe een kinderboek behandeld. Ik heb van uitgeverijen vernomen dat dat grote invloed heeft op de verkoopcijfers."

De recensent, die vaak op scholen komt om kinderen over zijn werk te vertellen, stelt verder dat leraren en ouders lang niet altijd goed op de hoogte zijn van de nieuwste uitgaven. "Vaak wordt teruggegrepen op klassiekers uit hun eigen jeugd of populaire boeken die kinderen zelf aandragen. Daar is op zich niks mis mee, maar er is nog veel meer moois te ontdekken. De Nederlandse kinderliteratuur heeft echt een hoog niveau."

"Ik hoor en lees dat onze boeken in het buitenland over het algemeen van hoge kwaliteit worden bevonden", zegt ook Van Lierop. "In Duitsland worden relatief veel kinderboeken uit het Nederlands vertaald."

Ook in Engeland, waar de markt voor kinderboeken van oudsher wat meer gesloten is, komt volgens Maliepaard langzaam meer aandacht voor Nederlandse kinderboeken. Dat is mede te danken aan Tonke Dragt, van wie enkele boeken uit de jaren zestig (De brief voor de koning, Geheimen van het Wilde Woud) een paar jaar geleden voor het eerst in het Engels zijn verschenen en zeer succesvol zijn.

Trends in jeugdliteratuur

Van Lierop ziet dat er de afgelopen veertig jaar het nodige is veranderd op het gebied van jeugdliteratuur. "In de jaren zestig veranderde de maatschappij, onder meer door de seksuele revolutie en de vrouwenemancipatie. Die ontwikkelingen hadden ook hun weerslag op kinderboeken; vanaf dat moment zijn veel meer onderwerpen bespreekbaar. Sinds de jaren tachtig zijn kinderboeken ook wat betreft de vorm gedurfder geworden. Er is ruimte voor experimenten met compositie en stijl."

“De laatste jaren zie ik opvallend meer prentenboeken waarin niet alleen witte kinderen voorkomen”
Bas Maliepaard

De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor diversiteit, merkt zowel Van Lierop als Maliepaard. "Ik heb zelf twee gekleurde kinderen, dus ik let er extra op", zegt Maliepaard. "Het gaat langzaam, maar het afgelopen jaar zie ik vooral opvallend meer prentenboeken waarin niet alleen witte kinderen voorkomen. Kijk alleen al naar Heb jij misschien Olifant gezien? van David Barrow." Het boek gaat over een zwart jongetje, wiens huidskleur geen rol speelt in het verhaal, dat verstoppertje speelt met een olifant.

Maliepaard ziet nog andere trends. "De markt wordt overspoeld met veelal uit het Engels vertaalde boeken voor jongeren, de zogenaamde youngadultliteratuur. Daar zitten sterkte titels tussen, zoals Nieuwe maan van Sarah Crossan, maar ook veel middelmatige boeken, waaronder veel commerciële fantasyseries.

Verder zijn kinderboeken met veel stripachtige tekeningetjes volgens de recensent al jaren populair. "Van Dagboek van een muts tot De waanzinnige boomhut. De non-fictie voor kinderen heeft zich enorm ontwikkeld en is het niveau van boeken vol spreekbeurtweetjes echt ontstegen."

In boeken als De Zweetvoetenman van Annet Huizing en Wij waren hier eerst van Joukje Akveld valt Maliepaard de mooie vormgeving op. "Ook een trend, wat mij betreft. Er lijkt steeds meer aandacht te worden besteed aan de uitvoering; linnen ruggen, goud op snee, leeslinten, bijzondere formaten, kleurenillustraties. Alleen daarom al is het een feest om kinderboeken te lezen."