Voor veel kinderen is het weer even gedaan met uitslapen en dagjes weg: de zomervakantie is in het grootste deel van het land voorbij en op 3 september zitten alle kinderen weer in de schoolbanken. Omdat kinderen die voor het eerst naar de basisschool of middelbare school gaan vaak even moeten wennen, vroeg NU.nl pedagogen om wat handvatten voor ouders.

Tips in het kort

  • Het is altijd een goed idee om even langs de school te gaan
  • Als vader of moeder moet je niet te veel op jezelf focussen
  • Spring er niet meteen bovenop

Kinderen vinden naar de basisschool gaan vaak erg spannend, weet klinisch pedagoog José Sagasser van Opvoedingsvragen.nl. "Je merkt dat peuters er stoer over praten, terwijl ze geen idee hebben wat ze te wachten staat. Ze moeten zich aan meer regels houden, ze zijn langer van huis en er lopen kinderen rond die groter en ouder zijn dan zij. Dat kan heel intimiderend zijn."

Onderwijspedagoog aan een pabo Hans Bakker, die ook ooit voor de klas stond, merkt dat kleuters vaak last hebben van faalangst. "Daar kun je op verschillende manieren rekening mee houden, bijvoorbeeld door te zeggen dat de juf wel boft dat hij of zij bij haar in de klas komt."

Je zou zelfs in de weken voor je kind voor het eerst naar de basisschool gaat al kunnen beginnen met de voorbereiding. "Het is altijd een goed idee om even langs de school te gaan", zegt Sagasser. "Ze hebben vaak ook oefenmiddagen."

Ook kun je je als ouder samen met je kind voorbereiden op diens eerste schooldagen. "Pak samen de broodtrommel in of doe een knuffel in zijn tas", adviseert Bakker. "Iets bekends, zoals die knuffel, geeft een kind troost en zelfvertrouwen."

Zorg er dan wel voor dat je als ouder niet te veel op jezelf focust, waarschuwt Bakker. "Ik heb meegemaakt dat moeders mee de klas ingaan en wachten tot het kind gaat huilen, omdat ze dan 'bevestigd' zien dat het kind niet zonder hen kan."

Sagasser adviseert verder om kinderen niet te veel te vertellen over hoe het zal zijn op school. "Jij weet niet hoe het in de ogen van een kind is. Als jij een verkeerde indruk wekt, kan een kind in de war raken."

“Je merkt vaak dat peuters er stoer over praten, terwijl ze geen idee hebben wat ze te wachten staat”
Klinisch pedagoog Jose Sagasser

Laat je kind met rust

Na die eerste schooldagen zijn kinderen vaak uitgeteld, weet Sagasser. "De eerste maanden lopen ze vaak op hun tenen." Dat heeft mogelijk tot gevolg dat kinderen zich afreageren op hun ouders of jongere broertjes of zusjes. "Het is een intense periode voor het hele gezin."

De pedagoog adviseert om in zo'n geval het kind een beetje met rust te laten. "Spring er niet meteen bovenop, maar reageer begripvol, door te zeggen dat je snapt dat hij boos is en dat hij zo hard gewerkt heeft op school. Vervolgens kun je alsnog zeggen dat het niet de bedoeling is dat hij met schoenen door de kamer gaat gooien."

Een andere manier waarop een kind stoom kan afblazen, is door te schreeuwen. "Stel voor om mee te schreeuwen en ga samen zo hard mogelijk schreeuwen. Of wijs een plek aan in huis waar je kind heel hard op een voorwerp kan slaan."

Vraag verder die eerste tijd niet te veel naar hoe je kind het heeft gehad op school. "Je eerste neiging is om te vragen: 'Hoe was het op school?' Maar wat moet een kind daarmee? Het is beter om een gerichte vraag te stellen", aldus Sagasser. "Je kind heeft zo veel indrukken opgedaan, dat hij tijd nodig heeft om die te verwerken. Verwacht dan ook niet dat hij veel over school praat. Als hij het wel doet: prima, maar ga niet eindeloos trekken."

