Zijn de Deltawerken klaar voor een zeespiegelstijging van twee meter?

Rijkswaterstaat sluit zaterdag de Maeslantkering en de Hartelkering als test voor het stormseizoen, dat 1 oktober begint. De Deltawerken beschermen Nederland op dit moment voldoende, daarover is geen twijfel. Toch vragen critici zich af of de Deltawerken ons ook in de toekomst tegen het water blijven kunnen beschermen. 

Bij de Sint-Elisabethsvloed in 1421 vielen zo'n tweeduizend doden, bij de Allerheiligenvloed in 1570 rond de twintigduizend. 

Nederland heeft altijd moeten strijden tegen het water, maar na de Watersnoodramp van 1953 met ruim achttienhonderd dodelijke slachtoffers, besloot de regering dat zoiets nooit meer mocht gebeuren. De Deltawerken werden gerealiseerd om ons te beschermen tegen het water. 

Als onderdeel hiervan worden de stormvloedkeringen, die de ruggegraat van deze Deltawerken vormen, gesloten opdat Noordzeewater niet verder Nederland in kan stromen. En dat werkt prima, voor nu. Maar de Deltawerken staan wel onder druk. 

"Het KNMI heeft verschillende scenario's geschetst van hoeveel de zeespiegel stijgt. In het meest sombere scenario staat het zeewater aan het eind van deze eeuw twee tot drie meter hoger", zegt gepensioneerd ingenieur van Rijkswaterstaat Frank Spaargaren. En op de vraag of de keringen in onze Deltawerken daarop berekend zijn, "is het antwoord nee", zo zegt hij. 

"De keringen zijn niet ontworpen op een dergelijke verhoging. Een stijging van de zeespiegel betekent een zwaardere belasting en dat kunnen de waterkeringen niet aan. Ik denk dat ze dan tijdens stormen breken."

De Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg. (Foto: ANP)

'Uitdaging' om doelen op tijd te halen

Deltacommissaris Wim Kuijken zei eerder in een interview in het tijdschrift Geography dat Nederland vanwege het veranderende klimaat op de lange termijn bewoond kan blijven, maar wel "als we op tijd beginnen met maatregelen waar je al snel dertig tot veertig jaar mee bezig bent".

"De omstandigheden veranderen aantoonbaar", aldus Kuijken. "De zeespiegel en de temperaturen stijgen en de bodem daalt. Maar niemand weet hoe hard het gaat. De toekomst is onzeker, maar de richting kennen we wel. De politiek moet bepalen hoeveel geld er beschikbaar is voor het Deltaprogramma en hoeveel tijd zij wil nemen voor de noodzakelijke maatregelen."

Hij noemde het in 2012 een "uitdaging" om de doelen binnen een "geloofwaardige tijdspanne" te halen. Met de latere bezuinigingen zou dit volgens hem "vanzelfsprekend nog pregnanter" worden. "We hebben de middelen hard nodig om op tijd gereed te zijn voor een onzekere toekomst waarvan we de richting heel goed kennen: we worden kwetsbaarder door veranderingen in ons fysische systeem", aldus Kuijken. 

Voormalig minister van Infrastructuur en Milieu, Melanie Schultz, besloot uiteindelijk om het nadenken over de vervanging van de Maeslantkering uit te stellen tot 2040. Als argument gebruikte ze dat de kering pas in 2070 aan vervanging toe is.

Maar volgens Spaargaren, is dat te laat. "De Deltawerken zijn gemaakt voor een periode van een eeuw. Daarin is een stijging van de zeespiegel verwerkt, maar inmiddels is het aannemelijk dat die stijging veel groter zal zijn dan waar tijdens de aanleg rekening mee is gehouden."

Zaterdag wordt ook de Hartelkering getest. (Foto: Hollandse Hoogte)

'In 2050 hoeft niet direct iets aangepast te worden'

Marc Walraven, huidig adviseur stormvloedkeringen bij Rijkswaterstaat en operationeel leider tijdens sluitingen van de Maeslantkering, vindt op zijn beurt dat er "nog niet de urgentie is" om Deltawerken als de Maeslantkering al te vervangen. "De keringen gaan nog decennia mee en er hoeft voor bijvoorbeeld 2050 dus niet direct iets aangepast te worden."

Wel denkt Walraven dat het goed is om onderzoek te doen naar de toekomst van de bescherming van de Nederlandse kust. "Op enig moment moet daar opnieuw naar gekeken worden. Maar we hebben de tijd om daar studies naar te doen."

Maar net als Spaargaren, denkt waterdeskundige Hans Middendorp niet dat Nederland al die tijd heeft om te wachten met het maken van beslissingen over de Deltawerken. "Op dit moment staan de Deltawerken er goed voor. Daar is helemaal geen discussie over. Maar dat blijft niet zo."

