Het neerslagtekort is in de afgelopen maanden bijna tot recordhoogte opgelopen en in het Gelderse Deelen en het Brabantse Gilzen-Rijen is sprake van de langste regionale hittegolf ooit. Nederland zucht onder een hete en droge zomer. Gaan we in de toekomst vaker zulke zomers krijgen en hoe moeten we daar dan mee omgaan?

Toen Nederlanders zich nog totaal niet druk maakten over maandenlange droogte en de gevolgen van de klimaatverandering nog amper merkten, deed de aan de Universiteit Utrecht verbonden hydroloog Niko Wanders al onderzoek naar de gevolgen van droogte. Hij werd in die tijd soms wat vreemd aangekeken als hij uitlegde wat voor onderzoek hij deed, want Nederland was toch vooral het koude kikkerlandje waar het meer dan genoeg regende? Maar inmiddels is zijn onderzoek relevanter dan ooit.

Wanders schiet in de lach als hij met de relevantie geconfronteerd wordt, om er direct aan toe te voegen dat hij niet blij is met de aanhoudende droogte. Als onderzoeker wellicht wel. "Maar ik weet ook hoeveel mensen het moeilijk hebben door de droogte."

Een droogte zoals Nederland die nu kent wordt door de klimaatverandering in de toekomst niet normaal, legt hij uit. "Maar het wordt wel twee tot vier keer waarschijnlijker. Er wordt tijdens deze periode veel naar het jaar 1976 gekeken, toen het neerslagtekort tot een recordhoogte steeg, dus laten we zeggen dat zoiets voorheen eens in de veertig jaar voorkwam. In de toekomst krijgen we vaker met dit soort condities te maken. Dan komt een zomer als deze eens in de tien tot twintig jaar voor."

Per vierkante meter een emmer minder water beschikbaar

Zo droog als deze zomer zal het in de toekomst dus niet altijd worden, maar volgens Wanders is er in de toekomst op elke vierkante meter een emmer minder water beschikbaar. "Dat is 10 kuub per hectare grond, wat een halve vrachtwagen is. Over heel Nederland gezien gaat dat om een aanzienlijke hoeveelheid."

"En het water dat vanuit de bergen via de Rijn ons land bereikt, komt eerder. Er komt een verschuiving in wanneer we water willen hebben en wanneer we water krijgen. Nu komt het meeste smeltwater in mei en juni en hebben we de grootste vraag naar water in juli en augustus. Maar de aanvoer van water zal vroeger komen."

Daarnaast worden de buien die in Nederland vallen heftiger. "Het kan zo zijn dat er uit een bui 80 millimeter valt en dan drie weken niks", zegt Judith Klostermann, klimaatonderzoeker van Wageningen Research. "In die extreem natte periodes moeten we water gaan vasthouden en niet direct afvoeren naar zee."

De buien die in Nederland vallen worden heftiger. (ANP)

Hoe komt water van A naar B?

Dat vasthouden van water kan in het IJsselmeer, dat als waterreservoir voor een groot deel van Nederland fungeert. Cora van Nieuwenhuizen, minister van Infrastructuur en Milieu, besloot in juni al dat het waterpeil in de zomer verhoogd mag worden. Op die manier zit er meer water in het IJsselmeer en is er dus meer beschikbaar in droge periodes.

Maar volgens Klostermann is dat nog niet voldoende. "Het gaat daar niet alleen om. Je kunt wel een bak water maken, maar hoe komt die bak water van A naar B? We kunnen goed plassen maken, maar daar zit nog geen irrigatiestructuur bij. In landen die gewend zijn aan de droogte, liggen daar ook al kanaaltjes met sluisjes en klepjes bij om het water door te laten. Dat moet Nederland aan die grote meren en plassen koppelen."