Om goed contact met de school en alle leerkrachten te onderhouden, is het verder verstandig je aan te melden als hulpouder, stelt Sagasser. "Veel ouders wachten met het aankaarten van problemen tot het tienminutengesprek, maar die tien minuten zijn zo voorbij. Als je af en toe je gezicht laat zien op school, kun je het meteen melden als er iets aan de hand is. Ga ook altijd naar ouderavonden: dat is goed voor jou en voor het kind."

“Stel voor om mee te schreeuwen en ga samen zo hard mogelijk schreeuwen”
Jose Sagasser

Laat je stampvoetende puber uitrazen

Kinderen die voor het eerst naar de middelbare school gaan, zijn al een stuk minder afhankelijk van hun ouders. "Ze kunnen zich heel erg terugtrekken", aldus Sagasser. "Kijk altijd even de kat uit de boom. Zorg dat je kind weet dat je er voor hem bent en stel af en toe een gerichte vraag. Gedraag je niet overbeschermend, maar laat je kind ook niet in de steek."

Als je puber stampvoetend de trap op stormt, kun je hem volgens de pedagoog het beste gewoon even met rust laten. "Laat hem maar even uitrazen en vraag later wat er aan de hand was."

Wat volgens Sagasser ook verstandig is, is het plannen van een huisvergadering. "Door de overgang naar de middelbare school gaat een kind zich anders voelen en wil hij misschien ook anders benaderd worden. Sommige kinderen willen ineens hun 'terrein afbakenen' en hun deur op slot kunnen doen. Als je met z'n allen bij elkaar gaat zitten, kun je de regels die in huis gelden bespreken en eventueel nieuwe afspraken maken."

Als je merkt dat op school niet alles naar wens gaat, is het een goed idee om je kind zelf te laten meedenken over een oplossing. "Als je hoort dat andere kinderen z'n rugzak in de modder hebben gegooid, heb je misschien de neiging om meteen verhaal te gaan halen bij die kinderen of hun ouders. Ga in plaats daarvan even zitten met je kind en vraag wat hij zelf wil. Kinderen kunnen zelf heel veel oplossen."

Veiligheid in het verkeer

De schooltijd van je kind gaat ook gepaard met andere zaken waar je misschien niet direct aan denkt, zoals hun zelfstandigere rol in het verkeer. Volgens Veilig Verkeer Nederland is het aantal verkeersslachtoffers onder twaalfjarige fietsers in september twee keer zo hoog als de aantallen in de rest van het jaar. Dat komt onder meer doordat het aantal auto's op de weg toeneemt na de vakantieperiode.

"Maar brugklassers letten zelf ook niet altijd even goed op", zegt Sagasser. "Ze fietsen samen vol enthousiasme en verwachtingen naar school en kennen de weg misschien nog niet zo goed. Dan kunnen er makkelijk onverwachte dingen gebeuren."

Je zou dat deels kunnen ondervangen door samen met je kind alvast een paar keer de route te fietsen. Ook kun je ervoor zorgen dat de fiets van je kind helemaal in orde is en de remmen en het licht het doen. Verder krijgen veel kinderen een nieuwe fiets als ze naar de middelbare school gaan. "Dat is heel leuk, maar wacht daar niet mee tot de laatste dag. Anders is je kind wellicht een gevaar op de weg."

Als je kind volgend jaar voor het eerst naar de middelbare school gaat, zou je nu alvast kunnen nadenken over de schoolkeuze. "Sommige kinderen kiezen een school omdat hun vriendje erheen gaat of omdat ze 'goede verhalen' hebben gehoord", aldus Sagasser. "Je kunt je kind een lijstje laten maken met wat hij belangrijk vindt en dan samen een kijkje gaan nemen bij verschillende scholen."

Het komt voor dat ouders denken beter te weten welke school goed is voor hun kind. "Dat is begrijpelijk, vindt Sagasser, maar brengt ook risico's met zich mee. "Een kind van twaalf of dertien dat niet mag kiezen naar welke school hij wil, gaat meteen al met een negatief gevoel zijn schooltijd in. Als je samen met je kind een lijstje met voor- en nadelen maakt, voelt hij zich ook serieus genomen."