Maeslantkering zwakste schakel van Deltawerken

Als voorbeeld noemt Middendorp de Maeslantkering. Bij hoogwater draaien de twee deuren van het waterwerk naar elkaar toe, vullen zich met water en zakken tot op de bodem van de Nieuwe Waterweg. Daardoor ontstaat een barrière die het water tegenhoudt.

"Nu gaat de Maeslantkering eens in de tien jaar dicht, maar in 2050 gaat die misschien wel tien keer per jaar dicht. De faalkans van de Maeslantkering is 1 op 100. Dat is misschien acceptabel voor als de kering eens in de tien jaar sluit, maar voor tien keer per jaar is het dat niet", zo concludeert Middendorp.

"Door de hoge faalkans van de Maeslantkering is het de zwakste schakel van de Deltawerken", vervolgt hij. "En de kering wordt alleen maar zwakker. Op een gegeven moment bereikt de Maeslantkering de randen van het ontwerp."

Middendorp denkt daarom dat het nu al tijd is om naar vervanging van de Maeslantkering te zoeken. Volgens het voormalig lid van het dagelijks bestuur van het hoogheemraadschap van Delfland, het waterschap waar de Maeslantkering zich in bevindt, moet er op termijn een zeesluis komen in de Nieuwe Waterweg.

Maar een aantal jaar geleden besloot deltacommissaris Kuijken dat er definitief geen onderzoek zou volgen naar het plaatsen van een sluis in de Nieuwe Waterweg.

Daarop schreef Spaargaren samen met een aantal andere gepensioneerde deskundigen een brief aan de Tweede Kamer. "Daarin stond dat we dat een zeer onverstandige keuze vonden. Daarop hebben de minister en de deltacommissaris besloten de optie van een zeesluis toch niet definitief van tafel te vegen, maar er in 2040 weer naar te kijken."

Ondergelopen huizen na de Watersnoodramp van 1953. (Foto: ANP)

Waarom doen we niet nu al wat aan de Deltawerken? 

Spaargaren vindt dat het bij Rijkswaterstaat en de waterschappen ontbreekt aan de kennis om goede beslissingen te nemen op het gebied van kustbescherming. "De politiek heeft besloten dat Rijkswaterstaat moest afslanken. Daardoor is een groot deel aan kennis van waterbouw verdwenen. De politiek stelde dat die kennis in de markt gezocht moest worden, maar ook daar is het kennisniveau in de loop van de jaren versnipperd. Als adviesbureau of aannemer kan je geen mensen aannemen als je maar eens in de tien of vijftien jaar een opdracht krijgt."

Met dat gebrek aan kennis in "de markt" valt het volgens David van Raalten, programmaleider klimaatadaptatie van Arcadis wel mee. "De afgelopen jaren zijn we druk bezig geweest met het versterken van zwakke punten aan de kust. Dat is nu afgerond, maar onze mensen zijn nu druk met andere projecten. Het is echt onzin dat er een gebrek aan kennis is."

'Veiligste delta van de wereld'

De wereld kijkt juist vol bewondering naar Nederland als het gaat om kustbescherming, stelt Van Raalten. Door de jarenlange ervaring van Nederland op dat gebied helpt het andere landen, zoals de Verenigde Staten, met het maken van waterkeringen.

Zo heeft Arcadis geholpen met de aanleg van dijken in de Amerikaanse stad New Orleans, nadat die stad in 2005 zwaar getroffen was door orkaan Katrina. In het Russische Sint-Petersburg ligt een 25 kilometer lange waterkering en de bouw daarvan werd geleid door de Royal HaskoningDHV.

"We hebben de veiligste delta van de wereld", zegt Van Raalten. "We hebben ook de tijd om goed onderzoek te doen naar hoe we de kust moeten beschermen de komende decennia. Ze zitten bij Rijkswaterstaat echt niet te prutsen."

Niet wachten op volgende ramp

Adviseur van Rijkswaterstaat Walraven vindt het dan ook niet nodig de noodklok nu al te luiden. "Nederland is een land met veel bewustzijn ten aanzien van waterveiligheid. We hebben een lange staat van dienst op het gebied van kustbescherming en zullen er ook in de toekomst het nodige aan doen om ervoor te zorgen dat Nederland veilig blijft. Het is absoluut onnodig om onrust te veroorzaken."

Over tientallen en misschien wel honderden jaren zullen de Deltawerken er nog steeds zijn, denkt ook Middendorp. "Ons land is er niet op gebouwd dat ze kunnen verdwijnen, maar de Deltawerken moeten wel vervangen worden."

"Er is wel eens gesproken over een enorme dijk in zee langs de Noordzeekust. Die zou dan 1 of 2 kilometer uit de kust liggen. Zo’n dijk wordt dan veel hoger en sterker dan we nu hebben en dat maken wij niet meer mee", werpt Middendorp een blik op de verre toekomst. "De zeespiegel is over vijfhonderd jaar 30 meter gestegen. Maar we moeten wel voorbereid zijn op een volgende ramp in plaats van erop wachten."

Lees meer over:

NUshop

Tip de redactie