Nederland behoort tot de mondiale top als het om een overschot aan water gaat. "Op het gebied van dijken die ons beschermen tegen overstromingen zijn we de beste ter wereld, maar als het gaat om droogte zijn we dat niet. In landen als de Verenigde Staten en Spanje richten hele centra zich op droogte", constateert Wanders. "We moeten het ambiëren om ook op het gebied van droogte en verzilting tot de top te horen. We kunnen een mooie inhaalslag maken."

Hittegolven al 3 graden warmer dan eeuw geleden

Naast dat de intensiteit van buien verandert, worden de zomers ook warmer. Die opwarming van de aarde is volgens het KNMI al even aan de gang. "De maximumtemperatuur van hittegolven ligt nu al 3 graden hoger dan een eeuw geleden. Die stijging blijft doorgaan totdat de CO2-concentraties constant blijven doordat er dan netto geen uitstoot van CO2 meer is", zegt Geert Jan van Oldenborgh, klimaatonderzoeker van het KNMI.

Volgens Van Oldenborgh laten klimaatmodellen "een behoorlijke spreiding" zien over hoe de toekomstige zomers in Nederland eruit gaan zien. "Op basis daarvan hebben we twee scenario's gemaakt met meer oostenwind, waardoor het zonniger en droger wordt in Nederland. De andere twee scenario's laten dat niet zien, maar de hittegolven worden in ieder geval extremer."

Nederland moet maatregelen tegen de warmte treffen

Om de warmte goed te kunnen weerstaan, moeten er in Nederland aanpassingen worden gedaan. Om te beginnen moet er meer ruimte komen voor groen, vindt Klostermann. "Veel mensen hebben hun tuin vol met tegels liggen. Dat zorgt voor een zogeheten hitte-eiland. Tegels nemen de warmte op en stralen die 's nachts ook uit. Bomen zorgen voor schaduw en samen met planten zorgen ze ook voor verdamping. Die verdamping zorgt ook verkoeling, doordat de energie niet in warmte wordt omgezet."

Daarnaast moeten huizen op een andere manier gebouwd worden, vindt Klostermann. "De woningen in Nederland zijn nu niet gebouwd op het tegenhouden en laten ontsnappen van de hitte. Onze huizen zijn gebouwd op de winter: zo veel mogelijk warmte inlaten en zo weinig mogelijk kwijtraken. Daar moeten architecten echt beter over nadenken. Glas is binnen de architectuur nu veel in de mode, maar daardoor zijn gebouwen allemaal broeikassen."

Volgens Klostermann zijn airco's ook niet de oplossing. "Daarmee versterk je het wereldwijde broeikaseffect alleen maar, want door het hoge energieverbruik produceert een airco netto meer warmte."

Neem een voorbeeld aan Spanje en Italië

De klimaatonderzoeker denkt dan ook dat het beter is om een voorbeeld te nemen aan landen als Spanje en Italië. "Daar laten de huizen weinig warmte in. De buitenkant is wit of lichtgeel en de ramen zijn klein met luiken ervoor. Die luiken gaan dicht in de middag om nog meer warmte tegen te houden. In die landen bouwen ze hittebestendiger dan in Nederland."

Klostermann vindt ook dat de landbouw op zoek moet naar andere gewassen om te verbouwen. "Bijvoorbeeld aardappels die beter tegen verzilting kunnen. Ze bestaan allemaal al wel, maar boeren moeten op zoek naar de gewassen die het meest geschikt zijn voor het nieuwe klimaat."

De klimaatverandering zorgt er op het noordelijk halfrond voor dat het poolklimaat steeds verder wordt teruggedrongen en dat tropische temperaturen richting het noorden verschuiven. Dat betekent dus ook een warmer Nederland, besluit Van Oldenborgh. "Als de klimaatverandering heftig doorzet, krijgen we in Nederland het klimaat zoals dat nu in het zuidwesten van Frankrijk heerst. We kunnen het vergelijken met een stad als Bordeaux. Maar pas in 2060 wordt een zomer zoals we die op dit moment beleven normaal in Nederland."